Hydrosfera to woda zawarta w skorupie ziemskiej i atmosferze. Hydrosferę tworzą wody powierzchniowe (oceany, morza, jeziora i rzeki), woda uwięziona w lądolodach, lodowcach i wiecznej zmarzlinie, a także wody podziemne, zawarte w skałach i woda w atmosferze.

Obieg wody w przyrodzie

Obiegiem wody w przyrodzie nazywamy jej ciągły ruch pomiędzy hydrosferą, atmosferą i litosferą, zmieniając stan skupienia. Dzięki ciągłemu ruchowi wszystkie wody na Ziemi stanowią jedną całość.

Naukami badającymi hydrosferę są hydrografia i oceanografia. Główne elementy obiegu wody to:

- opady atmosferyczne,

- odpływ wód,

- parowanie,

- wsiąkanie

Bilans wodny to zestawienie zysków i strat wody. W przypadku gdy wody więcej przybywa niż ubywa, mówimy o bilansie dodatnim, kiedy natomiast wody więcej ubywa niż przybywa występuje bilans ujemny.

Morza i Oceany

Powierzchnia zajmowana przez oceany to ponad 361 mln km2, co stanowi ponad 71 powierzchni kuli ziemskiej. Największą głębokość mają oceany w rowach oceanicznych, najmniejszą na obszarach szelfu przybrzeżnego. Granice między oceanami są poprowadzone umownie.

Oceany:

  • Ocean Spokojny - powierzchnia 180 mln km2, średnia głębokość 4028 metrów, największa głębokość 11022 metrów,
  • Ocean Atlantycki - powierzchnia 106 mln km2, średnia głębokość 3332 m, maksymalna głębokość 9219 m,
  • Ocean Indyjski - powierzchnia 75 mln km2, średnia głębokość 3897 m, największa głębokość 7455 m.

Morze to część oceanu przylegająca do kontynentu, całkowicie lub częściowo otoczona lądem i będąca pod jego dużym wpływem. Wyróżniamy:

  • Morze otwarte - połączone bardzo szeroko z oceanem (np. Morze Północne),
  • Morze przybrzeżne - oddzielone jest od oceanu łańcuchem wysp lub półwyspem (Morze Południowo - Chińskie),
  • Morze między wyspowe - położone jest między wyspami(Morze Celebes),
  • Morze śródziemne - położone między kontynentami (Morze Czerwone, Morze Śródziemne),
  • Morze wewnątrz kontynentalne - położone w obrębie kontynentu (Morze Białe, Morze Bałtyckie).

Związki chemiczne w wodzie morskiej:

  • NaCl - 78 %,
  • MgCl2 - 11 %,
  • MgSO4 - 4,4 %,
  • CaSO4 - 3,6 %,
  • inne - 3 %

Zasolenie wody zależy od:

- intensywności parowania,

- temperatury,

- opadów,

- dopływu wód słodkich z rzek,

W strefie zwrotnikowej zasolenie wynosi do 38 % stopniowo zmniejszając się ku biegunom, gdzie osiąga 25 %.

Falowanie wód powodują głównie wiatry oraz ruchy sejsmiczne. Tsunami to fale nawet kilkudziesięciometrowej wysokości, wywoływane trzęsieniami ziemi.

Pływy to powtarzające się regularnie podnoszenie (przypływ) i opadanie (odpływ) poziomu wody. Są one wywołane przez siły grawitacyjne, przede wszystkim księżyca oraz słońca, oddziałujące na kulę ziemską.

Przypływ to podnoszenie się poziomu wody po tej stronie kuli ziemskiej, która zwrócona jest w kierunku księżyca oraz po tej stronie, która znajduje się po przeciwnej stronie.

Odpływ - to obniżanie się poziomu wody, w na przeciwległych miejscach względem miejsc przypływu.

Prądy morskie to "potężne rzeki" bez brzegów i dna płynące w powierzchniowej strefie wód oceanu, przemieszczające się na znaczne odległości. Przyczyną ich powstania są: stale wiejące wiatry (głównie pasaty) oraz różnice gęstości wody za przyczyną różnic zasolenia i temperatury. Prądy ciepłe płyną głównie z mniejszych szerokości geograficznych do wyższych. Prądy chłodne płyną od strefy wyższych szerokości geograficznych do niższych. Prąd obojętne są prądami niosącymi wodę o temperaturze podobnej do temperatury wody danego akwenu.

Morze Bałtyckie jest płytkim morzem śródziemnym o średniej głębokości równej 55 m, mającym powierzchnię równą niemal 385 tys. km2. Głębia Landsort jest najgłębszym miejscem w Morzu Bałtyckim (459 m). Temperatura waha się w granicach od 0 do 18oC. Średnie zasolenie jest niskie i kształtuje się w granicach 7 - 8%. Fale na Bałtyku osiągają przeważnie 3 - 4 m wysokości.

Wody podziemne

Wody podziemne dzielimy na:

- zaskórne - to zalegające płytko wody, wrażliwe na zmiany atmosferyczne i łatwo ulegające zanieczyszczeniu przez co nie są przeznaczone do picia.

- gruntowe,

- głębinowe

Wody artezyjskie - zalegające na dużych głębokościach wody, nie ulegające zanieczyszczeniu. Najbardziej sprzyjające warunki dla występowania wód artezyjskich panują na terenie Australii w tzw. Wielkim Basenie Artezyjskim. W Polsce sprzyjające warunki dla występowanie wód artezyjskich panują w Niecce Mazowieckiej i Łódzkiej.

Wody głębinowe dzielimy pod względem składu chemicznego na:

- solanki,

- szczawy,

- wody radoczynne,

Źródła dzielimy na:

- dolinne,

- warstwowe,

- szczelinowe.

Bagna i mokradła

Są to stale podmokłe obszary. Jest to element hydrosfery umieszczony między wodami podziemnymi a powierzchniowymi. Powstają na skutek:

- stopniowe zrastanie jezior,

- występowanie nieprzepuszczalnego podłoża lub wiecznej zmarzliny,

- duże opady atmosferyczne,

- brak odpływu powierzchniowego z terenów z wysokim poziomem wód zaskórnych.

Obszary zasobne i deficytowe pod względem występowania wody

Obszary zasobne

a) strefa równikowa - kotlina Kongo, archipelag malajski na Oceanie Spokojnym i nizina Amazonki. Cechą charakterystyczną tych obszarów są duże opady i małe parowanie.

b) obszary między 40 - 70 stopniem szerokości geograficznej północnej i południowej. Występuje tu duży odpływ powierzchniowy wód, zmniejszone parowanie i wysokie opady.

c) obszary okołobiegunowe - cechą charakterystyczną tej strefy są małe opady związane ze stałym występowaniem wyżów barycznych, niskie temperatury i parowanie oraz mały odpływ powierzchniowy.

Obszary deficytu

a) strefa zwrotnikowa - występują tu niskie opady, duże parowanie, strefa zstępowania mas powietrza związana z występowaniem strefy wysokiego ciśnienia oraz mała wilgotność powietrza.

b) bezodpływowe obszary Azji środkowej, Kazachstanu i Wielkiej Kotliny w Ameryce Północnej.