Jerzy Krzysztoń, uznawany za jednego z najbardziej tragicznych polskich twórców współczesnych, oceniony został jako ofiara uwikłania losów w wielką historię, która odbijała się nawet na tych najmłodszych.

 Jerzy Krzysztoń - biografia

Każdy, kto pobieżnie choć poznał książkę Wielbłąd na stepie, bez trudu zorientuje się, jak bardzo była ona zdominowana rysem biograficznym autora. Powieściopisarz, dramatopisarz i tłumacz Jerzy Krzysztoń, urodzony 23 marca 1931 w Lublinie, spędził dzieciństwo oraz wczesne lata szkolne w Grodnie. 

Wybuch wojny spowodował najpierw aresztowanie ojca pisarza, a następnie wywiezienie jego matki wraz z dwoma synami na roboty, do Kazachstanu. W 1942 r. udało mu się dotrzeć wraz z rodziną do armii Andersa, z którym został ewakuowany do Persji, a potem do Indii i Ugandy, gdzie przebywał w latach 1944-1947. 

W Kazachstanie przyszły twórca uczył się w szkole rosyjskiej, w Ugandzie - w polskiej. Tu też działał w harcerstwie. W lipcu 1948 Jan Krzysztoń wraz z rodziną powrócił do Polski, gdzie osiedlił się w rodzinnym Lublinie. Podjął naukę 1949 w Liceum ogólnokształcącym im. S. Staszica, gdzie rok później uzyskał maturę. 

Następnie rozpoczął studia na KUL w zakresie filologii polskiej i angielskiej. Ukończył je w 1954 roku uzyskawszy dyplom magistra filologii angielskiej. Od roku 1952 zamieszkał w Warszawie, gdzie pracował w Stowarzyszeniu Pax, w redakcjach Dziś i jutrooraz tygodniku Kierunki. W roku 1956 został kierownikiem Redakcji Słuchowisk Polskiego Radia. 

Doceniany za swą różnoraką twórczość, nie odnalazł szczęścia w życiu osobistym, gdyż przeszkodziła mu choroba psychiczna. Umarł śmiercią samobójczą, wyskakując 16 maja 1982 roku z okna swego mieszkania przy ulicy Madalińskiego w Warszawie.

Jerzy Krzysztoń - twórczość

Debiutem literackim Jerzego Krzysztonia było wydane w 1949 opowiadanie Wspomnienia indyjskie, które weszło później w skład książki Opowiadania indyjskie(1953). Jak inne pozycje z jego twórczości, i ten tom poświęcony był przeżyciom inspirowanym własną biografią - tu były to wspomnienia cywilnej ludności polskiej, która wyszła z ZSRR wraz z armią Andersa. 

To Krzysztoń właśnie jako pierwszy wydał oficjalnie powieść o gehennie Polaków na Wschodzie. Był nią wspomniany wyżej Wielbłąd na stepie. Wydanie książki tej wstrzymała interwencja cenzury, w związku z tym przeleżała w PIW całe pięć lat. Kiedy jednak już się pojawiła, wywarła na czytelnikach piorunujące wrażenie - 10-tysięczny nakład natychmiast się rozszedł, w efekcie czego nic nie wynikło z interwencji ambasady radzieckiej, która interweniowała nakazując wycofanie książki ze sprzedaży. 

Ciągiem dalszym Wielbłąda na stepiebył wydany dopiero pośmiertnie Krzyż południa. Oprócz tych powieści pisarz napisał jeszcze Kamienne niebo oraz najsłynniejszy Obłęd, będący jego próbą zmierzenia się z chorobą, która ostatecznie stała się przyczyną jego śmierci. 

Wcześniej, w roku 1953 pisarz został wyróżniony za swe opowiadania nagrodą literacką młodych im. W. Pietrzaka - oprócz wspomnianych wyżej Opowiadań indyjskich, napisał jeszcze Sekret i inne opowiadania, Sandżu i Paweł, Złote Gody, Panna radosna, Cyrograf dojrzałości. Pisarz zasłynął jeszcze cyklem reportaży z pobytu w USA Skok do Eldorado oraz słuchowiskami i felietonami radiowymi. 

Za te ostatnie otrzymał jeszcze nagrodę Ministra Obrony Narodowej (za cykl słuchowisk Polacy na frontach II wojny światowej). Odznaczony został również m.in. Złotym Krzyżem Zasługi w 1974 oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski w 1982. Finalizujący działalność twórczą pisarza Obłęd, Krzysztoń tworzył, mając nadzieję, że ta powieść stanie się lekiem, terapią. Niestety, efekt terapeutyczny nie okazał się wystarczający.