Biznes Plan

(Plan działalności gospodarczej)

GŁÓWNY CEL: Otrzymanie długoterminowego kredytu, który pokryje koszty zakupu środka trwałego niezbędnego dla rozpoczęcia działalności gospodarczej.

IMIĘ NAZWISKO OSOBY STRAJĄCEJ SIĘ

O KREDYT: Barbara Wrockiewicz

OSOBA SPORZĄDZAJĄCA BIZNES PLAN:

Barbara Wrockiewicz

DATA SPORZĄDZENIA BIZNES PLANU:

13.III.(marca)2006 roku

SPIS TREŚCI:

Strona

1. Ogólne informacje (konspekt) …

Zarys projektu …

Dane przedsiębiorcy …

Założenia przedsięwzięcia inwestycyjnego

2. Charakterystyka firmy …

2.1 Struktura organizacyjna …

2.1.1 Osoby zatrudnione w gospodarstwie …

2.1.2 Planowane zwiększenie liczby pracowników

2.2 Dostępne środki trwałe …

2.2.1 Istniejące zabudowania i budynki …

2.2.2 Posiadane maszyny i urządzenia …

2.2.3 Maszyny i urządzenia dokupione …

2.3 Wykaz użytków i gruntów rolnych …

2.4 Rodzaj i sposób zagospodarowania gruntów

3. Badanie rynku …

3.1 Omówienie rynków zbytu …

3.2 Analiza SWOT …

3.3 Przedstawienie konkurencji …

4. Działalność marketingowa …

4.1 Lokalizacja …

4.2 Ceny …

4.3 Oferta …

4.4 Promocja i reklama …

5. Założenia planu finansowego …

5.1 Wysokość osiąganych przychodów …

5.2 Koszty ponoszone w związku z produkcją

5.3 Dochody (zysk) …

1. Konspekt - ogólne informacje

1.1 Zarys projektu:

OPIS PRZEDSIĘWZIĘCIA: Planowany zakup środka trwałego - maszyny rolniczej (ciągnika) marki URSUS, który jest niezbędny do rozpoczęcia działalności przedsiębiorstwa

TEREN DZIAŁALNOŚCI: Ciągnik będzie służył do prac rolniczych oraz pomocniczych w gospodarstwie rolnym.

Rodzaj inwestycji

Ilość

w szt.

Wykonawca

środka trwałego

Instytucja udzielająca kredytu

Koszt inwestycji

brutto

w zł

(z VAT)

maszyna rolnicza

- Ciągnik URSUS

1

Firma

"URSUS"

z Warszawy

Bank Gospodarki Żywnościowej

o/Warszawa

52 000,00

RAZEM

52 000,00

1.2 Dane przedsiębiorcy:

Właścicielem przedsiębiorstwa, a zarazem głównym inwestorem jest absolwentka Akademii Rolniczej

w Warszawie - mgr Barbara Wrockiewicz (Wydział Techniki

i Energetyki Rolnictwa; kierunek: automatyzacja

i mechanizacja gospodarstwa rolnego). Przedsiębiorca planuje założenie działalności gospodarczej, która będzie polegała na prowadzeniu gospodarstwa rolnego o nazwie "Euro-plon". Główną specjalizacją nowo powstałego przedsięwzięcia będzie uprawa zbóż na szeroką skalę. Zamysł rozpoczęcia działalności o takiej właśnie specjalizacji wynika bezpośrednio z faktu przejęcia od rodziców, którzy byli dotychczasowymi właścicielami, gospodarstwa rolnego. Inwestorka, która przejęła gospodarkę tuż po ukończeniu studiów, tj. w lipcu 2005 roku, postanowiła przekształcić otrzymane gospodarstwo

w wyspecjalizowaną jednostkę gospodarczą przynoszącą określone zyski. Na decyzję dotyczącą specjalizacji wpływ miał również plan zagospodarowania przestrzennego pobliskiej wsi, który przewiduje powstanie w niedalekiej przyszłości młyna oraz zespołu nowoczesnych piekarni. Ponadto, istotny z punktu widzenia wybranej specjalizacji jest również znaczny wzrost produkcji pasz dla bydła, drobiu oraz ryb, które produkowane są z określonych gatunków zbóż.

