Co to jest hipermnezja? 

Hipermnezja, zwana inaczej HSAM (Highly Superior Autobiographical Memory) lub pamięcią absolutną, to przypadłość, która została stwierdzona u mniej niż stu osób na świecie. Ludzie, u których występuje to zaburzenie, pamiętają niemal każdy dzień swojego życia, poczynając od bardzo wczesnego dzieciństwa. Potrafią przywołać z pamięci dokładne informacje na temat tego, co robili, co czuli, w co byli ubrani lub co jedli konkretnego dnia kilkanaście czy kilkadziesiąt lat wcześniej i przytoczyć najmniejsze szczegóły nawet mało istotnych wydarzeń, w których kiedyś brali udział.  

Jak działa pamięć osób z hipermnezją?  

Neurobiolodzy niekiedy porównują działanie pamięci osób z hipermnezją do pracy wyszukiwarki Google, ponieważ często nawet mały fragment rzeczywistości, jak zapach, kolor, najdrobniejsze zdarzenie czy emocja, potrafią przywołać u ludzi z pamięcią absolutną wyraźne i dokładne wspomnienia sprzed wielu lat. Aktorka Marilu Henner, u której stwierdzono HSAM, wyjaśniała, że jej pamięć działa jak swoisty kalendarz, który widzi przed oczami i z którego może wybrać dowolną datę, a następnie zagłębić się w nią i przypomnieć sobie wszelkie szczegóły związane z danym dniem.

127281042_m
Osoby z hipermnezją często pamiętają wydarzenia nawet z okresu niemowlęcego. /123RF/PICSEL

Część osób z hipermnezją jest w stanie odtworzyć wspomnienia nawet z bardzo wczesnego dzieciństwa jak np. bycie karmionym piersią przez matkę. Inni nieco słabiej pamiętają wydarzenia z dzieciństwa, a ich bardzo wyraźne wspomnienia dotyczą dopiero przeżyć z lat nastoletnich i późniejszych. Hipermnezja, co ciekawe, nie pomagała jednak osobom z tą przypadłością podczas nauki w szkole, ponieważ jest to pamięć ściśle autobiograficzna, co oznacza, że dotyczy jedynie wydarzeń związanych z życiem tej osoby i wydarzeniami, w których osobiście uczestniczyła. 

Skąd bierze się hipermnezja? 

Przyczyny powstania hipermnezji i czynniki ją powodujące nie są do końca znane, a badania nad tym syndromem wciąż trwają. Część neurobiologów twierdzi, że każdy z nas może doświadczyć chwilowego ujawnienia się hipermnezji np. podczas hipnozy lub w trakcie przeżyć z pogranicza śmierci. Ludzie mówiący, że w czasie wypadku całe życie przeleciało im przed oczami, mogli wówczas hipermnezji doświadczyć, ponieważ to właśnie silne emocje najczęściej są katalizatorami bardzo wyraźnych wspomnień. Według badań, mózgi osób, które mają wrodzoną pamięć absolutną, nie różnią się jednak od mózgów innych osób, a część organu odpowiedzialna za pamięć jest w obu przypadkach taka sama. Niektórzy naukowcy przyczyn powstania wrodzonej przypadłości doszukują się natomiast w ciele migdałowatym, które odpowiada za emocjonalne przetwarzanie informacji. Inna teoria łączy hipermnezję z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi (czyli dotyczącymi powtarzania czynności pod wewnętrznym przymusem), ponieważ osoby z takimi właśnie skłonnościami częściej skupiają się na detalach i analizują minione sytuacje, co pozwala im lepiej zapamiętywać autobiograficzne zdarzenia. 

Hipermnezja — błogosławieństwo czy przekleństwo?  

Większość z nas nie pamięta mało znaczących faktów ze swojego życia i jest to stan całkowicie normalny. Dzięki temu, że możemy zapominać, działają też mechanizmy obronne naszej psychiki, które pomagają nam poradzić sobie z przykrymi doświadczeniami. Zatem chociaż hipermnezja na pierwszy rzut oka wydaje się nie tyle zaburzeniem, ile niezwykłą i przydatną umiejętnością, to doświadczające jej od urodzenia osoby, często oceniają ją raczej jako przekleństwo.

140939579_m
Tak dobra pamięć autobiograficzna nie zawsze jest czymś pozytywnym. /123RF/PICSEL

Umiejętność przywoływania w każdej chwili bardzo wyraźnie najbardziej traumatycznych wydarzeń czy możliwość dużo dokładniejszej analizy swojego życia, często powoduje u osób z pamięcią absolutną stany depresyjne i ataki paniki. Część z nich próbuje nawet, z pomocą specjalistów od hipnozy, nieco osłabić swoje zdolności zapamiętywania. 

Joanna Cwynar