Pierwsza połowa XIX wieku była przełomowa, głównie ze względu na to, że nurt romantyzmu objął prawie każdą dziedzinę ludzkiego myślenia.Od ideologii, przez sztukę i politykę na modzie kończąc. Romantyczne spojrzenie na świat zostało ukształtowane na terenie Europy przez Wielką Rewolucję Francuską.W Polsce natomiast, wielki wpływ miał upadek państwa i związane z nim zrywy, desperackie walki o wolność w latach 1794-1864.

Do wyżej wymienionych zrywów wyzwoleńczych zaliczają się: Insurekcja Kościuszkowska, Wojny Napoleońskie, Powstanie Listopadowe, Wiosna Ludów oraz Powstanie Styczniowe. Równolegle z tymi wydarzeniami powstawały nowe wzorce patriotyzmu i postaw obywatelskich. Kształtowali je romantyczni pisarze i poeci. Swoje heroiczne postępowanie kierowali ku pokrzepieniu serc Polaków. 

Najczęstszą postawą narodowo-wyzwoleńczą był mesjanizm, a konkretniej mesjanizm Mickiewiczowski, zawarty w III części “Dziadów” Adama Mickiewicza. Pojęcie mesjanizm wywodzi się od samego stwórcy nazywanego w Judaizmie Mesjaszem. Mickiewicz często porównywał naród wybrany z Polską, oraz uważał, że nasz Kraj odegra szczególną rolę w dziejach świata.

We wspomnianych “Dziadach cz. III” bardzo wyraźnym przykładem mesjanizmu jest Widzenie Księdza Piotra, czyli scena IV dramatu. W tejże scenie sam Bóg zsyła na skromnego księdza wizję, w której Polska jest Chrystusem narodów. Całe widzenie jest podzielone na dwa elementy. Pierwszym z nich jest zsyłka Polskiej młodzieży na Syberię, która ma symbolizować drogę krzyżową. Druga część to to męka Chrystusowa. Trzy belki krzyża symbolizują trzech zaborców, a Piłatem jest Francja, która wydała Polskę nie wspierając jej na arenie międzynarodowej. Hasło: “Polska Chrystusem Narodów” pokazuje całą ideę mesjanizmu Mickiewicza.  

Z kolei Juliusz Słowacki w soim dramacie “Kordian” przedstawia zupełnie inną koncepcję nazywaną Winkelriedyzmem. Jest to zupełnie inna koncepcja niż wyżej wymieniony mesjanizm. Według założen Słowackiego Polacy aktywnie działać przeciwko zaborocy. Stawiać mu zbrojny opór, zamiast cierpliwie znosić wszystkie katusze z nadzieją, że wkrótce koszmar się skończy.

Główny bohater dramatu Julisza Słowackiego na najwyższym Europejskim szczycie – Mont Blanc wypowiada zdanie “Polska Winkelriedem narodów”. Wspomniany Winkelried to legendarny szwajcarski wojownik, który w bitwie z Austiakami skierował na siebie wrogie włócznie, tworząc tym samym zamęt w szeregach wrogów, co wykorzystali jego rodacy, momentalnie dziesiątkując przeciwnika. Hasło wypowiedziane przez Kordiana wzywa Polaków do czynnej walki z okupantami, nawet za cenę życia.  

Ostatnią koncepcją narodowo-wyzoleńczą jest solidaryzm, czyli opór w formie powstania zbrojnego. Ten problem został poruszony przez Mickiewicza w “Panu Tadeuszu”. Autor przeplata wątki fikcyjne z prawdziwymi, jak opowieści Macieje Dobrzyńskiego - Maciej był konfederatem barskim, który wziął udział w insurekcji Kościuszkowskiej. Mickiewicz wspomina również bitwę pod Jeną oraz takie postacie jak generał Dąbrowski, czy Napoleon Bonaparte. Mickiewicz również nadaje postaciom umiejętności wieszczowskie. Jacek Soplica w Księdze VI zwiastuje wojnę o wolność Polski w rozmowie z Sędzią, by namówić go do stanięcia na czele powstania w Soplicowie, co jest esencjonalne dla solidaryzmu. Gwarancją sukcesu ma być odsiecz jaką niesie Napoleon. Ludzie rwą sie do walki. Młodzi chwytają za broń, kobiety płaczą z radości. Istotnym jest cytat “Bóg jest z Napoleonem, Napoleon z nami!” 

Według mnie, mesjanizm został słusznie skrytykowany przez Słowackiego. Uważam, że bezczynność przejawiająca się dobrowolnym cierpieniem i czekając na skończenie się cierpień. Bezczynne czekanie nie przyniosłoby zniewolonej Polsce wolności. Z kolei Winkelriedyzm potępił sam autor. 

Kordian kierujący się tą ideą ponosi klęskę. W działaniach tytułowego bohatera dramatu Słowackiego zabrakło mądrości i doświadczenia prezesa. Młodzieńczy zapał Kordiana i nadmiar uczuć skończył się tragicznie. Ostatnia koncepcja jako jedyna wydaje się słuszna. Jest ona również najbliższa do Powstania Listopadowego. 

Z historii wiemy, że takie powstania odnosiły sukcesy. Wymagał żmudnych i ryzykownych przygotowań zakrojonych na szeroką skalę. Niestety jak wiemy, Powstanie Listopadowe zakończyło się klęską. Pomimo wszystkich wad i zalet wymienionych koncepcji, należy odnotować, że każda z nich zasługuje na miano bohaterskiej oraz patriotycznej.