Bitwa o Monte Cassino - geneza i gatunek utworu
Reportaż „Monte Cassino” Melchiora Wańkowicza powstał na podstawie autentycznych wydarzeń z bitwy o Monte Cassino, która miała miejsce w maju 1944 roku podczas kampanii włoskiej. Autor przebywał wówczas we Włoszech jako korespondent wojenny II Korpusu Polskiego (do czego wcześniej zatrudnił go Jerzy Giedroyc) dowodzonego przez generała Władysława Andersa. Na bieżąco obserwował działania żołnierzy, rozmawiał z uczestnikami walk i zbierał materiały, które później posłużyły mu do stworzenia obszernego reportażu.
Reportaż powstał w Rzymie i Mediolanie na podstawie osobistych doświadczeń Melchiora Wańkowicza oraz wspomnień żołnierzy, z którymi pisarz rozmawiał po zakończeniu bitwy.
Celem Wańkowicza było upamiętnienie bohaterstwa polskich żołnierzy, oddanie hołdu poległym i utrwalenie w pamięci narodowej zwycięstwa, które stało się jednym z najważniejszych symboli polskiego czynu zbrojnego na Zachodzie. Utwór powstał również z potrzeby moralnego zadośćuczynienia narodowi, który mimo braku własnego państwa udowodnił światu swoje męstwo i wartość.
„Monte Cassino” jest reportażem wojennym o cechach literatury faktu. Wańkowicz łączy w nim dokładny opis wydarzeń historycznych z elementami narracji literackiej, refleksji, emocji i symboliki. Reportaż przybiera momentami formę epopei narodowej, ponieważ ukazuje zbiorowy wysiłek Polaków, ich poświęcenie i heroizm w obliczu wojennego piekła. Dzięki połączeniu dokumentalnej dokładności z artystycznym stylem utwór stał się nie tylko świadectwem historycznym, lecz także dziełem literackim o głębokim wymiarze patriotycznym i moralnym.
