PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA

W SULECHOWIE

DORĘCZENIA

Autorzy:

Gabriela Fursewicz

Edyta Ozgowicz

Gr. 301 ZAP

 

SULECHÓW 2010

Wstęp

Doręczenie stanowi jedynie czynność materialno-techniczną organu administracji publicznej, to jednak od prawidłowego dokonania tej czynności przepisy prawa uzależniają skuteczność dokonania przez organ administracji publicznej szeregu czynności procesowych. Data dokonania prawidłowego doręczenia wyznacza m.in. termin wszczęcia postępowania z urzędu[1]), moment związania organu administracji publicznej wydaną decyzją[2]).

Przepisy dotyczące instytucji doręczenia zostały uregulowane w Rozdziale 5 Działu IV ordynacji podatkowej oraz w Rozdziale 8 Działu I kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy te zawierają generalne zasady rządzące instytucją doręczenia pism. Zasady te określają:

a) miejsce doręczenia,

b) podmioty uprawnione do dokonania czynności doręczenia,

c) sposób ich doręczenia,

d) osoby uprawnione do odbioru pism oraz

e) moment doręczenia.

Miejsce doręczenia pism

I. Doręczanie pism osobom fizycznym

Zasadą jest, że w obu postępowaniach, tj. administracyjnym ogólnym jak i podatkowym, pisma doręcza się osobie fizycznej w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy[3]. Natomiast doręczenia pism żołnierzom zasadniczej służby wojskowej dokonuje się za pośrednictwem dowódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę, zaś osobom pozbawionym wolności dokonuje się za pośrednictwem administracji odpowiedniego zakładu.

Pisma mogą także być doręczane w siedzibie organu, przed którym toczy się postępowanie[4]. W przypadku postępowania administracyjnego ogólnego istnieje zakaz doręczania pism w siedzibie organu, przed którym toczy się postępowanie w przypadku, gdy sprzeciwia się temu przepis prawa[5].

Pismo adresowane do osoby fizycznej uważa się za prawidłowo doręczone w przypadku, gdy zostanie złożone:

- na wskazany adres poczty elektronicznej[6] albo

- w postępowaniu podatkowym w miejscu pracy adresata – osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji[7] - należy wskazać, iż w judykaturze wskazuje się, iż ten sposób doręczenia dotyczy jedynie osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą.[8]

Należy nadmienić, że w razie niemożności doręczenia pisma w któryś ze sposobów określonych powyżej, a także w innych uzasadnionych przypadkach, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie[9].

Doręczanie pism na wskazany adres poczty elektronicznej jest możliwe jedynie w dwóch przypadkach, tj. jeżeli strona:

- wystąpiła w tym przedmiocie do organu prowadzącego postępowanie lub 

- wyraziła zgodę na ten sposób doręczania.

Żądanie strony o zastosowanie elektronicznych środków doręczania pism nie jest wiążące dla organu.[10] Oznacza to, iż organ prowadzący postępowanie może to żądanie uwzględnić, ale nie musi.

Na gruncie obu ustaw ten sam sposób doręczenia stosuje się również do pełnomocników strony, ponieważ w postępowaniu administracyjnym (w tym podatkowym) może być nim tylko osoba fizyczna mająca zdolność do czynności prawnych.

Należy zaznaczyć, iż w postępowaniu podatkowym pełnomocnik musi legitymować się pełną zdolnością do czynności prawnych[11].

II. Doręczanie pism osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym nie mającym osobowości prawnej

W przypadku, gdy pismo jest adresowane do osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, pisma doręcza się w lokalu ich siedziby osobom uprawnionym do odbioru pism (korespondencji)[12]. W postępowaniu podatkowym osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym nie posiadającym osobowości prawnej, pisma można doręczać także w miejscu prowadzenia działalności. Co więcej – organ podatkowy ma swobodę wyboru – czy doręczy pismo w siedzibie takiego podatnika, czy też w miejscu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej.[13] Jednakże osoba przyjmująca pismo musi być upoważniona przez podatnika do odbioru pism. Jak wskazuje się w orzecznictwie, „za osobę uprawnioną do odbioru pism można uznać bowiem osobę, która z racji podziału czynności, w jednostce organizacyjnej wykonuje te czynności”.[14]

