Anna Karenina - geneza i gatunek utworu
Geneza utworu
„Anna Karenina” powstawała w latach 1873–1877 i była publikowana w odcinkach na łamach czasopisma „Russkij Wiestnik”. Powieść wyrasta z kryzysu światopoglądowego Lwa Tołstoja, który w tym okresie intensywnie mierzył się z pytaniami o sens życia, moralność, małżeństwo, religię i odpowiedzialność jednostki wobec innych. Bezpośrednim impulsem do podjęcia tematu była głośna w Rosji historia samobójstwa kobiety porzuconej przez kochanka, a także osobiste obserwacje autora dotyczące arystokracji, życia rodzinnego i fałszu norm obyczajowych.
Równolegle Tołstoj prowadził refleksję nad modelem szczęścia opartego na pracy, rodzinie i prostym życiu, co znalazło wyraz w wątku Konstantego Lewina, uznawanego za alter ego pisarza. „Anna Karenina” stanowi więc nie tylko obraz społeczeństwa rosyjskiego drugiej połowy XIX wieku, lecz także powieść ideową, w której autor konfrontuje różne sposoby życia i różne odpowiedzi na pytanie o sens ludzkiej egzystencji.
Gatunek utworu
„Anna Karenina” jest powieścią realistyczną, należącą do nurtu wielkiej powieści obyczajowo-psychologicznej XIX wieku. Utwór łączy cechy –
- powieści obyczajowej – ukazującej szczegółowo życie arystokracji rosyjskiej, jej konwenanse, normy moralne i mechanizmy wykluczenia społecznego,
- powieści psychologicznej – z pogłębioną analizą przeżyć wewnętrznych bohaterów, zwłaszcza Anny Kareniny i Konstantego Lewina,
- powieści społecznej – podejmującej problemy małżeństwa, rodziny, pozycji kobiety, relacji klasowych i przemian obyczajowych,
- powieści filozoficznej – zawierającej refleksję nad etyką chrześcijańską, sensem życia, pracą, miłością i odpowiedzialnością moralną.
Dzięki dwutorowej konstrukcji fabuły (historia Anny i Wrońskiego zestawiona z historią Lewina i Kitty) utwór ma także charakter powieści o konstrukcji paralelnej, w której zderzone zostają dwa modele życia i dwa sposoby poszukiwania szczęścia.