Założycielka przedsiębiorstwa posiada na chwilę obecną następujący kapitał początkowy:

- środki pieniężne w wysokości 23 000,00 zł;

- nieruchomości w postaci gruntów rolnych wraz

z zabudowaniami oraz użytków zielonych;

- nieruchomość w postaci terenu przeznaczonego pod zabudowę;

- środki trwałe: samochód osobowy marki Fiat Seicento, snopowiązałkę.

1.3 Założenia przedsięwzięcia inwestycyjnego:

Zasadniczym założeniem przeprowadzanej inwestycji (zakup ciągnika) jest przede wszystkim możliwość wykorzystania środka trwałego dla wspierania działań podejmowanych

w celu realizacji zasadniczego planu wynikającego

z prowadzenia niniejszej działalności, tj. w celu osiągnięcia możliwie największych zysków ze sprzedaży uprawianych zbóż.

OGÓLNY CEL INWESTYCJI:

- dążenie do automatyzacji i mechanizacji gospodarstwa rolnego poprzez wprowadzanie do użytku maszyn, urządzeń oraz innego sprzętu zmechanizowanego;

SZCZEGÓŁOWY CEL PRZEDSIĘWZIĘCIA INWESTYCYJNEGO:

- zwiększanie gospodarczej skuteczności, wydajności

i efektywności działań oraz prac podejmowanych

w gospodarstwie rolnym poprzez zastępowanie ręcznej siły roboczej zmechanizowanymi maszynami i urządzeniami rolniczymi. Skuteczna realizacja tego zamierzenia powinna się przyczynić do wyraźnego zwiększenia wielkości produkcji przy nakładzie pracy pozostającym na dotychczasowym poziomie.

Dzięki zrealizowaniu postawionego sobie celu, jakim jest unowocześnienie gospodarstwa rolnego z punktu widzenia technicznego i technologicznego, a w związku z tym również usprawnienie podejmowanych przez nie działań, gospodarstwo to zacznie być bardziej efektywne i rentowne. Znaczną poprawę będzie można odczuć w zakresie produkcji,

w przypadku której nastąpi istotny wzrost w stosunku do roku ubiegłego. Dzięki technicznemu udoskonaleniu gospodarstwa, produkcja zbóż wzrośnie w 2006 roku o około 47% w porównaniu z rokiem 2005. Spowoduje to zwiększenie zysków z działalności rolniczej o około 45%; przy jednakowym nakładzie pracy ludzkiej dochody wzrosną w 2006 roku do blisko 80 000,00 zł (planowo do: 79 595,00 zł), podczas gdy w 2005 roku wyniosły 64 110,00 zł.

2. Charakterystyka firmy

- Działalność gospodarcza, o której mowa w niniejszym biznes planie będzie polegała na prowadzeniu wykwalifikowanego gospodarstwa rolnego o nazwie "Euro-plon". Gospodarstwo to będzie się specjalizowało w hodowli wielu gatunków zbóż. Obecną właścicielką gospodarstwa jest mgr Barbara Wrockiewicz, która pełni tą funkcję od lipca 2005 roku. Posiada ona znaczne doświadczenie w zakresie prowadzenia gospodarstwa oraz dość ugruntowaną wiedzę na temat branży rolniczej i rządzących nią przepisów, praw, itp., co jest wynikiem ukończonego przez nią kierunku studiów oraz posiadania odpowiedniej praktyki zdobytej podczas pracy w gospodarstwie rodziców. Istotna z punktu widzenia prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej przez mgr Wrockiewicz jest jej znajomość specyfiki tego typu działalności oraz dobre rozeznanie w aktualnej sytuacji na rynku rolnym, jak również orientacja w zakresie szans i ewentualnych zagrożeń, jakie występują w tej branży.

2.1 Struktura organizacyjna:

2.1.1 Osoby zatrudnione w gospodarstwie:

- w gospodarstwie rolnym zatrudnione są obecnie cztery osoby: właścicielka przedsiębiorstwa, jej rodzice oraz młodszy brat. Czas pracy poszczególnych osób jest zróżnicowany i wynosi odpowiednio:

Lp.

Imię

i nazwisko

Stopień pokrewieństwa

Stanowisko

Czas pracy

w godzinach na dobę

1.

Barbara Wrockiewicz

właścicielka

inwestor, właściciel,

pracownik

10

2.