Podmioty uprawnione do dokonania czynności doręczenia

Przepisy ordynacji podatkowej zawierają ogólną zasadę dotyczącą sposobu doręczenia, zgodnie z którą organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów[15]. Podobnie unormowanie został określony sposób doręczeń w k. p. a.[16], jednakże redakcja tej zasady określa szerzej krąg podmiotów uprawnionych do dokonywania czynności doręczania pism. K. p. a. stanowi bowiem, iż organ administracji ogólnej może doręczać pisma za pomocą poczty, swoich pracowników oraz innych upoważnionych osób lub organów. Odmienne określenie w obu ustawach tego ostatniego kręgu osób (w tym organów) uprawnionych do dokonywania doręczania pism w imieniu organu wskazuje na większą dowolność w wybieraniu posłańca – przepisy k. p. a. pozwalają organowi, przed którym toczy się postępowanie upoważnić do dokonania czynności doręczenia każdą osobę lub organ – natomiast organ podatkowy, w przypadku, gdy nie korzysta z usług poczty, może uczynić posłańcem osobę nie będącą jego pracownikiem tylko w przypadku, gdy odrębne przepisy tak stanowią. Wadliwym będzie zatem doręczenie pisma za pomocą osoby zatrudnionej w organie podatkowym na podstawie umowy cywilno-prawnej.

Sposób doręczenia oraz osoby uprawnione do odbioru pism

I. Doręczenie właściwe (bezpośrednie)

Zasadą jest, iż pisma doręcza się stronie lub przedstawicielowi ustawowemu[17]. Zasada ta zostaje przełamana w sytuacji, gdy strona działa przez pełnomocnika - w tym przypadku pisma doręcza się pełnomocnikowi[18], jeżeli organ administracji został powiadomiony o jego ustanowieniu. Zaznaczyć należy, iż doręczenie pisma bezpośrednio stronie z pominięciem pełnomocnika uzasadnia wznowienie postępowania[19]. Warto zwrócić jednak uwagę na okoliczność, że mocodawca może postanowić, iż pełnomocnictwo swoim zakresem nie obejmuje pełnomocnictwa do spraw doręczeń – w tym przypadku, prawidłowe będzie doręczenie pisma bezpośrednie stronie. W przypadku, gdy organ administracji doręczy pismo zarówno stronie jaki jej pełnomocnikowi - skutki doręczenia wywołuje jedynie doręczenie pisma pełnomocnikowi, natomiast doręczenie pisma stronie wywołuje jedynie ten skutek, że strona jest poinformowana o treści pisma[20].

II. Doręczenie zastępcze (uproszczone)

Zarówno przepisy kodeksu postępowanie administracyjnego, jak i ordynacji podatkowej przewidują, iż w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata[21]. Przez nieobecność adresata należy rozumieć nieobecność czasową niezwiązaną ze zmianą miejsca zamieszkania lub pobytu[22].

Powyższy sposób doręczenia nie ma zastosowania do adresatów będących osobami prawnymi oraz jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej[23]. Jak słusznie podkreśla się w judykaturze, pokwitowanie odbioru decyzji przez inny podmiot prawny, mający siedzibę w tym samym budynku, nie stanowi skutecznego doręczenia[24].

Należy wskazać, że przepisy obu ustaw wskazują, iż w przypadku, gdy nie można dokonać doręczenia właściwego albo doręczenia zastępczego w sposób, o którym mowa powyżej – organ administracji powinien dokonać doręczenia poprzez pozostawienie pisma w urzędzie pocztowym lub urzędzie gminy (miasta) właściwym dla miejsca zamieszkania lub pracy podatnika[25]. Urząd, w którym pozostawiono pismo przechowuje je przez okres 14 dni. Pismo pozostawia się w urzędzie pocztowym jedynie w przypadku doręczania pisma za pośrednictwem poczty – w pozostałych przypadkach pisma pozostawia się w urzędzie gminy (miasta). W przypadku dokonania doręczenia zastępczego za pomocą pozostawienia pisma w urzędzie pocztowym albo gminy (miasta) należy powiadomić adresata dwukrotnie poprzez pozostawienie zawiadomienia (awiza) o pozostawaniu pisma w urzędzie pocztowym w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.

