Jako forma przestrzennego planowania urbanistyka spełnia następujące funkcje:

  1. ochronne
  2. komunikacyjne
  3. miejsc odpoczynku i pracy

W dziejach całej ludzkości rozwijała się początkowo spontanicznie, po czym przez organizowanie przestrzeni. XIX wiek wprowadził chaos na nowo (uprzemysłowienie).

różnica Roczna średniej dobowej temperatury pomiędzy podmiejskimi a miejskimi terenami wynosi około 1,5°C. Pochodzi stąd tzw. miejska bryza (nawiew skierowany do aglomeracji).

Ekoarchitektura - budynki które wznoszone są w oparciu o oszczędność energii, wykorzystania odnawialnych źródeł energii i dostosowywanie miejscowego środowiska do natury.

  1. humanizujący aspekt ekoarchiektury - zindywidualizowanie architektonicznych obiektów
  2. technologiczny aspekt ekoarchitektury - jest popularny w wysokorozwiniętych krajach, traktuje jako całość proces projektowania, użytkowania, demontażu jak i wznoszenia. Wyrazem tego właśnie nurtu jest autonomiczne osiedle; niezależne energetycznie od otoczenia - cieplna i elektryczna energia pochodzi z odnawialnych źródeł, magazynowana może być przez czas dłuższy; woda jest uzyskiwana z lokalnych źródeł a stosowane materiały do budowy tego osiedla są ekologicznie bezpieczne i tradycyjne.

Czynniki miejskiego mikroklimatu:

W warunkach miejskich mają miejsce procesy dynamizowania dotyczące atmosfery. Na nie wpływają ściany i powierzchnie domów a także asfaltowe i brukowe nawierzchnie ulic. One posiadają barwę oraz fakturę nieobojętną wobec zapylenia, skraplania wody i nasłonecznienia.

Na skutek zwiększonej emisji gazów i pyłów z środków transportu oraz przemysłowych obiektów do miejskiej atmosfery dostaje się powiększona dawka aerozoli, zmniejszająca słoneczne promieniowanie, zapobiega cieplnej konwekcji co doprowadza do tego iż miasto nagrzewa się sztucznie i stale jest cieplejsze w porównaniu z okolicą.

Zabudowa miejska modyfikuje kierunek i prędkość wiatru.

Miejska zieleń wpływa znacząco na każdy z klimatycznych parametrów (wilgotność, temperaturę oraz szybkość wiatru).

Zastoiny powietrza przepełnione pyłami i gazami likwidować można urbanistycznie poprzez wprowadzenie zabudowy mającej zróżnicowaną wysokość a także poprzez stosowanie kontrastowych czynnych powierzchni (rośnie prędkość wiatru) oraz mającej zróżnicowaną barwę, która albo odbija albo pochłania słoneczne promienie. Faktura może zróżnicować poziom skraplania wodnej pary, która może wiązać aerozole toksyczne.

W dobowym przebiegu różnicę największą temperatury pomiędzy miastem a pozamiejskim terenem obserwuje się nocą i wieczorem. W rocznej skali w mieście temperatura jest o 1,5°C w przybliżeniu wyższa niż na obszarze poza miastem, zimą z kolei - o około 0,5°C. To dotyczy przede wszystkim dużych aglomeracji występujących w obszarze szerokości geograficznych umiarkowanych. Przy pogodzie bezwietrznej na obszarze miasta tworzyć się mogę tzw. wyspy ciepła (dla zabudowy równej i przy nieobecności dopływu wiatru z pozamiejskich okolic). Wpływ zabudowy wywołuje wzrost zachmurzenia a to jest związane ze podwyższeniem temperatury oraz turbulencją wzmożoną nad miejskimi szorstkimi obszarami. Wpływ sztucznych i naturalnych wodnych zbiorników zlokalizowanych w mieście wykazuje działanie ocieplające ale i również pochłaniające zanieczyszczenia.

Miasto ma wpływ na pomniejszenie prędkości wiatru lecz przy wyżowej pogodzie obserwuje się wówczas tzw. miejską bryzę, czyli napływ powietrza z terenów pozamiejskich. Niekiedy wytworzyć się mogą długie i wąskie wloty powietrza wywołane umiejscowieniem ulic wzdłuż najczęściej kierunku wiatrów wiejących (tunelowy efekt). Prędkość ruchu powietrza ulega nawet czterokrotnemu wzrostowi porównując ją z niezabudowanym terenem.

Im większe zielone powierzchnie (skwery, trawniki, parki, żywopłoty) obecne są na obszarze miejskiej aglomeracji tym jest intensywniejsze ich oddziaływanie na panujący klimat (regulacja wilgotności, oczyszczanie powietrza, dostarczanie tlenu). Zieleń wolniej nagrzewa się i oddaje ciepło wolniej. Zieleń oprócz produkcja tlenu oraz pochłaniania dwutlenku węgla również jest pochłaniaczem zanieczyszczeń. Dodatkowo obniża poziom hałasu. Atutem dodatkowym jest wydzielanie eterycznych olejków o bakteriobójczym charakterze (fitoncydy). Zieleń powoduje obniżenie temperatury podczas intensywnego nasłonecznienia, kształtuje korzystnie wilgotność powietrza. Przy komunikacji nasilonej oraz przemysłowych emisjach w otoczeniu silnie zurbanizowanym efektywność charakteryzująca pasma zieleni maleje nawet o 40%. Zmniejszeniu ulega pochłanianie toksycznych gazów, dwutlenku węgla a także ciężkich metali.