Stanisław Wrockiewicz

ojciec

pracownik

12

3.

Władysława Wrockiewicz

matka

pracownik

8

4.

Sebastian Wrockiewicz

brat

pracownik dorywczy

(pomocnik)

4

2.1.2 Planowane zwiększenie liczby pracowników:

- na chwilę obecną liczba osób pracujących

w gospodarstwie rolnym jest wystarczająca. Jednak planowany rozwój przedsiębiorstwa wymusi na właścicielce konieczność zatrudnienia w niedalekiej przyszłości dodatkowej siły roboczej.

Lp.

Stanowisko

Termin zatrudnienia

Planowany czas pracy

(h na dobę)

Wynagrodzenie

(w zł)

1.

Pracownik stały

15 kwietnia 2006 r.

- wstępnie umowa

o pracę na czas określony (3 m-ce); następnie przedłużenie umowy na czas nieokreślony

8

1 850,00

(brutto)

2.

Pracownik sezonowy

od 1 czerwca

do 30 września

6

8 zł/h

(brutto)

3.

Pracownik sezonowy

od 15 czerwca

do 31 sierpnia

4

5 zł/h

(brutto)

2.2 Dostępne środki trwałe:

2.2.1 Istniejące nieruchomości: zabudowania i budynki:

- na dzień sporządzenia bilansu właścicielka jest

w posiadaniu następujących środków trwałych w postaci zabudowań i budynków:

WYSZCZEGÓLNIENIE ZABUDOWAŃ I BUDYNKÓW

WARTOŚĆ NA DZIEŃ SPORZĄDZENIA BIZNES PLANU

(w zł)

Lp.

Rodzaj budynku

lub budowli

Rok powstania

Powierzchnia zabudowy

(w m2)

1.

Dom mieszkalny

1995

107

205 000,00

2.

Stodoła

1985

200

34 000,00

3.

Obora

1996

75

28 000,00

4.

Garaż

2000

60

14 200,00

5.

Pomieszczenie gospodarcze (szopa)

1985

82

22 500,00

RAZEM

xxx

xxx

303 700,00

2.2.2 Posiadane maszyny i urządzenia:

- w posiadaniu mgr Barbary Wrockiewicz znajdują się obecnie następujące maszyny i urządzenia, które właścicielka przejęła wraz z gospodarstwem rolnym:

Lp.

WYSZCZEGÓLNIENIE POSIADANYCH MASZYN I URZĄDZEŃ

Wartość na dzień sporządzenia bilansu

(w zł)

Rodzaj maszyny, urządzenia

Rok produkcji

Obecny stan techniczny

Cena zakupu

(w zł)

1.

Samochód osobowy marki Fiat Seicento

2003

bardzo dobry

28 900,00

23 400,00

2.

Snopowiązałka

2004

bardzo dobry

17 500,00

15 100,00

RAZEM

46 400,00

38 500,00

2.2.3 Maszyny i urządzenia dokupione:

- w celu rozwinięcia i usprawnienia prowadzonej przez siebie działalności, właścicielka zamierza zainwestować w zakup dodatkowych maszyn i urządzeń:

Lp.

Rodzaj maszyny, urządzenia

SPECYFIKACJA INWESTYCJI

Planowana data zakupu

Stan techniczny

Kwota przeznaczona na zakup

(w zł)

1.

Ciągnik rolniczy URSUS

maj

2006 r.

nowy

- idealny

52 000

2.

Przyczepa

do ciągnika

wrzesień 2006 r.

Używana

- bardzo dobry

24 600

RAZEM

76 600

2.3 Wykaz użytków i gruntów rolnych:

- na dzień 13.03.2006 roku, tj. dzień sporządzenia bilansu, właścicielka jest w posiadaniu określonych gruntów rolnych i użytków zielonych. Są to tereny, które częściowo stanowią osobistą własność inwestorki, a w pozostałej części są to grunty dzierżawione od gminy:

WYSZCZEGÓLNIENIE I SPECYFIKACJA POSIADANYCH GRUNTÓW I UŻYTKÓW

Klasa ziemi

Grunty i użytki własne

Grunty i użytki

w dzierżawie

Grunty rolne

o charakterze ornym

(w ha)

Użytki zielone

(w ha)

Grunty rolne o charakterze ornym

(w ha)

Użytki zielone

(w ha)