III. Powstanie fikcji doręczenia pisma stronie albo jej pełnomocnikowi

Z powstaniem fikcji doręczenia, a więc w sytuacji, gdy pomimo nie doręczenia pisma przyjmuje się, że adresat je otrzymał, mamy do czynienia w przypadku, gdy:

- pismo, z uwagi na niemożność doręczenia bezpośredniego albo zastępczego, zostało pozostawione na okres 14 dni w urzędzie pocztowym albo gminy (miasta), a adresat był dwukrotnie zawiadamiany o tej okoliczności – w tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem czternastego dnia okresu dokonania pierwszego zawiadomienia, a pismo pozostawia się w aktach sprawy[26], - podany przez osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej adres jej siedziby nie istnieje lub jest niezgodny z odpowiednim rejestrem i nie można ustalić miejsca prowadzenia działalności, pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia[27],

- adresat pomimo prawidłowego doręczenia odmawia przyjęcia pisma.[28]

Dla określenia skuteczności takiego doręczenia istotne znaczenie ma właściwe wypełnienie obowiązków przez doręczyciela, czy to pracownika poczty, czy też organu administracji.[29] Powszechnie przyjmuje się, że jeżeli tylko doręczyciel prawidłowo postąpi, tj. wskaże na formularzu potwierdzenia odbioru:

- przyczyny złożenia pisma sądowego w urzędzie pocztowym (placówce pocztowej),

- okoliczność odmowy jego przyjęcia wraz z datą tej odmowy,

to na podstawie tak wypełnionego zwrotnego poświadczenia odbioru można domniemywać, że powstały warunki do zastosowania tego trybu doręczenia pisma.[30]

Szczególne sposoby doręczenia

Osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym nie mających osobowości prawnej, które nie mają organów, pisma doręcza się kuratorowi wyznaczonemu przez sąd[31]. Jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów oraz nie posiada ustanowionego przez sąd kuratora - organ podatkowy przed dokonaniem doręczenia składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora[32]. To samo dotyczy osoby fizycznej nie mającej zdolności do czynności prawnych[33].

Osobom fizycznym nieznanym z miejsca pobytu, pisma doręcza się, co do zasady, kuratorowi wyznaczonemu przez sąd[34] – jednakże w przypadku konieczności podjęcia czynności nie cierpiących zwłoki – organ podatkowy wyznacza dla osoby nieobecnej – przedstawiciela[35], za jego zgodą. Przedstawiciel jest uprawniony do działania do czasu wyznaczenia kuratora dla osoby nieobecnej przez sąd. Tak wyznaczonemu przedstawicielowi doręcza się pisma.

Pisma kierowane do osób korzystających ze szczególnych uprawnień wynikających z immunitetu dyplomatycznego lub konsularnego doręcza się w sposób przewidziany w przepisach szczególnych, w umowach i przyjętych zwyczajach międzynarodowych[36].

Co istotne, w sprawach uzasadnionych ważnym interesem adresata lub gdy stan sprawy tego wymaga, organy administracji publicznej mogą dokonywać wezwań za pomocą telegrafu, telefonu, albo przy użyciu innych środków łączności, przy czym wezwanie przekazane w ten szczególny sposób powoduje skutki prawne jedynie wtedy, gdy nie ma wątpliwości, że dotarło do adresata we właściwej treści i w odpowiednim terminie[37].

W postępowaniu administracyjnym ogólnym strony mogą być zawiadamiane o decyzjach i innych czynnościach organów administracji publicznej przez obwieszczenie lub w inny zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości sposób publicznego ogłaszania, jeżeli przepis szczególny tak stanowi[38].

