Klastry

Terminklaster pochodzi z ang. cluster, co oznacza „kiść”. Klaster można sformułować, jako „geograficzne skupisko firm wzajemnie powiązanych

i wyspecjalizowanych”[1], które działają na tych samych, bądź podobnych sektorach. Podejmują one współprace z innymi instytucjami(np. uniwersytetami, jednostkami badawczo-rozwojowymi, instytucjami finansowymi, stowarzyszeniami branżowymii ośrodkami wspierania biznesu) w poszczególnych dziedzinach. Mogą one konkurować ze sobą, lub realizować wspólne cele na zasadzie współdziałania.

W prawie polskim brak jest ogólnej definicji klastra. Jedyna definicja tego pojęcia znajduje się w §13 ust. 2 rozporządzenia ministra gospodarki w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej niezwiązanej

z programami operacyjnymi (Dz.U. z 2006 nr 226, poz. 1651 z późn. zm.). Według tej definicji „przez klaster rozumie się przestrzenną i sektorową koncentrację podmiotów działających na rzecz rozwoju gospodarczego lub innowacyjności oraz co najmniej dziesięciu przedsiębiorców, wykonujących działalność gospodarczą na terenie jednego lub kilku sąsiednich województw, konkurujących i współpracujących w tych samych lub pokrewnych branżach oraz powiązanych rozbudowaną siecią relacji o formalnymi nieformalnym charakterze, przy czym co najmniej połowę podmiotów funkcjonujących w ramach klastra stanowią przedsiębiorcy".

Cele działania klastrów

  Poprawa pozycji konkurencyjnej gospodarki lokalnej, regionalnej i narodowej;  Rozwój gospodarczy;   Wprowadzenie innowacji;

  Cechą charakterystyczną organizacji typu klaster jest jej struktura, czyli geograficznie skupione firmy, nieposiadające formalnego systemu  administracyjnego, wymieniające się miedzy sobą wiedzą, konkurujące ze sobą, ale także współdziałające realizując wspólne cele. Klastry specjalizują się w określonej dziedzinie, współpracują

z innymi instytucjami, które odgrywają znaczącą rolę dla tego typu organizacji,tj. edukacyjną, marketingową, partnerską, biznesową, itp.

Etapy rozwoju klastra

1.  Modelowanie pierwszych przedsiębiorstw na podobnym etapie działalności, które geograficznie ze sobą sąsiadują.

2.  Wytworzenie skupisk wyspecjalizowanych dostawców i firm usługowych oraz utworzenie charakterystycznego rynku pracy, co powoduje obniżkę kosztów wspólnych nakładów.

3.  Utworzenie organizacji, obsługujące przedsiębiorstwa rozwijające się w klastrze. Mogą to być różnego rodzaju instytucje.

4.  Pojawiają się organizacje zwiększające prestiż i atrakcyjność klastra, w tym etapie zdobywane są nowe firmy i wykwalifikowani pracownicy z obszarów sąsiednich.

5.  Kreowanie się więzi nierynkowych, które sprzyjają współpracy nieformalnej

6.  i koordynacji działalności gospodarczej. Komunikacja opiera się na specyficznej wiedzy wymaga częstego komunikowania się.

7.  Okres schyłkowy klastra- przemysł regionalny zamyka się we własnym otoczeniu, które kiedyś decydowało o jego sile np. wykwalifikowana siła robocza, wiedza.

Fazy rozwoju klastra:

- zarodkowa (powstaje koncepcja utworzenia klastra);

- stabilizacji (ożywienie działań przedsiębiorczych);

- dojrzałości (maksymalny rozwój klastra);

- przekształcenia (zahamowanie inicjatyw klastrowych);

- spadku (okres strat).