I

II

2

III

28

1,5

7,5

5

IV

8,5

V

VI

Pozostałe

Razem

36,5

3,5

7,5

5

Ogółem

40

12,5

2.4 Rodzaj i sposób zagospodarowania gruntów:

- poniższa tabela przedstawia, z jakich zasobów składają się grunty będące we własnościowym lub dzierżawionym posiadaniu założycielki przedsięwzięcia:

SPECYFIKACJA

Grunty własne w ha

Grunty dzierżawione

Wszystkie grunty razem

(w ha)

Odsetek

(w %)

Grunty orne

36,5

7,5

44

83,8

Użytki zielone trwałe

1,5

1,5

2,9

Sady

2

5

7

13,3

Razem grunty rolne

40

12,5

52,5

100,0

Lasy i zadrzewienia

2,5

2,5

X

Stawy i jeziora

0,15

0,15

X

Powierzchnia

pod zabudowę

0,75

0,75

X

Pozostałe grunty

Powierzchnia łączna

43,4

12,5

55,9

X

3. Badanie rynku

3.1 Omówienie rynków zbytu:

- w ramach najważniejszych rynków zbytu produktów wytwarzanych w gospodarstwie, tj. uprawianych zbóż, uwzględnić należy takie grupy, jak:

    • Hodowcy drobiu we wsi Kończyce Dolne oraz
    • w pobliskich wsiach;
    • Hodowcy bydła we wsi Kończyce Dolne oraz
    • w pobliskich wsiach;
    • Właściciele okolicznych stawów hodowlanych;
    • Wytwórnia pasz na bazie zbóż "Rol-Pasz" Sp. z o.o. z Wrończysk;
    • Odbiorcy hurtowi zbóż z terenu województwa mazowieckiego;
    • Producenci napojów naturalnych na bazie owoców
    • z województwa mazowieckiego;
    • Hurtownicy prowadzący sprzedaż owoców.

- W najbliższych planach przedsiębiorstwo ma włączenie do swojej działalności kolejnego rynku zbytu, którym będzie nowo powstały młyn oraz zespół piekarni we wsi Dzierżoniów. Pozyskanie nowego rynku zbytu planowane jest na styczeń 2007 roku.

3.2 Analiza SWOT:

- ocena opłacalności przedsięwzięcia metodą analizy SWOT

(Strenghts, Weaknesses, Opportunities, Threats):

MOCNE STRONY

(Strenghts)

SŁABE STRONY

(Weaknesses)

- dobra orientacja inwestora

w aktualnej sytuacji rolnictwa

w Polsce;

- wykształcenie kierunkowe przedsiębiorcy: ukończone studia na Akademii Rolniczej;

- posiadanie doświadczenia

w prowadzeniu gospodarstwa;

- wyrobiona pozycja na rynku lokalnym dzięki wcześniejszej działalności rodziców

- brak własnych funduszy

na całościowe zrealizowanie inwestycji;

- wysokie oprocentowanie dostępnych kredytów

(korzystanie z kredytów jest konieczne, gdyż przedsiębiorca nie dysponuje odpowiednio wysokimi środkami finansowymi);

- właścicielka nie posiada praktyki w prowadzeniu własnej działalności gospodarczej (nastawionej na osiąganie zysków)

SZANSE

(Opportunities)

ZAGROŻENIA

(Threats)

- możliwość otrzymania dotacji lub innych form wsparcia

z funduszy Unii Europejskiej (dzięki wstąpieniu Polski do UE);

- wizja pozyskania w niedalekiej przyszłości kolejnych rynków zbytu;

- dość stabilny poziom cen na rynku zbóż;

- występowanie tendencji wzrostowych popytu na produkty krajowe;

- pewne i pojemne rynki zbytu

- pojawienie się nowej lub znaczący rozwój istniejącej konkurencji;

- utrata dotychczasowych odbiorców na skutek rezygnacji z dalszej hodowli zwierząt, które wymagają karmienia paszami zbożowymi;

- niekorzystne warunki pogodowe, które mogą wywołać nieplanowane przestoje

w działalności i mieć istotny wpływ na zmniejszenie upraw

3.3 Przedstawienie konkurencji:

- przedsiębiorstwo "Euro-plon", o którym mowa w niniejszym biznes planie, jest jedynym gospodarstwem rolnym we wsi Kończyce Dolne zajmującym się uprawą zbóż na tak szeroką skalę. W związku z tym przedsięwzięcie to nie posiada

w okolicy żadnej poważnie zagrażającej jego działalności konkurencji. Jedyne zagrożenie stanowić mogą średnie gospodarstwa rolne zlokalizowane w pobliżu miejscowości Wrończyska oraz wyspecjalizowane gospodarstwa rolne z dalszych rejonów województwa mazowieckiego, które "pojawią się"

w okolicy w związku z poszukiwaniem nowych rynków zbytu.