Moment doręczenia

Doręczenie uważa się za dokonane z dniem:

a) faktycznego przyjęcia pisma – w przypadku gdy osoba uprawniona do odbioru pisma potwierdza doręczenie pisma własnoręcznym podpisem, ze wskazaniem daty doręczenia albo w przypadku gdy nie może potwierdzić doręczenia lub uchyla się od tego, doręczający sam potwierdzi datę doręczenia wraz ze wskazaniem osoby, która odebrała pismo, oraz podaniem przyczyny braku podpisu[39],

b) odmowy przyjęcia pisma – w przypadku, gdy adresat odmawia przyjęcia doręczanego pisma,

c) z dniem doręczenia pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli:

- organ podatkowy otrzyma w formie elektronicznej potwierdzenie doręczenia pisma w terminie 2 dni od dnia wysłania pisma[40],

- organ administracji ogólnej otrzyma potwierdzenie doręczenia pisma w terminie 7 dni od dnia wysłania pisma,

d) z upływem czternastego dnia od pozostawienia pisma w urzędzie pocztowym albo urzędzie gminy (miasta), jeżeli adresat był dwukrotnie zawiadomiony o tym fakcie (zasada powtórnego awizowania), a pismo to nie zostało przez adresata w tym czasie podjęte,

e) z dniem dokonania wezwania za pomocą środków łączności, o ile nie ma wątpliwości, że dotarło ono do adresata we właściwej treści i w odpowiednim terminie[41],

f) po upływie czternastu dni od dnia publicznego ogłoszenia.

W literaturze przedmiotu podkreśla się, że w przypadku, gdy strona wystąpiła o zastosowanie elektronicznych środków doręczania – to żądanie nie jest wiążące dla organu. Użycie przez ustawodawcę w art. 39.1 § 1 k. p. a. oraz art. 144a o.p. zwrotu „może” oznacza, iż pozostawiono tę kwestię uznaniu organu prowadzącego postępowanie.[42]

Obowiązki strony postępowania administracyjnego (w tym podatkowego)

W toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o zmianie swojego adresu, w tym adresu poczty elektronicznej, jeżeli wystąpiono o doręczanie pism drogą elektroniczną[43]. W razie zaniedbania tego obowiązku, pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ podatkowy pozostawia pismo w aktach sprawy[44]. Z powyższego wynika, że organ administracji publicznej nie jest obowiązany badać z urzędu, czy adres mu znany jest adresem aktualnym[45]. Stosownie bowiem do ustalonej linii orzecznictwa nie można utożsamiać zmiany adresu z czasową nieobecnością w miejscu stałego pobytu. Strona postępowania wyjeżdżając za granicę na czas określony nie zmienia bowiem miejsca stałego pobytu, a jedynie czasowo w nim nie przebywa – jeżeli o tym powiadomi organ, to nie ma tym samym podstaw, aby czynić jej zarzut niedopełnienia obowiązku zawiadomienia organu administracji publicznej o zmianie swojego adresu i obciążać jej skutkami wynikającymi doręczenia pisma pod dotychczasowym adresem. Organy administracji publicznej wiedząc o czasowej nieobecności strony w miejscu jej stałego zamieszkania winny, kierując się zasadami słuszności i uwzględniania słusznego interesu strony, doręczyć decyzję wówczas, kiedy wiadomym będzie, że strona może ją odebrać. Zastępcze doręczenie decyzji w tym stanie rzeczy jest nieprawidłowe[46]. Jednakże należy wskazać, że przepisy ordynacji podatkowej nakładają na osoby fizyczne obowiązek ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń w przypadku:

- wyjazdu za granicę na okres co najmniej 2 miesięcy[47],

- będących nierezydentami w rozumieniu przepisów prawa dewizowego[48].

W razie niedopełnienia obowiązku ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń – pismo uważa się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a w przypadku nierezydentów - pod adresem ostatniego czasowego pobytu.

Powyższa regulacja oraz ustalona linia orzecznictwa wskazują, że jeżeli strona zawiadomiła organ o krótkotrwałym, nie przekraczającym dwóch miesięcy, wyjeździe za granicę – ten doręcza decyzję wówczas, kiedy wiadomym było, że strona może ją odebrać, tj. po jej przyjeździe z zagranicy – chyba, że ustanowiła pełnomocnika do doręczeń.

