Jednym z najważniejszych nurtów sztuki i poezji XX wieku jest zapewne ruch awangardowy. Powstał on jako odpowiedź na sztukę tradycyjna i klasyczną, która zdaniem twórców tego prądu nie odpowiadała już nowym czasom, w którym przyszło im tworzyć. W raz z rozwojem techniki i nauki, zaczęło się również zmieniać postrzeganie świata przez człowieka, dlatego też sztuka winna zmienić swoje stare przyzwyczajenia i w zgodzie z duchem czasów opisywać rzeczywistość. Jak pisał ujął to świetnie Józef Czechowicz: "dzieło sztuki - mikrokosmos odbijający epokę". Dlatego też zdaniem artystów awangardowych trzeba odrzucić klasyczne spojrzenie w stronę tradycji i zacząć tworzyć dzieła, które powiedzą cos o przyszłości człowieka, jego życiu teraźniejszym.

Kiedy czytamy wiersze poprzedniej epoki, chociażby nurtu symbolicznego widzimy, że ich twórcy starają się uchwycić metafizyczna istotę świata, pokazać to wszystko, co się skrywa i nie chce być ujawnione. Tak czytamy chociażby w wierszu francuskiego symbolisty Paula Verlaine'a gdzie pisze:

"Bo nade wszystko chcemy Odcienia,

Odcienia, nie kolorów tęczy!"

Tutaj poeta tworząc poetycki obraz odwołuje się do barw, próbuje nakreślić kolory świta przez słowa. Nie stara się jednak oddawać tych obrazów wizualnie, a jedynie słownie. Inaczej widzimy to w utworach twórców awangardowych. Przypomnijmy chociażby twórczość Juliana Przybosia, który w swych tekstach odrzucających klasyczny sposób obrazowania, starał się ukazać całą złożoność postrzeganej rzeczywistości. Posłużyć mu do tego miały nie tylko skomplikowane metafory, ale również graficzne rozplanowanie wiersza. Zarówno treść wiersza mówi tu o przekazie poetyckim, ale nie mniej ważna jest tez forma tekstu, który często w tej twórczości przedstawiany jest w różnych i zaskakujących konstrukcjach. Stosuje on na przykład różne czcionki, zmienia ich wielkość rodzaj, grubość. Często wersy wiersza rozrzucone są po kartce tak, że nie wiadomo, w jakiej kolejności je czytać. Takie spojrzenie na poezję związane jest z nowymi ruchami artystycznymi takimi, jak chociażby kubizm, który kładł nacisk na graficzne przedstawianie, na ukazywanie rzeczy z różnych perspektyw, co miało dodatkowo wzbogacać dzieło i poszerzać krąg interpretacji.

Ważnym hasłem promowanym przez sztukę awangardową było zerwanie z romantycznym modelem literatury. Takie grupy artystyczne, jak "Preasens", "a.r" czy "Blok" łączyła idea rewolucyjnych zmian i działań w sztuce. Uważali, że takie romantyczne ujecie jednostki, jako postawionego na piedestał bohatera jest błędne. Trzeba działać kolektywnie, w imię haseł równości, a nie przyznawać jednostkom sztuczne przewodnictwo. Poza tym sztuka nie powinna być mistycznym wieszczeniem, w których pojawiają się wizje i zaświaty. Sztuka ma być blisko zwykłego człowieka, opisywać jego codzienność, by każdy mógł w niej coś odnaleźć.

Największy wkład w sztukę poetycką wniosła myśl awangardowa do teorii wiersza. W ich mniemaniu wiersz nie powinien zawierać zbędnych słów i rozwlekłych wynurzeń. Dzisiejszy świat zbudowany jest na rozwoju, na szybko zmieniającej się rzeczywistości, dlatego też i sztuka słowa powinna być "szybka", budować wiersz tak, by pod jak najmniejszą liczbą słów, kryło się jak najwięcej znaczeń. Poza tym forma wiersza winna być zgodna z przekazem, który zawiera wiersz, powinna być przemyślana i oryginalna.

Artyści, których zaliczamy w poczet awangardowych uważali, że sztuka jest rzemiosłem, które trzeba wykonywać jak najlepiej. Każdy może być artysta, jeśli tylko ma jakiś ciekawy pomysł i potrafi go realizować. Sztuka jest przecież działaniem, w którym liczą się pewne umiejętności. Tak, jak malarze używają barw i geometrycznych układów, tak poeci pracują w języku, "w materii słowa", które modelują. Taka sztuka mysi być zgodna z duchem czasów, musi oddawać atmosferę pędy i rozwoju. Nie jest jej zadaniem przedstawianie rzeczywistości, świata, ale tworzenie autonomicznych całości, które same w sobie są piękne i wspaniałe. Stąd też hasło awangardy gloryfikujące miasto i maszynę. Wiersz ma być właśnie taka maszyną, która sama w sobie jest wspaniałym konstruktem, zachwyca nas jej budowa i sprawność działania - taka ma być również nowa sztuka. Przywołajmy tu wiersz Przybosia "Na kołach":

Miasto kołami woła,

turkot zajeżdża do uszu robotników, którzy

zarobiony dzień niosą na plecach"

Takie przedstawienie źródeł sztuki wiązało się z tym, że sztuka, tak jak maszyny, piękna sama w sobie, ma służyć ogółowi społeczeństwa. Ma przedstawiać problemy z nim związane, ukazywać świat zmechanizowany i nowoczesny. Przedstawiać miasto, które inaczej niż w romantyzmie, zyskało na sile. Miasto i masa ludzka to jedne z najważniejszych haseł tej twórczości. Poza tym poeta tez jest w jakiś sposób robotnikiem, tylko, że on pracuje w języku, wytwarza sztukę.

Sztuka awangardowa postanowiła zerwać z tradycyjną sztuką. Chciała odrzucić jej dorobek i zacząć wszystko do początku. Postulowali oni tak zwany "punkt zero" w sztuce, od którego to wszystko miało zacząć się od nowa. Chcieli stworzyć coś, czego nikt przed nimi nie tworzył. Stąd wiele różnych pomysłów na formę dzieła sztuki. Chociażby kolaż, w którym zawierały się różnego rodzaju sztuki. Łączono chociażby tekst z obrazem plastycznym. Miało to dać większe pole do działań artysty i pokazać, że sztukę można zrobić ze wszystkiego. Takie były założenia nowej sztuki.