R: Jest pani seniorką starego rodu Kmieciów i od dawna prowadzi badania na temat jego genealogii. Czego dotychczas się pani dowiedziała?

T: Rolniczy ród Kmieciów, z którego wywodzi się Bożena Kmiecia - Hander rozrósł się i zakorzenił w kilku wsiach położonych kolejno na południe od małopolskiego Miechowa: w Komorowie, Kamienczycach, Jaksicach i Przesławicach. Komorów, oddzielony od Miechowa Wielką Górą (w znaczeniu dosłownym, nie tylko z nazwy), a połączony drogą w głębokim wąwozie - leży nad niewielką rzeką Cichą, która w Kamieńczycach wpada do Szreniawy.

Tak więc Jaksice i Przesławice położone są już wzdłuż rzeki Szreniawy, która za Niepołomicami wpada do Wisły jako jej lewy dopływ. Historia ziemi miechowskiej znana jest od początku XII wieku. Posiadaczami tej ziemi były możne rody ziemiańskie Jaksów herbu "Gryf" (orzeł z kończynami lwa) wywodzące się ze słynnego rodu Gryfitów.

Jeden z nich, książę Jaksa, zwany miechowitą sprowadził z Jerozolimy do Polski zakon kanoników Stróżów Grobu pańskiego zwanych w Polsce Bożogrobcami i był fundatorem pierwszego dla nich klasztoru.

Według kronik historycznych, również według Jana Długosza - Bożogrobcy pojawili się w małopolskim Miechowie w roku 1163. Książę Jaksa - oprócz monumentalnego klasztoru - wzniósł w Miechowie świątynię pod wezwaniem Grobu Pańskiego na wzór bazyliki Grobu Bożego w Jerozolimie, a zakon wyposażył w dobra ziemskie w postaci nadania wielu wsi i folwarków do których między innymi należały kolejno: Komorów, Kamieńczyce, Jaksice i Przesławice (szczególnie nas interesujące). Wokół klasztoru rozwinęło się miasto Miechów (przedtem osada ta zwana była Wielkozagórzem) zasiedlane stopniowo przez ludność rzemieślniczą i kupiecką, obok dotychczasowej ludności zajmującej się uprawą ziemi. Miasto to pozostawało w dyspozycji zakonu Bożogrobców. Wszystkie majątki ziemskie podlegały zakonowi na warunkach feudalnych: zarządzanie, pańszczyzna, dziesięciny, ograniczenie wolności itp. Stan ten trwał do końca XVI wieku. W okresie Reformacji wpływy zakonu Bożogrobców zaczęły stopniowo maleć. Na skutek zagrabienia majątków przez kolejnych władców Zakon zmuszony był ograniczyć się do działalności religijnej, kulturalnej (szkoły, język oraz) oraz charytatywnej (domy opieki, szpitale). Następnie, kiedy niszczące wojny XVII wieku, rządy oligarchii magnackiej i obojętność dynastii Sasów doprowadziły do upadku gospodarczego Polski i znanej z historii niedoli chłopów, a reformy epoki Odrodzenia i próby reorganizacji rządów monarchistycznych (sejm czteroletni 1788 - 1792, Konstytucja 3 Maja 1791 r.) zostały zniweczone przez przemożne wpływy rosyjskie (targowica, caryca Katarzyna) co doprowadziło do rozbiorów Polski, zakon utracił całkowicie swoje znaczenie.

Po rozbiorach w 1891 roku nastąpiła kasacja Zakonu Bożogrobców, a jego likwidacja w Miechowie znajdującym się wówczas w obrębie Królestwa Kongresowego rozpoczęła się najwcześniej, gdyż był to konwent generalny., któremu przed rozbiorami podlegały wszystkie placówki rozsiane po Polsce, czyli również te, które znajdowały się pod zaborami.

Kasacja zakonu spowodowała konfiskatę całego jego majątki, który odtąd znajdował się w obcych rękach. Po zakonie Bożogrobców pozostały budowle, przez wieki zmieniane i rekonstruowane oraz wiele źródeł historycznych (pisanych), które umożliwiają poznanie pełnej działalności, zarówno najbardziej zasłużonego dla Kościoła Zakonu jak i rodu Gryfitów, z którego wywodzi się książę Jaksa - założyciel Miechowa i fundator wszelkich ówczesnych dóbr materialnych. W tamtych czasach (XII i XIII wiek) był to milowy krok w rozwoju Polski, a wypracowane dobra przetrwały po dzień dzisiejszy.

Bowiem dziewięć wieków historii nie zatarło pamięci Jaksów, do których hojności i rozmachu zależał rozwój Miechowa i okolicznych osad, z łanami urodzajnych pól, młynami i folwarkami. Od nazwiska Jaksów pochodzą, funkcjonujące dotychczas nazwy na przykład: wsie Jaksice ( w powiatach miechowskim i proszowskim), Jaksowa Góra w Komorowie pod Miechowem, a współcześnie np. nazwa galerii "U Jaksy" znajdującej się w piwnicy budynków poklasztornych w Miechowie itp. W tamtych też czasach- wśród uprawiających ziemię - pojawiło się już nazwisko Kmiecia. I od tego zaczęłam moje badania.

R: To bardzo interesujące zagadnienie. Dziękujemy za możliwość zapoznania się dzięki pani z historią tych pięknych regionów. Na dalszą część programu zapraszamy po przerwie.