Heksametr - wyjaśnienie terminu

Heksametr to jedna z miar rytmicznych wiersza, ukształtowana już w greckiej literaturze starożytnej. Heksametr to wers zbudowany z sześciu stóp (gr. heks oznacza sześć), czyli najmniejszych sylabowo-akcentowych cząstek wersu powtarzających się z rytmiczną regularnością. 

Każdy rodzaj stopy posiada swoisty układ sylab opartych na długich lub krótkich samogłoskach. Heksametr wymagał uporządkowania stóp według określonego schematu. Podział na stopy jest niezależny od podziału na poszczególne wyrazy. Szczególnym rodzajem heksametru (wersu sześciostopowego) jest heksametr daktyliczny.

Heksametr daktyliczny

Heksametr daktyliczny to klasyczny typ wiersza, wzorcowe metrum wersowe dla epiki starożytnej. Ta odmiana heksametru składa się z pięciu stóp o nazwie daktyl (samogłoska długa + krótka + krótka) i końcowej stopy zwanej trochejem (samogłoska długa + krótka). Heksametr dopuszczał zastąpienie daktyla spondejem (samogłoska długa + długa). 

Heksametr był stosowany przez Homera, w tym metrum napisał on swe słynne eposy - "Iliadę" i "Odyseję". Heksametr nadawał tekstom specyficzne właściwości rytmiczne, które sprawiały, że wygłaszany tekst był bardziej zrozumiały dla słuchaczy i skupiał ich uwagę. Użycie heksametru w eposach wskazuje więc na to, że zanim zostały zapisane, przekazywała je tradycja ustna.

Heksametr polski

Heksametr posiada także polską odmianę. Ze względu na to, że w polszczyźnie nie istnieje rozróżnienie na samogłoski długie i krótkie, heksametr polski wykorzystuje określony rozkład akcentów. Heksametr polski to wiersz sześcioakcentowy zbudowany z trochejów (sylaba akcentowana i nieakcentowana) i daktyli (syl. akcentowana i dwie nieakcentowane). 

Wzorcowy heksametr polski wykorzystał Adam Mickiewicz w powieści poetyckiej "Konrad Wallenrod" w "Pieśni Wajdeloty".