4. Działalność marketingowa

- plan działalności marketingowej przedsiębiorstwa przewiduje prowadzenie czynności marketingowych przy uwzględnieniu czterech podstawowych czynników: lokalizacji, ceny, oferty oraz promocji i reklamy.

4.1 Lokalizacja:

- główną siedzibą przedsiębiorstwa będzie budynek mieszkalny wchodzący w skład gospodarstwa rolnego przejętego przez inwestorkę od rodziców. Całe przedsięwzięcie zlokalizowane jest we wsi Kończyce Dolne znajdującej się w województwie mazowieckim. Podstawowy obszar działalności firmy obejmuje rynek lokalny (wieś Kończyce Dolne)oraz pobliskie wsie, a w perspektywie również planuje się opanowanie rynków na terenie całego województwa mazowieckiego.

4.2 Cena:

- wszystkie ceny zbóż ustalane są odgórnie przez Agencję Rynku Rolnego. Wpływ na wysokość cen zbóż na rynku mogą mieć różne czynniki, w tym między innymi:

  • Aktualny popyt na zboża;
  • Wysokość plonów w danym roku;
  • Warunki atmosferyczne;
  • Obecna sytuacja gospodarcza w kraju;
  • Wielkość spożycia produktów zbożowych, itp.

Na dzień sporządzenia biznes planu sytuacja w zakresie cen poszczególnych rodzajów zbóż przedstawiała się następująco:

Zboże

Cena

(w zł za tonę)

- stan na dzień 13.03.2006

jęczmień

450,00 zł/t

kukurydza

430,00 zł/t

owies

395,00 zł/t

pszenica

480,00 zł/t

pszenżyto

410,00 zł/t

żyto

370,00 zł/t

4.3 Oferta:

- zasadnicza oferta przedsiębiorstwa "Euro-plon" zakłada uprawę, a następnie sprzedaż następujących gatunków zbóż:

    • jęczmień;
    • kukurydza;
    • owies;
    • pszenica;
    • pszenżyto;
    • żyto.

- ponadto, przedsięwzięcie przewiduje podjęcie dodatkowej, pobocznej działalności, którą będzie sadownictwo.

W gospodarstwie rolnym "Euro-plon" głównym sadowniczym produktem uprawnym będą brzoskwinie oraz jabłka.

- zboża otrzymywane w wyniku uprawy będą się charakteryzowały najwyższą jakością oraz doskonałymi walorami odżywczymi i w efekcie smakowymi. Ma to zostać osiągnięte dzięki stosowaniu nawozów, w tym głównie nawozów naturalnych (obornik, kompost, itp.) oraz w mniejszym stopniu nawozów sztucznych (saletra, azofoska, itp.). Przedsiębiorstwo będzie stawiało przede wszystkim na naturalne, ekologiczne środki ochrony roślin, eliminując do niezbędnego minimum zastosowanie nawozów sztucznych.

4.4 Promocja i reklama:

- przedsiębiorstwo ma zagwarantowaną wystarczającą ilość rynków zbytu, w związku z czym nie będzie ono zmuszone do podejmowania działań mających na celu promocję i reklamę przedsięwzięcia. Dzięki temu zostanie zaoszczędzona dość znaczna ilość środków pieniężnych, które będzie można przeznaczyć na działania związane z rozwojem gospodarstwa rolnego.

