Rozwój fizyczny.

Fizycznym rozwojem człowieka kieruje kod genetyczny, dlatego zmiany pojawiają się u osobników w obrębie jednego gatunku mniej więcej w tym samym czasie. Pierwsze lata życia to rozwój zdolności motorycznych i osiąganie większego panowania nad ruchami swojego ciała. W parze ze zdobywaniem nowych umiejętności idzie powiększenie wzrostu (długość ciała podwaja się w ciągu pierwszych 5 lat) oraz wagi ciała (pięciokrotnie w tym samym czasie). Następuje też gwałtowny rozwój tkanki mięśniowej, ale oprócz siły i płynności ruchów, szczególnie ważne wydaje się usprawnienie koordynacji i precyzji, zwłaszcza w zakresie czynności manualnych. Wyróżnia się trzy fazy rozwoju sprawności motorycznej:

  • poznawcza
  • skojarzeniowa
  • autonomiczna

Rozwój poznawczy.

Główną postacią badań poznawczo-rozwojowych jest niewątpliwie Jean Piaget. Wśród wyróżnionych przez niego stadiów rozwoju na okres wczesnodziecięcy przypada stadium myślenia przedoperacyjnego (mniej więcej 2 do 7 roku życia).

W tym okresie zachodzi konsolidacja reprezentacji poznawczych rzeczywistości (w tym przedmiotów nieobecnych, co nieosiągalne jest dla okresu niemowlęctwa). Nabywa się też zdolności skuteczniejszej kategoryzacji nowych dopływających bodźców i informacji, zmienia się rozumienie kształtu, wielkości, kategorii ilościowych oraz przestrzeni i czasu, a zatem percepcja staje się bardziej funkcjonalna, choć wciąż przeszkadzać może niezdolność do koncentracji przez dłuższy czas na jednej czynności lub inne deficyty uwagi.

Innym powszechnym brakiem występującym w stadium przedoperacyjnym jest egocentryzm przejawiający się w niezdolności dziecka do przyjęcia innej perspektywy poza własną. Widoczne to jest nie tylko w formach socjalizacji (zabawa równoległa, zbiorowy monolog), ale też w funkcjonowaniu poznawczym (myślenie animistyczne, centracja).

Postępuje też rozwój zdolności językowych. Od mowy jednowyrazowej przechodzi się stopniowo do tzw. mowy telegraficznej, kiedy dziecko potrafi układać dłuższe wypowiedzi z pojedynczych wyrażeń, przekazując czytelną treść, ale pomijając reguły gramatyki. W zakresie uczenia się gramatyki, występuje powszechnie faza nadmiernej regularyzacji, kiedy odkryte reguły gramatyczne stosowane są zbyt szeroko. Ważnym aspektem jest nabywanie umiejętności społecznego używania języka, czyli pragmatyki. Wpływ na rozwój języka mają czynniki społeczno-ekonomiczne, inteligencja oraz inne predyspozycje osobowościowe, a także struktura rodzinna (posiadanie rodzeństwa).

Rozwój osobowości i umiejętności społecznych.

Uwzględniamy tutaj

  • rozwój ról związanych z płcią (pod wpływem rodziców, grupy rówieśniczej, środowiska szkolnego, literatury, przekazów medialnych, aktywności zabawowej)
  • rozwój emocjonalny - częste zaburzenia lękowe spowodowane koniecznością większego usamodzielnienia oraz niepowodzeniem w zrozumieniu wielu zagadnień, gniew wcześniej wyrażany w niekontrolowany fizyczny sposób, w tym okresie przesuwa się na agresję werbalną
  • rozwój psychoseksualny - wg Freuda na okres wczesnodziecięcy przypadają stadia analny i falliczny, natomiast wg Eriksona kryzys inicjatywa kontra poczucie winy

Główne czynniki wpływające na rozwój osobowości to:

  • rodzina - relacje z rodzicami i między rodzeństwem, pozycja zajmowana w rodzinie, obowiązujące wzory interakcji, style kontroli rodzicielskiej (autorytarna, autorytatywna, permisywna), z których najbardziej korzystna dla prawidłowego rozwoju wydaje się być kontrola autorytatywna - wspierająca, ale nakładająca pewne ograniczenia i reguły zachowań; patologie rodzinne takie jak znęcanie się i molestowanie mają niewątpliwy wpływ na zaburzenia osobowości i kształtowania relacji społecznych w życiu dorosłym
  • edukacja - decydujący wpływ może mieć obowiązujący w instytucjach wczesnej edukacji sposób kształcenia, ale też relacje z rówieśnikami wspomagające rozwój poczucia niezależności oraz zdolności społecznych (współpracy, empatii, zdrowej rywalizacji, dostosowywania się do obowiązujących w danej grupie standardów zachowań), różnorodne formy zabaw