Leonardo da Vinci (1452-1519).

Filozof, uczony, malarz, rzeźbiarz, architekt, teoretyk malarstwa, zajmował się także anatomią, medycyną, biologia, geologią, akustyką, optyką, mechaniką. Z zapałem oddał się studiom nad możliwościami lotów człowieka. Uznany za geniusza, wielki artysta i erudyta.

Według jego filozofii człowiek mógł osiągnąć wszystko, dokonać nawet rzeczy niemożliwych, pod warunkiem trudu i ciężkiej pracy. Potęgę człowieka widział on w postępie technicznym oraz w twórczości artystycznej. Podstawą wszelkiego poznania była według niego matematyka. Początkowy okres jego twórczości (1472- 1482) związany jest z pobytem we Florencji i współpracą z mistrzem A. De Verrocchio. Z tego okresu pochodzą najbardziej znane obrazy, takie jak: "Hołd trzech króli", "Chrzest Chrystusa", "Zwiastowanie", "Św. Hieronim". W roku 1482 przeniósł się on do Mediolanu, gdzie pracował nad wielkim dziełem rzeźbiarskim, a mianowicie konnym posągiem księcia Franciszka Sforzy. W roku 1483 powstał obraz "Madonna w grocie skalnej", w którym artysta przyjął nowe rozwiązania kolorystyczne oraz wprowadził światłocień (postać przedstawiona jest w półmroku). Obraz ten został umiejscowiony w ołtarzu Bractwa Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w kościele św. Franciszka w Mediolanie. Podczas pobytu w Mediolanie powstało także największe dzieło artystyczne jego życia, fresk "Ostatnia wieczerza" w refektarzu klasztoru przy kościele Santa Maria delle Grazie. Fresk ten przedstawiający wieczerzą paschalną Chrystusa z apostołami, powstawał w latach 1495-1498. Dziś można jedynie oglądać resztki tego wielkiego arcydzieła. W tym samym czasie powstało kolejne dzieło, obraz "Dama z łasiczką" (inaczej gronostajem), przechowywany w Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

Po upadku potężnego rodu Sforzów w Mediolanie w 1500 roku, artysta przeniósł się z powrotem do Florencji. W tym czasie powstały nowe obrazy. W latach 1503-1507 "Mona Liza Gioconda" (dziś w paryskim Luwrze) oraz "Św. Anna Samotrzecia". W roku 1506 powrócił on do Mediolanu, gdzie poświęcił się pracy nad pomnikiem marszałka francuskiego Trivulzia, którego w rezultacie nie zdołał ukończyć oraz namalował "Ledę z Łabędziem". Po trzyletnim pobycie w Rzymie (1513-1516), który zaowocował wieloma portretami, da Vinci przeniósł się ostatecznie do Francji. Pozostając pod oficjalnym mecenatem króla francuskiego Franciszka I, zajął się on budową kanałów wokół rzeki Loary. Zmarł w 1519 roku.

Do dziś oprócz wielkich dzieł artystycznych można podziwiać jego szkice konstrukcyjne różnorakich maszyn znajdujących się w tzw. Kodeksie Atlantyckim.

Charakterystyka najważniejszych dzieł:

"Dama z łasiczką"

Przedstawia kobietę, Cecylię Gallerani, córkę włoskiego polityka. Głębia tego obrazu wyrasta z twarzy i dostojeństwa postaci. Kobieta jawi się jako silna, o mocnym charakterze i mocno stąpająca po ziemi. Uśmiecha się lekko, jej oczy oddają wielką moc. Głębię wzbogaca ciemne tło i ciemny ubiór kobiety .

"Ostatnia Wieczerza"

Fresk ten przedstawia apostołów zasiadających przy jednym wspólnym stole, na wieczerzy podczas której Chrystus mówi o przyszłej zdradzie jednego z nich. Uchwycona jest różna reakcja apostołów, ze szczególnym uwzględnieniem postaci Judasza, który jako jeden zachowuje względny spokój. Z fresku widnieje bogata symbolika, a ciemne kolory podkreślają napięcie.

"Mona Lisa"

Jest to portret kobiety, którą charakteryzuje z jednej strony dostojeństwo, z drugiej zaś niepokój. Kobieta ta uśmiecha się tajemniczo. Leonardo posłużył się tu światłocieniem, nową techniką, której mistrzem stanie z czasem Rembrandt van Rijan.

Michał Anioł, prawdziwe nazwisko Michelangelo Buonarotti (1475-1564).

Architekt, rzeźbiarz, malarz i poeta, uczeń takich mistrzów jak: D. Ghirlandaio oraz B. Giovannii. Tworzył w Bolonii, Florencji i Rzymie.

