Akt obywatelskiego nieposłuszeństwa występuje wtedy, kiedy podmiot świadomie i publicznie, ale bez używana przemocy, działa w sposób łamiący obowiązujące przepisy prawa, posiadając wówczas świadomość nadchodzących negatywnych skutków swojego zachowania.

Obywatelskie nieposłuszeństwo może się wiązać z uprzednio zapowiedzianą publicznie aktywnością jednostki lub grupy ludzi. Wyrażany jest wówczas sprzeciw wobec istniejącej polityki państwa czy też metod używanych przez rządzące władze.

Celem obywatelskiego nieposłuszeństwa jest wpływ na prowadzoną politykę, prawo czy odejście od określonych form działania, które przez protestujących są uważane za niedopuszczalne.

Wiąże się z łamaniem prawa (np. wtedy, kiedy grupa zorganizuje manifestację, na którą władze nie wydały zgody), ale nigdy nie ucieka się do przemocy.

Do sposobów okazywania obywatelskiego nieposłuszeństwa zalicza się: manifestacje, organizowanie i udział w pochodach, pisanie petycji, blokady (np. dróg), sabotaże, również te ekologiczne, czyli tzw. ekotaże, a także inne zachowania, które będą w stanie utrudnić prawidłowe funkcjonowanie danej instytucji, organu czy nawet drogi publicznej.

Przykładem aktu obywatelskiego nieposłuszeństwa może być, chociażby wysypywanie zboża na tory kolejowe przez rolników niezadowolonych z powodu rosnących cen, a także parady jedności, które organizowane są w celu wyrażenia sprzeciwu wobec braku tolerancji seksualnej. W Polsce, w okresie PRL-u noszono czarne wstążki, ubrania, oporniki, plakietki „Solidarności”. Miało to na celu okazanie swojego sprzeciwu wobec obowiązującego ustroju politycznego. Wszystkie te działania nie przyniosły szkód i strat innym obywatelom, z tego względu, że nie były powiązane z użyciem przemocy.

Obywatelskie nieposłuszeństwo pokazuje problem występujący w danej grupie społecznej, gdyż nie wyrządza ono krzywd osobom trzecim, ale wzbudza zainteresowanie i przyciąga uwagę mediów na konkretną kwestię, która może się okazać bardzo ważna.

Rzadko kiedy zdarza się, że dzięki podjęciu aktu obywatelskiego nieposłuszeństwa, wywiera się wpływ na realną politykę. Problem zostaje ukazany i podkreślony, ale rzadko kiedy przestaje istnieć. Nieposłuszeństwo obywatelskie ma niski wpływ na działanie organów władzy publicznej.

Pierwszą osobą, dzięki której można mówić o obywatelskim nieposłuszeństwie, był Henry David Thoreau. Był to amerykański filozof, który odmówił płacenia podatków na wojnę, protestując przeciw niewolnictwu, sposobowi traktowania Indian w Stanach Zjednoczonych i przeciw amerykańskiej inwazji na Meksyk. Uznał bowiem, że nie może finansować spraw, z którymi się tak bardzo nie zgadza.

Aktu obywatelskiego nieposłuszeństwa dokonał również Karol Marks, próbując nakłaniać obywateli niemieckich do niepłacenia podatku wojennego w czasie Wiosny Ludów. Kolejnym przykładem jest Mahatma Gandhi. Kierował on kampanią na rzecz praw robotników i chłopów, bojkotu towarów angielskich i zachodniego sposobu ubierania się. W 1930 r. zorganizował tzw. marsz soli. Metody walki o niepodległość Indii, które wybrał, ograniczały się do demonstracji, pochodów, odmowy posłuszeństwa władzom (niechęć płacenia podatków), wykonywania zarządzeń czy głosowania w wyborach.

Charles de Gaulle wezwał obywateli Francji do odmowy posłuszeństwa rządowi Vichy i odmowy kolaboracji z III Rzeszą, Martin Luther King walczył o równouprawnienie czarnoskórych mieszkańców Stanów Zjednoczonych.

W Polsce również obywatelskie nieposłuszeństwo było wykorzystywane przez znanych i wpływowych ludzi. Przykładowo, Tadeusz Rejtan - wzbraniał się przed uznaniem konfederacji, wraz z garstką przyjaciół posłów okupował salę sejmową i starał się nagłośnić sprawę na forum opinii publicznej; Edward Abramowski - za niezbywalne składniki indywidualnej wolności człowieka uznawał m.in. nieograniczoną wolność słowa, druku, zebrań, strajków, stowarzyszeń, sumienia i religii, nietykalność osoby i domu oraz wolność nauczania - wzywał do walki z naruszającym te wolności rządem carskim; a także Jacek Kuroń, który był organizatorem strajków studenckich, internowany podczas stanu wojennego. Był również autorem wielu tekstów projektujących i wyjaśniających formy działania i cele opozycji demokratycznej.