Rodzaje Klastrów

  klaster typu satelitarnego -  zdominowany przez duże i względnie niezależne od firmy głównej oddziały firm, których centrale znajdują się poza klastrem; pomiędzy oddziałami różnych firm występujących w klastrze dochodzi  do minimalnej współpracy i handlu tzn., że dużą część powiązań stanowią łańcuchy dostaw i usług z zewnętrzna korporacja. Tego typu klastry występują głównie na obszarach występowania taniej siły roboczej;  sieciowy-skupisko małych i średnich firm, działających w tym samym lub podobnym sektorze. Poprzez to przedsiębiorstwa szybciej reagują na zmiany Rynku, a współpracując ze sobą i wykorzystując nowe technologie, mogą zaspokoić popyt.  Firmy działające w tego typu klastrze posiadają przewagę  nad innymi firmami nienależącymi do niego;   klastry typu "hub and spoke" – charakteryzuje się dominacją jednej lub kilku dużych firm, wokół których skoncentrowane SA mniejsze firmy świadczące podobne  usługi i mniejsi dostawcy. Współpraca występuje tu głównie między firmami centralnymi a mniejszymi. Rozwój małych firm jest związany głównie  z handlem z firmą centralną. W relacjach tych dominują duże firmy wszystkie usługi służą zaspokajaniu ich potrzeb;  Instytucjonalny – są zdominowane przez instytucje publiczne i typu non – profit ( laboratoria, uniwersytety, bazy militarne etc.), które przyciągają dostawców dóbr i usług. Małe firmy zaspokajają popyt instytucji nadrzędnej. W klastrach,  w których występuje jedno dominujące przedsiębiorstwo mniejsze, są zależneod jego pomocy.

Sposób tworzenia organizacji 

W literaturze przedmiotu można znaleźć trzy podejścia do tego, jak powinno/może dochodzić do powstania klastrów:

  Klastry mogą być powoływane do istnienia przez same firmy;  Poprzez aktywność organizacji mezoszczebla czy działania w ramach polityki gospodarczej państwa;  Nie bez znaczenia są też uwarunkowania historyczne oraz pewne zdarzenia, które sprzyjają koncentracji firm i nawiązywaniu relacji miedzy nimi;

Powstanie klastra może mieć charakter:

„bottom-up” – wtedy  zazwyczaj  klaster tworzy się w sposób niezamierzony  w skutek  działania pewnych grup przedsiębiorstw;

„top-down” -  gdy inicjatywa jest narzędziem polityki gospodarczej regionu.

Wielu autorów jest zdania, że najbardziej skutecznym podejściem jest tworzenie klastra przez same podmioty gospodarcze, które ostatecznie mają stać się jego uczestnikami.

W takim przypadku duże znaczenie ma przedsiębiorczość oraz innowacyjność, charakteryzująca kapitał ludzki w danym regionie.[2]

Początki klastrów mogą być powiązane z działaniem dwóch lub kilku tzw. firm założycieli. Klastry bardzo często rozwijają się poprzez proces tworzenia się firm odpryskowych. Wtedy skład owych klastrów powstaje w wyniku mnożenia się firm.

ZALETY: 

Klastry:

  wpływają na rozwój infrastruktury i efektywność sieci współpracy (efekt synergii)  umożliwiają lepszą organizację w danym sektorze;  poprawiają wizerunek regionu;  ułatwiają szybszy przepływ informacji i technologii,  powodują zbliżenie się do nowych rynków,   zwiększają możliwość zdobycia wykwalifikowanych pracowników;  dzięki klastrom firmy działające w jednym obszarze mogą mieć tych samych dostawców i uczyć się od siebie, tworząc lepsze i bardziej konkurencyjne oferty;

Przykłady:

Dolina Krzemowa:

Pierwsza na świecie i największa jak do tej pory technopolia - Dolina Krzemowa. 