Zakres stosowania przepisów o doręczeniu

Przepisy o doręczeniu zawarte w Rozdziale 5 Działu IV ordynacji podatkowej mają zastosowanie do postępowania podatkowego, postępowania kontrolnego[49], zaświadczeń[50] oraz czynności sprawdzających[51]. Przepisy o doręczeniu zawarte w Rozdziale 8 Działu I kodeksu postępowania administarcyjnego stosuje się do wszystkich trybów postępowania uregulowanych tą ustawą.

Wnioski końcowe

Doręczenie uważa się za dokonane skutecznie, jeżeli dotarło w taki sposób, aby adresat mógł się z nim zapoznać. Ponadto skuteczne jest doręczenie dokonane w taki sposób, że można przyjąć fikcję prawną, że się z nim zapoznał. Jedynie doręczenie pism w ogólnym postępowaniu podatkowym zgodne z przepisami k. p. a., a w sprawach podatkowych zgodnie z przepisami ordynacji podatkowej wywołuje skutki prawne. W przypadku błędnego doręczenia, czynność ta jest prawnie bezskuteczna. Należy wskazać, iż zarówno przepisy kodeksu postępowania administracyjnego jaki i ordynacji podatkowej nie przewidują w przypadku nieprawidłowego doręczenia obowiązku ponownego doręczenia pisma, jednakże wydaje się, że jedynym sposobem uchronienia się przez organ administracji publicznej przed skutkami błędnego doręczenia pisma jest ponowne, już poprawne, dokonanie tej czynności. Jak już wspomniano na wstępie, naruszenie przepisów o doręczeniu jest przesłanką do żądania wznowienia postępowania z uwagi na naruszenie przez organ administracji publicznej zasady praworządności[52] oraz zasady czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym (w tym podatkowym).

LITERATURA:

  1. Ustawa o ordynacji podatkowej z dnia 29.08.1997r.
  2. Ustawa o postępowaniu sądowo-administracyjnym z dnia 30.08.2002 r.
  3. Kodeks postępowania administracyjnego
  4. Konstytucja RP
  5. A. Wróbel - komentarz do art. 41 kpa [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.
  6. Wyrok NSA z 28 lutego 2001 r., sygn. akt III SA 3393/99.
  7. Wyrok WSA w Warszawie z 16 czerwca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 451/05.
  8. Wyrok NSA z 24 października 1997 r., sygn. akt SA/Gd 1462/96 oraz wyrok NSA z dnia 22 lipca 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 857/98.
  9. Wyrok NSA z dnia 16 marca 2000 r., sygn. akt SA/Sz 251/99.
  10. X. Konarski, G. Sibiga, „Zastosowanie środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu administracyjnym ogólnym po nowelizacji KPA”, MoP 2/2006.
  11. Wyrok NSA z 30 lipca 2002 r., sygn. akt III SA 3243/01 oraz Wyrok WSA w Warszawie z 16 czerwca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 451/05.
  12. Wyrok NSA z dn. 10 lutego 1987 r., sygn. akt SA/Wr 875/86, zob. też wyrok NSA z 26 marca 1998 r., sygn. akt II SA 157/98.
  13. Postanowienie NSA z dnia 11 marca 1997 r., I SA/Po 1333/96.

[1] Art. 165 § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.); dalej o.p. – w k. p. a. brak jest tożsamego zapisu.

[2] Art. 212 o.p. i art. 110 k. p. a.

[3] Art. 148 § 1 o.p. i art. 42 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.); dalej: k. p. a. 

[4] Art. 148 § 2 pkt 1 o.p. i 42 § 2 k. p. a. 

[5] Art. 42 § 2 k. p. a

[6] Art. 148 § 2 pkt. 3 o.p. oraz art. 39.1 § 1 k. p. a. W przypadku pism doręczanych na podstawie o.p., stosownie do art. 144a o.p., doręczanie pism, z wyjątkiem zaświadczeń jest możliwe od dnia 16 sierpnia 2006 r. po uprzednim złożeniu stosownego wniosku przez osobę uprawnioną w sprawach doręczeń.

