Jan Alojzy Matejko przyszedł na świat 24 czerwca 1838 roku w domu przy ul. Floriańskiej 41 w Krakowie. Jego rodzice , Joanna Karolina Rozberg i Franciszek Matejko mieli jedenaścioro dzieci. Ojciec był katolikiem , a matka ewangeliczką.

Od najmłodszych lat Jan wykazywał skłonności do malarstwa , podczas gdy słabo szła mu nauka innych przedmiotów szkolnych.

W 1951 roku ojciec posłał go do krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Sam musiał jednak zadbać , o to , aby mieć pieniądze na przybory malarskie , dlatego malował zarobkowo szyldy.

W szkole jego mistrzami byli Wojciecha Korneli Stattler i Władysława Łuszczkiewicz. W roku 1958 mógł wyjechać na studia do Monachium , dzięki przyznanemu stypendium. W mieście tym Matejko mógł zwiedzać nie tylko kościoły , ale także ujrzeć wspaniałe zbiory kolekcji prywatnych.

Kilka lat później pojawiła się u niego chęć zaręczyn , wybranką serca była znana mu od wielu lat Teodora Giebułtowska.

Z tego powodu był częstym bywalcem w Wiśniczu, w którym mieszkała z mężem Leonardem Serafińskim, siostra Teodory .

Kiedy w 1863 wybuchło powstanie styczniowe , Matejko z powodu słabego wzroku nie mógł wziąć w nim udziału , jednak swój patriotyzm demonstrował wożąc broń dla powstańców .

W tym czasie osiągnął sukcesy , które wiązały się z polepszeniem sytuacji materialnej , więc pomagał finansowo powstańcom.

W 1964 roku mógł w końcu oświadczyć się ukochanej Teodorze, po ślubie wyjechali razem w podróż poślubną po europejskich stolicach. Rok później na świat przyszło ich pierwsze dziecko.

Po jakimś czasie pojawiły się kolejne dzieci , imiona całej piątki to Tadeusz, Helena, Beata, Jerzy i Regina(zmarła , jako niemowlę). Po ciążach Teodora bardzo przytyła , wywoływało to u niej straszne frustracje , ciągle chciała być jedyną muzą swego męża . Skutecznie uprzykrzała życie spokojnemu i wyrozumiałemu mężowi, w końcu zachorowała psychicznie , zmarła w 1896 roku.

Matejko od najmłodszych lat był zżyty z historią Polski , którą pragnął coraz lepiej poznawać. Lubił stare kościoły, stare przedmioty i ryciny. Jego starszy brat , który namówił ojca do tego , aby posłał Jana do Szkoły Sztuk Pięknych , był historykiem. W czasach szkolnych prowadził ,,Skarbczyk" , w którym rysował ryciny dotyczące dawnej historii Polski. Kiedy w 1869 roku był świadkiem renowacji katedry na Wawelu. Wtedy widział , jak z grobowca Kazimierza Wielkiego były wyjmowane jego insygnia władzy , a także jego doczesne szczątki. Naszkicował wówczas czaszkę króla, po wieku latach mógł dzięki temu odtworzyć możliwy wygląd twarzy władcy , kiedy sporządzał rysunki do ,,Pocztu królów i książąt polskich"

Na jego obrazach była obecna historia , to ona zapełniała jego monumentalne płótna. Po upadku powstania styczniowego , postanowił ująć malarsko dzieje Polski, przypomnieć o patriotyzmie. Nie tylko malował sceny z historii Polski , takie jak : ,, Kościuszko pod Racławicami" , ,,Batory pod Pskowem" , ,,Bitwa pod Grunwaldem", ,,Hołd pruski" , ,,Rejtan - Upadek Polski", ,,Unia Lubelska" , ,,Sobieski pod Wiedniem"; ale także dbał o to , aby społeczeństwo Krakowa szanowało historie swego miasta. Walczył o to , aby szanować zabytki , przegrał walkę z radą miasta , która postanowiła zburzyć XIV wieczny szpital Świętego Ducha. Odesłał wtedy dyplom honorowego obywatela miasta.

Pomimo , iż w tym czasie malarstwo historyczne nie było już popularne i królowały inne mody w sztuce , to Matejko nie chciał im ulec . Nie wynikało to bynajmniej z braku umiejętności , ale z miłości do historii Polski.

W latach siedemdziesiątych XIX wieku został dyrektorem krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych , wymagało to od niego wiele poświęcenia i nieustannej walki o środki na jej utrzymanie. Wybrał jednak tę posadę , pomimo niezwykle korzystnych propozycji z Pragi , Czesi chcieli , aby został dyrektorem Akademii w Pradze.

Najwybitniejszymi uczniami Matejki byli Stanisław Wyspiański , Jacek Malczewski , Włodzimierz Tetmajer i Józef Mehoffer. O wielkości Matejki świadczy również fakt , że nie chciał on narzucać swoim uczniom , dominującej w jego twórczości tematyki historycznej . Każdy z nich poszedł inną drogą , tworzą dzieła o całkowicie odmiennej tematyce.

Stan zdrowia Matejki pogarszał się coraz bardziej , wiele trudu musiał włożyć w wykonanie w 1889 roku polichromii w kościele Mariackim. Matejko zmarł 1 listopada 1893 roku , pogrążając w żałobie cały Kraków. O tym , jakim szacunkiem darzono mistrza świadczy fakt , że zabił wtedy dzwon Zygmunta. Ciało wielkiego malarza spoczęło na Cmentarzu Rakowickim.