Dolina Krzemowa to region w okolicach Palo Alto, Santa Cruz i Santa Clara,. Obecnie funkcjonuje tam ponad 700 firm informatycznych i teleinformatycznych. Tu rodzą się nowe pomysły i rozwiązania techniczne, które po roku lub dwu zalewają rynki międzynarodowe. To największe na świecie skupisko przemysłu "high-tech" Specjalnością Doliny Krzemowej jest projektowanie i wytwarzanie komputerów. Prosperują tu nie tylko te firmy, które się na miejscu urodziły, jak Apple, Hewlett-Packard, Sun czy Silicon Graphics. IBM, Digital i Microsoft powstały gdzie indziej,ale uznały za konieczne przenieść znaczną część swoich biur i fabryk właśnie tutaj. Dużo jest w Dolinie firm elektronicznych, zwłaszcza produkujących oparte na krzemie układy scalone. Mimo cięć w budżecie obronnym, laboratoria  pracujące na potrzeby wojskanie zniknęły z Doliny. Podobne redukcje w programie kosmicznym nie wpłynęły negatywnie na centrum doświadczalnym NASA. Powiększyło się ono o sąsiednie lotnisko wojskowe. Pojawiły się ośrodki badawcze zajmujące się: bioinżynierią, genetyką i rzeczywistością wirtualną. Dolina Krzemowa pilnuje swej wiodącej roli i stara się ciągle wyprzedzać świat o pół kroku.

Klaster Zielonych Technologii:

Inicjatywa wspierająca podmioty, których działalność oparta jest

o wykorzystanie technologii przyjaznych środowisku. Klaster ten działa w woj. podlaskim.

Jego misja to wspieranie podlaskich przedsiębiorstw, działających w obszarze zielonych technologii w różnych dziedzinach, np.: turystycznej, przemysłowej, odnawialnych źródeł energii, opartej na innowacji, wiedzy, technologii pomiędzy członkami Klastra, a innymi instytucjami.

Cele Klastra:

- stworzenie sieci powiązań pomiędzy przedsiębiorstwami działającymi

w obszarze zielonych technologii;

- tworzenie współpracy między przedsiębiorstwami, a jednostkami naukowo- badawczymi woj. podlaskiego;

- promocja marek regionalnych;

- realizacja wspólnych projektów badawczych, itp.

Zalety:

- współpraca między przedsiębiorstwami;

- promowanie regionu;

- wprowadzanie nowych rozwiązań technologicznych.

Podsumowanie

Obecność klastrow w gospodarce świadczy o poziomie jej rozwoju. Staja się one niezbędnym elementem każdej rozwijającej się gospodarki. Jej znaczenie jest zależne

od poziomu w którym wystepuje. Na poziomie globalnym mogą być one wyznacznikiem tendencji gospodarczych i społecznych. Na poziomie narodowym klastry odgrywaja role w procesie postepu technicznego i technologicznego, inwestycjach itp. Z koleina poziomie regionalnym klastry przyczyniają się do rozwoju gospodarczego regionu. Klastry zapewniają konkurencyjność i innowacyjność, która charakteryzuje współczesną gospodarkę.

Bibliografia:

  Jolanta Staszewska, Klaster perspektywą dla przedsiębiorców: na polskim rynku turystycznym, Difin, Warszawa, 2009;  Marian Gorynia, Barbara Jankowska, Klastry a międzynarodowa konkurencyjność i internacjonalizacja przedsiębiorstw, "Difin", Warszawa 2008;  Bożena Mikołajczyk, Bożena, Agnieszka Kurczewska, Joanna Fila, Klastry na świecie :studia przypadków, "Difin", Warszawa 2009;  Przegląd Organizacji : miesięcznik Towarzystwa Naukowego Organizacji i Kierownictwa.Warszawa, styczeń 2009;  http://www.zielonetechnologie.pl/index.php?page=main&action=page&curr_cat=233, (03.05.2010, godz. 21.05);  http://archiwum.wiz.pl/1997/97123100.asp http://www.eszkola.pl/czytaj/Dolina_Krzemowa/8935

[1] Jolanta Staszewska, Klaster perspektywą dla przedsiębiorców: na polskim rynku turystycznym, Difin, Warszawa, 2009, str. 28

[2] Marian Gorynia, Barbara Jankowska, Klastry a międzynarodowa konkurencyjność i internacjonalizacja przedsiębiorstw, "Difin", Warszawa 2008, str.166