Carl Gustaw Jung - uczeń Zygmunta Freuda uważany jest za kontynuatora myśli swojego wielkiego poprzednika. Teorie szwajcarskiego psychiatry Junga pozwoliły mu zaistnieć w panteonie przedstawicieli myślicieli psychologicznych XX wieku. Junga najbardziej interesowały rozległe procesy zachodzące głęboko w osobowości człowieka. Zdaniem Junga osobowość ludzka ma swoje źródło w całokształcie doświadczeń ludzkiego gatunku. Jung jest twórcą koncepcji struktury osobowości, według której osobowość i psychika ludzka są tworami złożonymi strukturalnie z licznych, lecz ściśle ze sobą powiązanych i współdziałających trzech struktur.

Pierwsza z nich to ego, czyli centrum ludzkiej świadomości. Ego to składająca się z świadomie odczuwanych wspomnień, spostrzeżeń, uczuć i myśli świadoma psychika.

Druga struktura osobowości jest już nieuświadomiona. Składają się na nią wszystkie kompleksy jednostki, które powstały w wyniku doświadczeń, początkowo uświadomionych, ale później, celowo lub nie, zapomnianych albo zbagatelizowanych, lub też za słabych, by wywołać świadome wrażenia w psychice jednostki. Kompleksy są strukturą złożoną ze wspomnień, spostrzeżeń, myśli i uczuć, które istnieją w nieświadomej warstwie osobowości. Przykładem tego typu struktury może być kompleks matki, który przejawia się tym, iż dzieci, a później dorośli ludzie, postępują i myślą tak, jak robi to ich matka, gdyż jej oddziaływanie na dziecko jest tak silne.

Trzecia struktura ludzkiej osobowości to nieświadomość zbiorowa oraz archetypy. Jest ona strukturalną konsekwencją ewolucji człowieka, która powstała w skutek wszystkich doświadczeń poprzednich pokoleń. Zbiorowa nieświadomość ma wpływ na kształt ludzkiego doświadczenia, ale nie jest to wpływ całkowity. Tą strukturę osobowości budują również archetypy. Są to struktury nacechowane dużą emocjonalnością, które zawierają uniwersalne struktury pojęciowe. Swoje źródło mają one w zakorzenionych w ludzkiej psychice doświadczeniach poprzednich pokoleń. Jung wymienia następujące archetypy rządzące ludzką psychiką:

  • Persona: jest to jakby maska, którą jednostka przybiera, aby dostosować się panujących w społeczeństwie tradycji i obyczajów oraz by sprostać własnym potrzebom archetypowym.
  • Anima jest archetypem kobiety u mężczyzny.
  • Animus zaś jest archetypem mężczyzny u kobiety. Archetypy te funkcjonują w ten sposób, że kobieta jest w stanie pojąć naturę mężczyzny dzięki archetypowi animusa, a mężczyzna naturę kobiecą dzięki archetypowi animy.
  • Cień to zwierzęca sfera ludzkiej natury, która jest nieakceptowana przez społeczeństwo. Są to wszystkie stany świadomości, myśli, uczucia, zachowania i działania, których realne przejawy są odrzucane przez społeczność, w której jednostka żyje.

Czwartą strukturą świadomości jest jaźń. Jaźń to jakby centrum ludzkiej osobowości, wokół niej skoncentrowana są wszystkie pozostałe systemy. Funkcją jaźni jest ich scalenie, dzięki czemu ludzka osobowość stanowi zrównoważoną i stabilną jedność. Prawidłowo ukształtowana jaźń jest motorem napędzającym ludzkie zachowania w kierunku pełni szczęścia i jedności. Najczęściej poszukiwane jest ono w wierze i religii.

Jung określił również dwie typowe postawy człowieka. Postawa introwertywna powoduje, że aktywność ludzka skierowana jest w kierunku jej wewnętrznego i subiektywnego świata. Druga postawa - ekstrawertywna skierowuje ową aktywność na świat zewnętrzny, obiektywny dla jednostki.

Podstawową ludzką funkcją psychologiczną jest myślenie, które jest funkcją intelektualną i pojęciową ludzkiej psychiki. Dzięki tej funkcji możliwe jest rozumienie świata zewnętrznego i samego siebie. Kolejną funkcją są uczucia, które pozwalają jednostce ukierunkować się w stosunku do osób i przedmiotów w sposób emocjonalny - pozytywny lub negatywny, dzięki czemu jednostka tworzy w swojej świadomości reprezentację świata. Następna funkcja to doznanie, dzięki któremu jednostka percypuje rzeczywistość, a odebrane fakty zestawia ze swoją wewnętrzną reprezentacją świata. Ostatnią funkcją ludzkiej psychiki jest instrukcja, dzięki której jednostka w sposób nieświadomy odbiera komunikaty podprogowe. Jest to po prostu intuicja, która pozwala wyjść poza pojęcia, fakty i uczucia.

Wymienione i opisane powyżej elementy tworzą złożoną i wzajemnie na siebie oddziałującą całość. Jest to struktura bardzo aktywna, w której słabości jednej funkcji może być rekompensowana przez inne. Może być również tak, że pewien system może się przeciwstawić innemu, albo też kilka systemów może stworzyć syntezę, poprzez połączenie swoich funkcji.