_____________________________

Ważne daty z życia malarza:

24 czerwca 1938 roku w Krakowie przy ulicy Floriańskiej urodził się Jan Alojzy Matejko;

1852-1858 nauka w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych ;

1858-1859- Matejko otrzymał stypendium , dzięki któremu może sobie pozwolić na wyjazd do Monachium , gdzie odbywa dalsze studia malarskie;

1862 - maluje ,,Stańczyka" , jeden ze swoich najpiękniejszych obrazów;

1863 - z powodu słabego wzroku Matejko nie mógł walczyć , jednakże pomagał finansowo , a także dowożąc broń;

1864- Wielki sukces odnosi obraz ,,Kazanie Skargi". Małżeństwo z ukochaną , wielbiona od wielu lat Teodorą Giebułtowską;

1865-Pobyt Matejki w Paryżu, w którym otrzymuje złoty medal za obraz ,,Kazanie Skargi". W tym samym roku rodzi się jego pierwsze dziecko;

1866- wystawienie w Krakowie ,,Rejtana" , powoduje ostry sprzeciw takiemu traktowaniu historii. Kontrowersyjny obraz otrzymuje złoty medal w Paryżu.

1869 - namalował ,,Unię Lubelską". Po raz kolejny został doceniony w Paryżu , otrzymuje tam order Legii Honorowej.

1872 - Matejko spłaca resztę rodziny i kupuje dom , przy ulicy Floriańskiej w Krakowie . Powstaje obraz ,,Stefan Batory pod Pskowem".

W tym samym roku na zaproszenie kuzyna Matejko wraz z żoną udaję się w egzotyczną podróż do Stambułu. Tworzy tam obrazy o niespotykanej dotąd w swojej twórczości tematyce.

1873 - powstaje ,,Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem".

1882 - powstaje ,,Hołd pruski", jedno z najświetniejszych dzieł Matejki.

1884 - powstaje ,,Wernyhora" , przedstawiający ukraińskiego wieszcza o tym imieniu.

1889 - Matejko zaczyna pracować nad polichromia w kościele Mariackim

1890-92 Matejko tworzy ,,Poczet królów i książąt polskich".

1892 - maluje swój autoportret , do tej pory malował portrety swojej rodziny.

1893 - artysta umiera 1 listopada 1893 roku, ma zaledwie 55 lat, zostaje pochowany na Cmentarzu Rakowickim.

___________________________

OBRAZY:

,,Kazanie Skargi" ukończył Matejko w 1864 roku. Na obrazie widzimy księdza Skargę przepowiadającego upadek Polski. Na obrazie odnajdujemy oprócz Skargi szeregi innych osób, każda z tych postaci inaczej reaguje na mowę księdza.

Jedni się modlą , inni próbują intelektualnie analizować słowa proroka. Skargi sługa także król Zygmunt III Waza i hetman Jan Zamoyski , na środku płótna widzimy magnatów Janusza Radziwiła , Stanisława Stadnickiego i Michała Zebrzydowskiego . ważnym , aczkolwiek bardzo tajemniczym elementem obrazu jest rękawiczka , leżąca naprzeciw magnatów .

Jednym z jego najważniejszych obrazów jest ,,Rejtan - Upadek Polski." , ukończony w 1866 roku. Matejko zaczął go malować w 1864 , zaraz po wystawieniu ,,Kazania Skargi". Inspiracją dla obrazu był moment przed podpisaniem pierwszego rozbioru Polski , kiedy to Rejtan krzyczał ,aby zabili jego , ale ocalili ojczyznę.

Obraz wywołał szok w konserwatywnej części społeczeństwa polskiego . Na ,,Rejtanie" Matejko bezwzględnie oskarżył szlachtę o to że dopuściła do upadku Polski.

Cztery lata wcześniej , w 1862 roku Matejko namalował ,,Stańczyka" . Pełny tytuł płótna to: ,,Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska". Na obrazie widzimy siedzącego na krześle w dość niedbałej pozie , zamyślonego błazna królewskiego. Przez uchylone drzwi widać bawiących się gości. Stańczyk jest pogrążony w smutku , gdyż dowiedział się o klęsce pod Smoleńskiem. Człowiek , który ma bawić innych smuci się , nie jest w stanie przebywać z ludźmi , którzy przedkładają własną zabawę nad dobro ojczyzny. Istotną sprawą jest fakt , że Stańczyk ma twarz samego Matejki.

W 1878 roku Matejko ukończył kolejne monumentalne dzieło, posiadające powierzchnię 42 metrów kwadratowych, ,,Bitwę pod Grunwaldem". Przedstawia zgiełk bitewny , pełno na nim zadziwiających szczegółów i symboli , z każdej postaci bije niezwykły realizm. W centralnym miejscu obrazu widzimy scenę , w której Wielkiego Mistrza Krzyżackiego zabija włócznią świętego Maurycego , dwóch pachołków. W chmurach widać modlącą się postać świętego Stanisława.

W latach 1890 - 92 Matejko namalował ,,Poczet królów i książąt polskich", na zamówienie Maurycego Perlesa, księgarza wiedeńskiego , który planował wydanie historii Polski. Autorem tekstu , który zdobiły ilustracje Matejki był wybitny historyk krakowski Stanisław Smolka. Poczet liczył czterdzieści cztery portrety władców, pochłonął wiele pracy i zdrowia Matejki , była to praca niezwykle żmudna , gdyż Matejko był perfekcjonistą i chciał precyzyjnie oddać nie tylko twarze i sylwetki , ale także ubiory władców.

Wszystkie portrety były wykonywane ołówkiem.