Zielone izolacyjne pasy składające się z trawnika, drzew i krzewów mających różną wysokość (minimum 10-14 m szerokości) stanowi dobry biologiczny filtr oraz reduktor hałasu o około 26dB. Sadzone powinny być w sąsiedztwie sanatoriów, szkół i szpitali. Powinny bezwzględnie oddzielać przemysłowe zakłady od mieszkaniowych osiedli.

Pyły przemysłowe zawieszone w powietrzu posiadają wielkość drobin 0,01mm - 100mm, zwierają często metale toksyczne Pb, Cu, Zn, Cr, Fe, Mn. Formą najbardziej szkodliwą jest pył mający wymiary 0,1mm - 5 mm, gdyż jest wziewany przy oddychaniu oraz pochłaniany przez ludzki organizm. Szczególnie szkodliwe dla roślinności są: SO3, SO2, NH4, H2S, F2, Cl2, azotany i węglowodory.

Mieszkalnictwo

Parametry podstawowe:

Wahania temperatury przekraczać nie powinny 2-3°C. Temperatura prawidłowa pomiędzy 18-21°C, odpowiednia wilgotność pomiędzy 40-60%. Wyższy poziom tychże parametrów i niewielki ruch powietrza doprowadza do zaburzeń termoregulacji, przegrzania organizmu, złego samopoczucia, bólów głowy i zaburzeń snu.

Tradycyjne materiały wykorzystywane w budownictwie wyparte zostały przez "nowoczesne" materiały. Płyty z przemysłowych opadów zawierają U238, Th232, Rd222. Radioaktywne promieniowanie sprzyja mutacjom niższych grzybów, stających się zagrożeniem w domach nowych. Wykończeniowe materiały (tapety, boazerie) i powierzchnie mebli oraz kuchennych przedmiotów dają emisje związków toksycznych tj. dioksyny, furany, formaldehyd, ksylamit, chlorofenole, itp.

Czynniki zagrożenia miejskiego środowiska z urbanizacja sprzężone:

  1. Komunikacja
  2. Uprzemysłowienie

Wodociągowo-kanalizacyjny system, industrializacja i komunikacja stanowią główne źródła zanieczyszczeń powietrza i wody toksycznymi chemicznymi związkami. Komunikacyjne układy (wypadowe arterie) i tranzytowe otoczone powinny być pasami zieleni lub dźwiękochłonnymi ekranami. Najkorzystniejsze są podziemne linie, metro i naziemna miejska kolej z racji napędu elektrycznego. Transport samochodowy czyni największe szkody. Stosowanie soli KCl i NaCl do odśnieżania wywołało zasolenie gleb znajdujących się w pobliżu dróg i autostrad w odległości od drogi nawet do 150 m. To wywołuje zaburzenia równowagi makro- oraz mikroelementów przez co zakwaszenie w glebie ulega podwyższeniu. To zakłóca pobieranie mineralnych składników przez rośliny. Występuje karłowacenie roślin. Chorobotwórczą jednostką roślin wywołaną tymi zanieczyszczeniami jest chloroza hamująca powstawanie chlorofilu (objawy: małe, żółknące liście). Wodociągi i kanalizacja dostarczają wiele chemicznych środków do środowiska, nie będących obojętnymi dla mieszkańców miasta.

Industrializacja źródłem zanieczyszczeń.

Dla mieszkańców uprzemysłowionych wysoko miast wyróżnia się dwa typy zagrożeń powiązanych z zanieczyszczeniami. Rodzaj pierwszy dotyczy ludzi bezpośrednio narażonych na działanie i ekspozycję toksycznych chemicznych związków. To dotyczy głównie pracowników przemysłowych zakładów, które emitują toksyczne związki. Drogi pochłaniania stanowi przewód pokarmowy, skóra a także wziewnie. Typ zagrożeń drugi dotyczy mieszkańców pozostałych, którzy są narażeni niebezpośrednio na działanie trujących związków. Oni pochłaniają w sposób podobny trujące aerozole i gazy. Obszary ekologicznego zagrożenia w Polsce zajmują w przybliżeniu 35000 km2, zamieszkuje je więcej niż 13 mln ludzi, czyli około 30% krajowej populacji. Zagrożonym najbardziej obszarem jest GOP. Zagrożenie główne stanowią zakłady chemiczne, metalurgiczne, koksownie i huty. Te zakłady emitują ogromne ilości H2S, SO2, F2, H2SO4, fenoli, węglowodorów, tlenki azotu oraz związki ciężkich metali. Gazy i dymy składające się z związków siarki, tlenków azotu oraz z siarkowego kwasu wywołują tworzenie się smogu. Przyczynę tego właśnie zjawiska stanowi termiczna inwersja, kiedy wskutek silnego wypromieniowania cieplnej energii ciepłe powietrze utrzymuje się ponad zimnym. Nad ziemią wówczas zostaje wytworzona pochłaniająca ilości znaczne zanieczyszczeń, działających drażniąco na oddechowe drogi. Składnikami smogu są głównie samochodowe spaliny, tlenki azotu i dwutlenek węgla.

Przemysłowa immunotoksykologia bada wpływ pyłów, cieczy i par pochłanianych przez organizm ludzki na poziom wytwarzania przeciwciał, na stopień w jaki upośledzone zostało działanie limfocytów B i T, a także na zaburzenia funkcjonowania makrofagów fagocytarnych i neutrofilii.