W swojej twórczości Stanisław Wyspiański bardzo często odwoływał się do historii Polski. Jego szczególne zainteresowanie budził temat powstania listopadowego, czego ślady odnajdujemy w licznych dramatach tego autora: "Wyzwolenie", "Warszawianka", "Noc listopadowa", "Lelewel". Warto się skoncentrować na dwóch najważniejszych utworach.

"Warszawianka" nawiązuje do ważnej bitwy o Olszynkę Grochowską. Akcja obejmuje tylko kilka godzin dnia 25 lutego 1831 roku, ale jest to jednocześnie kulminacyjny moment powstańczych walk - w trakcie bitwy rosyjska ofensywa została powstrzymana, ale znaczne straty poniesione przez Polaków kwestionują zwycięstwo. Generał Chłopicki oczekuje kompromitacji swojego adwersarza i upadku reduty, której nie pozostawia żadnych szans. Wtedy dosiada konia i przejmuje dowództwo.

Dramat ukazuje brak odpowiedniego przygotowania dowódców powstania: są małostkowi i zapatrzeni we własne interesy. Wyspiański z krytyką odnosi się do romantycznych tez. Według niego romantyzm bardziej podkreślał rolę bohaterskiej śmierci w imię obrony ojczyzny niż wiarę w sukces niepodległościowych walk. Towarzysząca powstańcom pieśń "Warszawianka" według Wyspiańskiego za bardzo eksponuje słowo "zgon" zamiast "tryumf".

Kolejny dramat - "Noc listopadowa" - dotyczy historycznych wydarzeń rozgrywających się nocą 28/29 listopada 1830 roku, kiedy wybucha powstanie. Akcja ma miejsce w warszawskich Łazienkach (Teatr na Wodzie, pomnik Sobieskiego, Belweder). Na akcję składają się dwa plany: realny i fantastyczny. Autor podejmuję próbę przedstawienia cech i sposobu zachowania Wielkiego Księcia Konstantego oraz scharakteryzowania jego nastawienia do Polaków. Inaczej niż Słowacki w "Kordianie" Wyspiański kreuje inny obraz znienawidzonego Konstantego. Książę uczy polskich oficerów patriotyzmu, okazuje im pogardę za wierność w stosunku do niego, kiedy wybucha powstanie. Autor przedstawia dwie koncepcje działania: zbrojnej walki i demonstracji, które mają zmusić nieżyczliwego cara do licznych ustępstw, a w tym do nadania Królestwu Polskiemu częściowej autonomii. Liczono na pomoc ze strony samego Konstantego, który był podzielony konfliktem ze swoim bratem.

Ważnym wątkiem dramatu jest przypomnienie mitu o Demeter i Korze. Wykorzystując ten temat Wyspiański modyfikuje poglądy zawarte w "Warszawiance" - ofiara z powstańczej krwi nie będzie daremna. Jest zasiewem pod plon, który dopiero w przyszłości da efekt.

"Noc listopadowa" zawiera także dalszą ocenę Chłopickiego. We wcześniejszym dramacie jest on ukazany jako pesymista, który nie wierzy w sens podejmowania walk. Akcja "Nocy listopadowej" pokazuje generała, który przegrywając grę w karty rozgrywaną z Nike Napoleonidów, decyduje się na walkę wbrew losowi. W dramacie Wyspiańskiego Chłopicki staje się postacią pierwszoplanową. Mimo swoich wad jest ukazany jako ważna postać - odmiennie niż w "Przygotowaniu" rozpoczynającym "Kordiana".