Epoką w kulturze, nauce oraz sztuce, będącą następczynią średniowiecza, a poprzedniczką baroku, było odrodzenie, zwane także renesansem. Kolebką odrodzenia była Italia. Renesans narodził się we Włoszech w pierwszej połowie wieku XV. Przez całe XV stulecie następowało jego upowszechnianie się na Półwyspie, zaś z pierwszą połową wieku XVI - ekspansja na terenie całego kontynentu europejskiego. Spośród wielu dat, które można by uznać za symboliczny początek odrodzenia, na uwagę zasługuje między innymi rok 1420, a więc rok, w którym przystąpiono do budowy szpitala niemowlęcego Ospedale degli Innocenti we Florencji, oraz do przebudowy florenckiej katedry Santa Maria del Fiore.

W sztuce, nurt zwany odrodzeniowym, w ogromnym stopniu czerpał oraz bazował na twórczości antycznej, oraz na stworzonych w starożytności formach tzw. greckich i rzymskich. Istotą stylu było także poszukiwanie oraz dochodzenie do nadania dziełu właściwych, można by rzec doskonałych, proporcji.

Aby nadać np. budowli harmonijny oraz uporządkowany kształt, renesansowi twórcy wykorzystywali antyczne rozwiązania odwołujące się do operowania kolumnami oraz belkowaniem. Do tradycji starożytnej nawiązywały także wznoszone z wielkim upodobaniem, odrodzeniowe łuki triumfalne, oraz portyki z tzw. trójkątnym tympanonem. Analogicznie rzecz się miała z elementami wykończeniowymi oraz ozdobnymi. W renesansie dominują więc znane z twórczości antycznej: liść akantu, rozeta, wieniec czy układ kandelabrowy. Poziome elementy układu zdobią zwielokrotnione gzymsy, roślinne ornamenty oraz ornamenty geometryczne (najczęściej wokół drzwi oraz okien). Nierzadko także kolumny czy gzymsy, odrodzeniowi twórcy zdobili boniowaniem, czyli obłożeniem dolnej części muru, płytami wykonanymi z kamienia.

Spośród wielu form architektonicznych, w renesansie największą popularności cieszyły się: pałace miejskie z arkadowymi dziedzińcami wewnętrznymi, wille podmiejskie z kondygnacjami reprezentacyjnymi na parterze, jak również znajdujące się poza granicami miast, ufortyfikowane posiadłości.

W ramach budownictwa sakralnego na uwagę zasługują renesansowe kopuły oraz kaplice wznoszone na centralnym planie. Z kolei w budownictwie miejskim, styl odrodzeniowy przybierały ratusze, giełdy czy sukiennice.

Wznosząc odrodzeniowe budowle, architekci posługiwali się takimi elementami konstrukcyjnymi jak: łuki półkoliste, arkadowe kolumnady, boniowanie, czy rustyką (czyli kamieniarskim, dekoracyjnym opracowaniem okładziny ściennej). Zabudowania zamkowe czy warowne wznoszono na planie prostokątów lub kwadratów. Wewnątrz zamku znajdował się dziedziniec, oraz krużganki. Stropy wieńczące ganki oraz krużganki, jak również stropy komnat, najczęściej pokrywane były kasetonami wykonanymi z drewna.

Wnętrza renesansowych budowli zdobiły meble oraz wieszane na ścianach arrasy. Dużą popularnością, zwłaszcza w polskiej architekturze odrodzeniowej, cieszyły się attyki, czyli ścianki lub balustrady, wieńczące elewację budynku lub zasłaniające jego niskie poddasze. Attyki zabezpieczały także zabudowania przed przenoszeniem się ognia z dachu na dach.

Europejskie przykłady architektury odrodzeniowej to:

- kopuła bazyliki św. Piotra w Watykanie

- kaplica Pazzich we Florencji

- szpital niemowlęcy Ospedale degli Innocenti

- fasada florenckiego kościoła Santa Maria del Fiore

- kaplica Sykstyńska z Sądem Ostatecznym w Watykanie.

Polskie przykłady architektury odrodzeniowej to:

- Zamek Królewski na Wawelu

- Kaplica Zygmuntowska

- krakowskie kamienice mieszczańskie

- krakowskie Sukiennice

- zamki w Pieskowej Skale, Niepołomicach, Brzegu

- zabudowa miast Sandomierza i Zamościa.