5. Założenia planu finansowego

- przewidywania dotyczące ponoszonych w związku

z prowadzoną działalnością nakładów oraz osiąganych z tego tytułu przychodów kształtują się następująco:

5.1 Wysokość osiąganych przychodów:

- przychody osiągnięte ze sprzedaży poszczególnych gatunków zbóż w 2005 roku

ROK 2005

WYSZCZEGÓLNIENIE UPRAWIANYCH GATUNKÓW ZBÓŻ

jęczmień

kukurydza

owies

pszenica

pszenżyto

żyto

Powierzchnia (w ha)

12

3

7

15

4

3

Plon

(t/ha)

4

5,5

5

6

4

4,5

Wielkość produkcji

(w tonach)

48

16,5

35

90

16

13,5

Cena

(zł/t)

450,00

430,00

395,00

480,00

410,00

370,00

Produkcja (zł/ha)

1800,00

2365,00

1975,00

2880,00

1640,00

1665,00

Razem

21600,00

7095,00

13825,00

43200,00

6560,00

4995,00

WSZYSTKO ŁĄCZNIE

97 275,00

- wysokość przychodów osiągniętych w 2006 roku według założeń planu finansowego:

ROK 2006

WYSZCZEGÓLNIENIE UPRAWIANYCH GATUNKÓW ZBÓŻ

jęczmień

kukurydza

owies

pszenica

pszenżyto

żyto

Powierzchnia (w ha)

12

3

7

15

4

3

Plon

(t/ha)

7

6

6

8

4,5

5,5

Wielkość produkcji

(w tonach)

84

18

42

120

18

16,5

Cena

(zł/t)

440,00

425,00

380,00

470,00

395,00

370,00

Produkcja (zł/ha)

3080,00

2550,00

2280,00

3760,00

1777,50

2035,00

Razem

36960,00

7650,00

15960,00

56400,00

7110,00

6105,00

WSZYSTKO ŁĄCZNIE

130 185,00

5.2 Koszty ponoszone w związku z produkcją:

- rodzaj oraz wysokość nakładów poniesionych na produkcję zbóż w 2005 roku

ROK 2005

WYSZCZEGÓLNIENIE UPRAWIANYCH GATUNKÓW ZBÓŻ

Rodzaj poniesionego nakładu

jęczmień

kukurydza

owies

pszenica

pszenżyto

żyto

Zakup nasion (zł/ha)

3240,00

(270,00)

750,00

(250,00)

1050,00

(150,00)

1950,00

(130,00)

540,00

(135,00)

360,00

(120,00)

Zakup nawozów

i środków ochrony roślin (zł/ha)

2520,00

(210,00)

525,00

(175,00)

1330,00

(190,00)

4200,00

(280,00)

700,00

(175,00)

600,00

(200,00)

Podatek gruntowy

(w zł/ha)

15 400,00

(350,00)

RAZEM

33 165,00

- zgodnie z założonym planem, w 2006 roku wydatki związane z działalnością wzrosną; zostaną one powiększone o koszty paliwa do ciągnika rolniczego oraz wynagrodzenia dla przyjętych pracowników

ROK 2006

WYSZCZEGÓLNIENIE UPRAWIANYCH GATUNKÓW ZBÓŻ

Rodzaj poniesionego nakładu

jęczmień

kukurydza

owies

pszenica

pszenżyto

żyto

Zakup nasion (zł/ha)

3240,00

(270,00)

750,00

(250,00)

1050,00

(150,00)

1950,00

(130,00)

540,00

(135,00)

360,00

(120,00)

Zakup nawozów

i środków ochrony roślin (zł/ha)

2520,00

(210,00)

525,00

(175,00)

1330,00

(190,00)

4200,00

(280,00)

700,00

(175,00)

600,00

(200,00)

Pensje dla pracowników

(w zł)

13 625,00

Koszty paliwa

(w zł)

3 800,00

Podatek gruntowy

(w zł/ha)

15 400,00

(350,00)

RAZEM

50 590,00

5.3 Dochody (osiągnięty zysk):

- w 2005 roku

97 275,00 zł - 33 165,00 zł = 64 110,00 zł

- w 2006 roku (według planu)

130 185,00 zł - 50 590,00 zł = 79 595,00 zł

Z powyższych obliczeń wynika, że gospodarstwo rolne specjalizujące się w uprawie różnych gatunków zbóż jest przedsięwzięciem rentownym, przynoszącym dość znaczne zyski. Biorąc pod uwagę, iż plan finansowy na 2006 rok przewiduje zwiększenie kosztów o dwie nowe pozycje w stosunku do roku poprzedniego (2005), można zauważyć wyraźną tendencję zwyżkującą w przypadku osiąganego zysku.