Jego twórczość pozostawała w opozycji do innego wybitnego malarza i rzeźbiarza Rafaela Santi, którego charakteryzował spokój, harmonia i dostojeństwo przedstawianych postaci. U Michała Anioła figury są żywiołowe, różnorodne, przedstawione w różnych pozach, gwałtowne, chaotyczne i ekspresyjne. Autor starał się uchwycić różnorodność człowieka, jego emocje oraz stany duchowe. Widać w nich zapowiedź przyszłego manieryzmu i baroku. Do jego głównych dzieł malarskich należy zaliczyć następujące obrazy: "Święta Rodzina" (1503), "Bitwa pod Casciną" oraz "Sąd Ostateczny" - fresk wykonany w latach 1536-1541 w kaplicy sykstyńskiej, przez historyków sztuki oceniany jako prawdziwe arcydzieło. Do rzeźb, wykonywanych w zdecydowanej większości w marmurze, należą: "Dawid" (1501-1504) - symbol potęgi człowieka, "Pieta (1498-1500) w katedrze św. Piotra w Rzymie oraz "Mojżesz" (1513-1516) - posąg z grobowca papieża Juliusza II. Inne, mniej znane rzeźby to: "Walka centaurów z Lapitami", "Madonna na schodach" (1490-1492), "Bachus" (1497-1501), "Madonna z Brugi" "Rachel i Lea" (1542). W latach 1520-1535 stworzył on także płyty nagrobne książąt z rodu Medyceuszy - Giuliana i Lorenza w kościele S. Lorenzo we Florencji. Jako architekt zaprojektował kopułę bazyliki św. Piotra w Rzymie, której nie zdołał dokończyć, ze względu na dość niespodziewaną śmierć. Do innych przedsięwzięć architektonicznych (połączonych z ówczesnymi planami urbanistycznymi) zalicza się: projekt przedsionku biblioteki Laurenziana we Florencji z roku 1524, projekt placu Kapitolińskiego z 1536 roku oraz kościoła Santa Maria degli Anegeli z 1561 roku.

Charakterystyka najważniejszych dzieł:

"Pieta"

Rzeźba młodej i bardzo smutnej Matki Boskiej opłakującej syna. Ma ona lekko pochyloną głową. Ciało Chrystusa, które podtrzymuje ramię Matki Boskiej ukazane jest bardzo anatomicznie i wyraziście.

"Sąd Ostateczny"

Fresk zgodnie z tytułem przedstawia dzień Sądu Ostatecznego. Widać na nim grupę zmartwychwstałych, czyli zbawionych i grupę potępionych. Pojawia się postać Matki Boskiej, usytuowanej koło Chrystusa oraz św. Katarzyny Aleksandryjskiej.

Rafael Santi (1483-1520).

Malarz i architekt, obok Leonarda da Vinci i Michała Anioła uważany za najwybitniejszego artystę renesansu.

Pracował we Florencji i Rzymie. Malował głównie madonny. Do najbardziej znanych i cenionych obrazów z tej serii należy obraz "Madonna Boska ze Szczygłem". W 1508 roku na zaproszenie papieża Juliusza II, wielkiego mecenasa sztuki, przeniósł się do Watykanu, gdzie w początkowym okresie poświęcił się z zapałem dekoracji sal watykańskich. To właśnie w tym okresie powstały jego najbardziej znane freski, takie jak: "Dysputa o Przenajświętszym Sakramencie", "Szkoła Ateńska" oraz "Parnas". Namalował on także wiele portretów wybitnych osobistości, min. kilka portretów papieża Juliusza II. Jego dzieła charakteryzuje spokój, harmonia, dostojeństwo i przepych. Brak w nich głębokiej ekspresji, jaką spotyka się u Michała Anioła.

Charakterystyka najważniejszych dzieł:

"Złożenie do grobu"

Na obrazie przedstawiony jest akt składania do grobu ciała Chrystusa. Obok pojawia się smutna twarz Matki Boskiej i Marii Magdaleny. W obrazie dominują żywe kolory szat, a szczególnie czerwień - symbol męczeństwa i cierpienia Chrystusa. Nastrój obrazu jest bardzo ponury i przygnębiający, twarze przedstawionych postaci wyrażają ból i rozpacz.

"Szkoła Ateńska"

Fresk na którym przedstawiono grupę starożytnych uczonych, którzy prowadzą debatę z humanistami. Centralne miejsce zajmuje filozof Platon, dla którego ideałem jest niebo, ku któremu wyciąga rękę, a tuż przy nim stoi inny ceniony filozof - Arystoteles, który pokazuje na ziemię. Błękitne niebo daje wyobrażenie nieskończoności. Na fresku pojawiają się także starożytne bóstwa odpowiedzialne za sztukę i naukę, a mianowicie Apollo i Minerwa.

Giovani Bellini.

Włoski malarz, specjalizujący się w tematyce religijnej.

Bellini wprowadził silny światłocień oraz udoskonalił technikę malarstwa olejnego. Jego dzieła charakteryzują się monumentalizmem oraz harmonizacją użytych kolorów. Dominuje w nich światłocień i wyrazistość. Najważniejsze dzieła to: "Pieta" i "Sacra Conversazione".