Mezopotamia

Mezopotamia jest pierwszym ośrodkiem kulturowym, który powstał w czasie trwania naszej cywilizacji. W jej północnej części utworzona została Asyria, gdzie pojawiły się pierwsze osady rolnicze. Południe Mezopotamii przyczyniło się do ukształtowania takich miast jak SumerBabilonia. Przez 3 tysiące lat na terenie Mezopotamii w walce ścierało się ze sobą wiele państw, które przejmowały od pokonanych kulturę. W ten sposób w pierwszym ośrodku kulturowym dziedziny życia jak urbanizacja, prawodawstwo, pismo czy handel nie przepadały wraz z ich upadkiem. Dzięki temu Mezopotamia kształtowała obraz starożytnego wschodu. Naukowcy twierdzą, że wywarła ona również wpływ na Grecję i Rzym, a co za tym idzie na współczesną kulturę w Europie. Rozwój ośrodków kulturowych w Mezopotamii zakończył podbój tych terenów przez Aleksandra Wielkiego.

Kultura starożytnego państwa Sumeru

Początek rozwoju kultury państwa Sumeru przypada na koniec IV tysiąclecia p.n.e. Zaobserwować to zjawisko możemy w takich miastach-państwach jak: Ur, Uruk, Eridu, Girsu, Lagasz i Nippur. Sztukę Sumeru możemy podzielić na kilka okresów:

a. Okres wczesnosumeryjski przypada na lata około 3200-2600 r. p. e. n.

Charakterystyką tego okresu było wznoszenie murów obronnych wokół miast, z kolei domy wraz z przedsionkami były stawiane dookoła dziedzińca zwanego świetlikiem. Centralnym punktem w mieście-państwie była świątynia, która najpierw posiadała taras, a z czasem został on przebudowany na zigurat, gdzie wznoszono świątynię. Poza świątynią ważną funkcję w mieście-państwie sprawował pałac władcy. Do budowy standardowych obiektów wykorzystywano suszoną cegłę, natomiast w budynkach, które stanowiły większe znaczenie wykorzystywano cegłę paloną. Materiałem łączącym w budownictwie był muł lub smoła bitumiczna. W architekturze stosowano łuk, sklepienie oraz fałszywą kopułę, którą archeolodzy odnaleźli w grobowcach władców w Ur. Odkryto tam, także rzeźby postaci w pozycji modlitewnej, które zostały wykonane z alabastru i terakoty oraz kamienne figurki ludzi w kształcie figur geometrycznych. Poza tym zachowały się z tamtego okresu wazy relifowe z Uruk, metalowe wazy, pamiątkowe stele, jak choćby Eanatuma oraz reliefy pasowe, izokefaliczne, które przedstawiały władcę z profilu. Na tych wszystkich przedmiotach ukazywano obrazy z mitologii, historii oraz kultu religijnych. Sumerowie znali, także technikę zdobniczą, która polegała na wykładaniu powierzchni przedmiotu innymi materiałami takimi jak: lapis, lazua i muszla. W ten sposób powstał sztandar z Ur. Stosowano również mozaikę trójkolorową: czarną, czerwoną i białą. W okresie wczesnosumeryjskim złotnictwo stało na wysokim stopniu artystycznym. Szczególnie możemy wyróżnić biżuterię, w której dodatkowo wykorzystano kamienie szlachetne i półszlachetne, a także okucia harf. Czas wczesnosumeryjski został przerwany około 2400 r. p. n. e. , wtedy to Mezopotamia została opanowana przez Akadów. Kolejne okresy pokazują, że najeźdźcy wykorzystywali spuściznę kulturową ludów wcześniej zamieszkujących te tereny.

b. Okres neosumeryjski przypada na lata około 2150-2000 p. n. e.

Przedział czasowy kultury neosumeryjskiej nazwany został również okresem renesansu, gdyż odnosił się do epoki wcześniejszej. Ponadto poziom wykonania oraz techniki stał na wyższym poziomie. Na uwagę zasłużyła w tym czasie rzeźba portretowa, a w szczególności statuy Gudei i Lagasz. Kultura sumeryjska wywarła wielki wpływ na Babilon i Asyrię.

Kultura starożytnego państwa Babilonii

Babilon swoim zasięgiem kultury objął środkową i południową część Mezopotamii. Swój wpływ wywierał on mniej więcej w okresie od około połowy II tysiąclecia do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e. W Babilonii sztuka inspirowana była kulturą sumeryjską oraz akadyjską. Historycy wyodrębniają w tym państwie 3 okresy:

a. Okres starobabiloński przypada na lata pierwszej połowy II tysiąclecia p.n.e.

W pierwszym okresie babilońskim nie zachowało się wiele budowli. Przykładem architektonicznym z tamtego okresu, który zachował się do naszych czasów są ruiny pałacu w Mari. Wewnątrz odkryto malowidła ścienne, które zachowały się do naszych czasów tylko w niewielkim stanie. Poza pałacem w Mari z czasu starobabilońskiego pochodzi również część świątyni odkrytej w Tell Harmal. Oprócz budowli z tego okresu archeologowie odnaleźli relief w postaci steli Hammurabiego. Wykorzystano w niej wcześniej nie stosowaną formę przedstawienia postaci władcy. Twarz Hammurabiego była wykonana w formie portretu natomiast resztę jego ciała przedstawiono trójwymiarowo. Na uwagę zasługuje również rzeźba pełna, w której przedstawiono portretowo głowę władcy Babilonu. W sztuce tego okresu na szeroką skalę wykorzystywane były gliptyka oraz plastyka terakotowa.

b. Okres średniobabiloński zwany kasyckim przypada na lata drugiej połowy II tysiąclecia p.n.e.

W okresie kasyckim zachowały się przede wszystkim stele graniczne, które nazywano kudurru. Przedstawiane były na nich reliefy o znaczeniu symbolicznym. W świątyni w Uruk wykorzystano modelowaną cegłę, którą wykorzystywano do figuralnych frezów. W przypadku malarstwa nie zmieniła się ona od czasu pierwszego okresu babilońskiego. Malarstwo łączyło się wciąż dekoracją wnętrz pałaców, możemy to zaobserwować choćby w Durkurigalzu.

c. Okres nowo babiloński zwany chaldejskim przypada na lata pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.

W ostatnim okresie babilońskim najwięcej zachowało się budowli wykonanych podczas panowania Nabuchodonozora II. W tym czasie zaczęto dekorować ściany kolorową cegłą glazurowaną, na której przedstawiono zwierzęta oraz ornamenty roślinne. Przykładem zastosowania tej techniki jest brama Isztar z drogą wiodącą do świątyni Marduka, a także sala tronowa Nabuchodonozora II. W tym okresie rzeźba była przedstawiana na kamiennych stellach granicznych. W gliptyce czyli w sztuce rzeźbienia szlachetnych i półszlachetnych kamieni. W okresie nowo babilońskim zaczęto stosować pieczęcie stemplowe, w których przedstawiano obrzędy kultu. Babilonia ostatecznie została podbita przez Persów. Kultura jej jednak wywarła wpływ na jej zwycięzców co najmniej przez kolejne kilkadziesiąt lat.