"Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza powstawał w Paryżu w latach 1832- 1834, wydany został w 1834 roku. "Pan Tadeusz" jest epopeją. Akcja utworu rozgrywa się na Litwie w dworku Soplicowo oraz w Dobrzynie. Czas akcji obejmuje okres od lata 1811 roku do wiosny 1812 roku. Tłem historycznym utworu jest kampania napoleońska z roku 1812. Mickiewicz ukazuje w "Panu Tadeuszu" przekrój polskiego społeczeństwa. Autor złożył wielki hołd ojczyźnie. Istotnym elementem świata przedstawionego w utworze jest Soplicowo- dwór, który jest ostoją tradycji i obyczajów. Bohaterem zbiorowym jest szlachta, która potrafi się zjednoczyć i stanąć do walki w chwilach zagrożenia. Członkowie rodziny Tadeusza stają się dla niego wzorem, pod ich wpływem Tadeusz zmienia się w patriotę. Sędzia, Podkomorzy i Maciej Dobrzyński oddani są ojczyźnie. Mickiewicz ukazał obrazy z życia szlachty i magnaterii, pokazał jak żyli Polacy na przełomie wieków. W "Panu Tadeuszu" występują postacie fikcyjne i bohaterowie historyczni, generałowie: Dąbrowski, Małachowski, Kniaziewicz. Akcja utworu dzieje się w latach przełomowych dla Polaków. Powstanie Księstwa Warszawskiego i udział Polaków w wojnie Napoleona z Rosją wiązały się z nadzieją na odzyskanie niepodległości. Mickiewicz opisał przemarsz wojsk napoleońskich przez Litwę i przygotowania do wielkiego powstania. "Pan Tadeusz" zyskał miano epopei narodowej, opisuje wydarzenia z historii Polski.

"Potop" Henryka Sienkiewicza to powieść pisana "ku pokrzepieniu serc". Powstawała w latach 1884- 1886. Akcja "Potopu" rozgrywa się w czasie najazdu szwedzkiego na ziemie Rzeczypospolitej w latach 1655- 1657. okresem wojen szwedzkich Sienkiewicz interesował się już wcześniej, pisał: "Po skończeniu roboty ("Ogniem i mieczem") i po dobrym wypoczynku zabiorę się do epoki następnej, tj. do czasów wojen szwedzkich, moskiewskich, tatarskich, Rakoczego itd. Ta druga zamierzona powieść będzie nosiła tytuł "Potop". (J. Krzyżanowski, "Kalendarz z życia i twórczości H. Sienkiewicza, wyd. II, Warszawa 1956, s. 118).

Napaść Szwedów wprowadza do utworu wątek historyczny. Sienkiewicz starał się pokazać obraz całego społeczeństwa, w życiu wojennym, obozowym i obyczajowym. Pisarz przedstawił wszystkie warstwy społeczne, od najwyższych do najniższych. O "Potopie" Sienkiewicz mówił:

"O swojej powieści powiem to tylko, żem grunt pod nią przygotował z całą sumiennością i przeczytałem mnóstwo źródeł współczesnych , tak że ani jednego nawet nazwiska nie zaczerpnąłem z fantazji. Staram się też koloryt epoki oddać wiernie i to, co wyda się może zbyt szorstkim, jest wiernym czasów odbiciem." ("Dzieła", pod red. J. Krzyżanowskiego, tom 56,PIW, Warszawa 1949, s. 136)