Niezbyt urodziwa, niewykształcona, znająca jedynie podstawy języka francuskiego, będąca jednak w posiadaniu wspanialej fortuny Izabela została w wieku szesnastu lat poślubiona starszemu kuzynowi Adamowi Kazimierzowi Czartoryskiemu. Będąc towarzyszka jego zagranicznych podroży popełniała mnóstwo nietaktów. Podczas na przykład spotkania z francuskim filozofem Janem Jakubem Rousseau nie zrozumiała niczego z jego wykładu. Z czasem jednak nabrała obycia salonowego, a kontakty ze śmietanka towarzyska ówczesnego świata pomogły jej przeobrazić się z prowincjuszki w damę. Udało jej się nawet zjednać niezwykle sztywnie trzymającą się swoich zasad i reguł arystokrację angielską, a nawet nawiązała osobiste kontakty z władcami europejskimi: Marią Antoniną, cesarzem Józefem II i królem Prus Fryderykiem II.

Umiejętnie wykorzystując majątek, stworzyła niezwykłą wiejska siedzibę z elegancko urządzonymi wnętrzami w Powązkach pod Warszawa, o których to, jak również o spotkaniach towarzyskich arystokracji, które to miały tam miejsce rozpisywali się poeci miedzy innymi Ignacy Krasicki.

Izabela gościła w swoich rezydencjach najznakomitszych epoki oświecenia: Kniaźnina, Karpińskiego i Niemcewicza, malarzy Jan Piotr Norblinego, François Boucher i Marcello Bacciarelli. Stworzyła również teatrzyk amatorski na scenie, którego sama występowała wraz z domownikami.

Księżna prowadziła bujne życie towarzyskie. Tylko najstarsza córka była dzieckiem Czartoryskiego. Generalnie starała się jednak być dobra matka i zona. Polityczne aspiracje skłoniły ja do wydania córki za Ludwika Wirtemberskiego, siostrzeńca Fryderyka II. Z którym zresztą Maria rozwiodła się, po tym jak w czasie powstania kościuszkowskiego książę - naczelny wódz wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego - popełnił zdradę, przechodząc na stronę rosyjską, jego.

Sytuacja polityczna kraju w okresie Sejmu Wielkiego Czartoryska, przemieniła zajętą dotychczas jedynie wydawaniem przyjęć księżną w osobę niezwykle przejętą losami kraju. Głośno manifestowała patriotyczne uczucia przekonując miedzy innymi do noszenie strojów narodowych. Nie wyrzekła się przy tym swych politycznych aspiracji. Marzyła przede wszystkim o pokierowaniu na polski tron syna Adama Jerzego lub męża córki, Ludwika Wirtemberskiego.

Upadek powstania kościuszkowskiego oraz konfederacja targowicka były również klęska osobistą Izabeli. Pod wodzą jej zięcia została spustoszona jej siedziba w Puławach. Dopiero w trakcie renowacji w 1796 roku odzyskała swój dawny urok. Izabela ponadto podczas remontu wybudowała w ogrodzie rodzaj prywatnego muzeum, w którym to przechowywała pamiątki po bohaterach narodowych Janie Zamoyskim, Stefanie Czarnieckim, księciu Józefie Poniatowskim i Tadeuszu Kościuszce. Natomiast we wzniesionym w 1809 roku Domku Gotyckim, oprócz arcydzieł Rafaela i Rembrandta, przechowywała drobiazgi związane z kultem wielkich miłości, np. kamień z grobu Romea i Julii czy rzekome prochy Abelarda i Heloizy. Ta pasja księżnej miała być zapowiedzią narodzenia się Polsce nowego nurtu- romantyzmu.

Zawirowania polityczne i historia nie oszczędziły jednak księżnej Izabeli. Jej poparcie dla powstania listopadowego doprowadziła do ponownego zniszczenia jej posiadłości. Jej własny wnuk, książę Adam Wirtemberski, napadł na pałac, w którym mieszkały jego matka i babka, a następnie 5 marca 1831 roku wygonił Izabele 85-letnia staruszkę, pozwalając jej zabrać ze sobą kilka pamiątek.

Po powstaniu listopadowym zbiory puławskie ukryto, następnie przywieziono do Paryża. Wróciły z stamtąd dopiero XIX wieku, dając początek, istniejącemu do dziś, Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

Kalendarium:

3 marca 1748 - w Warszawie urodziła się Elżbieta (Izabela). Jedyna córka Jerzego Flemminga i Antoniny z Czartoryskich

1761 - ślub z księciem Adamem Kazimierzem Czartoryskim

1765 - narodziny córki Teresy

1770 - narodziny ukochanego syna, Adama Jerzego, najwybitniejszego polskiego polityka i dyplomaty w XIX w.

1771 - powstanie rokokowej rezydencji w Powązkach pod Warszawą

1780 - wstrząs psychiczny spowodowany tragiczną śmiercią najstarszej córki Teresy, na której zapaliła się suknia

1783 - przeprowadzka do Puław; przyjazd Kniaźniana

1784 - małżeństwo córki Marii i księcia Ludwika Wirtemberskiego

1786 - wystawienie w Puławach sztuki Kniaźniana Matka Spartanka z księżną Izabelą w roli tytułowej

1794 - manifestacyjne poparcie dla Kościuszki, zrujnowanie Puław i konfiskata majątków na ziemiach wcielonych do Rosji (na Podolu, Wołyniu i Litwie)

1796 - powrót Izabeli do Puław, początek odbudowy rezydencji w stylu sentymentalnym

1800 - ukończenie budowy Świątyni Sybilli

1805 - wydanie Myśli różnych o sposobie zakładania ogrodów

1807 - wyjazd na kurację do Cieplic

1909 - ukończenie budowy Domku Gotyckiego

1818 lub 1819 - wydanie Pielgrzyma w Dobromilu - zbioru podstawowych wiadomości dla ludu, przede wszystkim z historii Polski

1835 - śmierć Izabeli Czartoryskiej