Romuald Traugutt przyszedł na świat 16.I.1826 r. w Szostakowie. W 1845 r. znalazł się w szeregach armii rosyjskiej, z którą uczestniczył w kampanii węgierskiej, a w 1854 r. w zmaganiach podczas wojny krymskiej. W rosyjskiej armii osiągnął stopień podpułkownika. W 1862 r. zrezygnował jednak ze służby w wojsku rosyjskim i został zwolniony. Kiedy doszło do powstania styczniowego objął dowództwo nad oddziałem powstańczym operującym na Polesiu w Kobrynskiem. Do lipca 1863 r. dowodził tym oddziałem w wielu bitwach z Rosjanami, po czym udał się do Warszawy. W stolicy nawiązał kontakt z Wydziałem Wojny w Rządzie Narodowym. Rząd Narodowy mianował go 14.VIII.1863 r. generałem. Następnie Traugutt wyruszył na misję dyplomatyczną na zachód Europy; przebywał w Paryżu. Traugutt miał zdobyć rozeznanie w ówczesnej sytuacji politycznej w Europie i wysondować, czy istnieje szansa pozyskania dla polskiego powstania wsparcia z zewnątrz.

Romuald Traugutt wyznawał poglądy polityczne i społeczne zbliżone do poglądów "Białych". Kiedy na jesieni 1863 r. upadł rząd "Czerwonych" najpoważniejszym kandydatem do objęcia władzy dyktatorskiej w powstaniu był Traugutt, członek ówczesnego Rządu Narodowego. 17.X.1863 r. powierzono mu stanowisko dyktatora powstania. Traugutt opowiadał się za bezwzględną walką z Rosjanami. Uważał, że walka ta może być skuteczna, jeśli spełnione zostaną przynajmniej dwa warunki - uporządkowanie sił powstańczych oraz przyciągnięcie chłopów do powstania. W celu ich spełnienia Traugutt rozpoczął reorganizację sił partyzanckich, które miały być podzielone na regularne jednostki wojskowe i podporządkowane centralnej władzy powstańczej. 15.XII.1863 r. Traugutt wydał dekret o reorganizacji, na podstawie którego stworzono pięć korpusów. Zaangażowaniu chłopów w walki powstańcze służyć miał dekret wydany przez dyktatora 27.XII.1863 r., w którym nakazywał on bezwzględną realizację dekretów wydanych na początku powstania przez Rząd Narodowy. Nad egzekwowaniem tego dekretu o uwłaszczeniu czuwały odpowiednie organy sądowniczo-administracyjne. Uwłaszczenie miało doprowadzić do wybuchu masowego powstania chłopskiego przeciw zaborcy.

Traugutt przeprowadzając te reformy wierzył w sukces powstania. Miał kontakty z demokratycznym i rewolucyjnym ruchem w Europie, w tym z samym Garibaldim działającym we Włoszech oraz ze znajdującymi się na Węgrzech emigrantami. Planował wspólną akcję zbrojną skierowaną przeciw Austrii. Sądził, iż dojdzie do wybuchu wojny między Danią i Prusami, co miało umożliwić rozszerzenie działań powstańczych na ziemie wszystkich zaborów. Zasłynął ze swej konsekwencji, poświęcenia i odwagi.

Ostatecznym ciosem dla powstania było aresztowanie Traugutta, które nastąpiło w nocy z 10/11.IV.1864 r. Potem rozpoczęło długotrwałe śledztwo i rosyjski zaborca wydał na Traugutta wyrok śmierci. Ostatni dyktator powstania nie wydał nikogo ze swoich współpracowników. Wyrok wykonano 5.VIII.1864 r. na stokach warszawskiej Cytadeli.