[7] Art. 148 § 2 pkt 2 o.p.

[8] Wyrok NSA z dnia 16 marca 2000 r., sygn. akt SA/Sz 251/99.

[9] Art. 148 § 3 o.p. i art. 42 § 3 k. p. a.

[10] X. Konarski, G. Sibiga, Zastosowanie środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu administracyjnym ogólnym po nowelizacji KPA, MoP 2/2006.

[11] At. 137 § 1 o.p.

[12] Art. 151 o.p. i 45 k. p. a. 

[13] Art. 151 o.p

[14] Wyrok NSA z 30 lipca 2002 r., sygn. akt III SA 3243/01 oraz Wyrok WSA w Warszawie z 16 czerwca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 451/05.

[15] Art. 144 o.p.

[16] Art. 39 k. p. a.

[17] Art. 145 § 1 o.p. oraz 40 § 1 k. p. a.

[18] Art. 145 § 2 o.p. oraz 40 § 2 k. p. a.

[19] Wyrok NSA z dn. 10 lutego 1987 r., sygn. akt SA/Wr 875/86, zob. też wyrok NSA z 26 marca 1998 r., sygn. akt II SA 157/98.

[20] Postanowienie NSA z dnia 11 marca 1997 r., I SA/Po 1333/96.

[21] Art. 149 o.p. oraz podobnie art. 43 k. p. a.

[22] A. Wróbel - komentarz do art. 41 kpa [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II. 

[23] A contrario (przez przeciwieństwo) rozumiany art. 151 o.p. oraz art. 45 k. p. a.

[24] Wyrok NSA z 28 lutego 2001 r., sygn. akt III SA 3393/99.

[25] Art. 150 o.p. oraz art. 44 k. p. a.

[26] Art. 150 § 2 o.p. i art. 44 § 4 k. p. a.

[27] Art. 151a o.p. w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dn. 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 269, poz. 2681 z późn. zm.) oraz art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dn. 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 z późn. zm.).

[28] Art. 153 § 1 o.p. i art. 47 § 1 k. p. a.

[29] Wyrok WSA w Warszawie z 16 czerwca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 451/05.

[30] Tamże.

[31] Art. 154 § 1 o.p.

[32] Art. 138 § 3 o.p.

[33] Art. 145 § 1 w zw. z art. 138 § 1 o.p.

[34] Art. 154 § 2 o.p. oraz art. 48 § 1 k. p. a.

[35] Art. 138 § 1 i 2 o.p. oraz 34 § 1 i 2 k. p. a.

[36] Art. 154 § 3 o.p. i 48 § 2 k. p. a. 

[37] Art. 160 o.p. oraz art. 55 k. p. a.

[38] Art. 49 k. p. a. – np. art. 118a ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 z późn. zm.).

[39] Art. 152 o.p.

[40] Art. 152 § 3 o.p.

[41] Art. 160 o.p. oraz art. 55 k. p. a.

[42] X. Konarski i G. Sibiga, Zastosowanie środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu administracyjnym ogólnym po nowelizacji KPA, MOP nr 2/2006.

[43] Art. 146 § 1 o.p. podobnie art. 41 § 1 k. p. a. (w k. p. a. nie ma obowiązku informowania o zmianie adresu poczty elektronicznej).

[44] Art. 146 § 2 o.p. i 41 § 2 k. p. a. 

[45] A. Wróbel - Komentarz do art. 43 k. p. a. [w:] M. Jaśkowska ..., op.cit

[46] Wyrok NSA z 24 października 1997 r., sygn. akt SA/Gd 1462/96 oraz wyrok NSA z dnia 22 lipca 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 857/98.

[47] Art. 147 § 1 o.p.

[48] Art. 147 § 2 o.p.

[49] Art. 292 o.p.

[50] Art. 306k o.p.

[51] Art. 280 o.p.

[52] Art. 120 o.p., art. 6 k. p. a. oraz art. 7 ustawy z dn. 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 z późn. sprost.)