Obszar Podkarpacia słynie z bogactwa przyrodniczego, którego wyrazem jest miedzy innymi urozmaicona rzeźba, różnorodność fauny i flory, zróżnicowana budowa geologiczna. Obszar ten cechuje ponadto znaczna gęstość zaludnienia, a co za tym idzie intensywny stopień zagospodarowania terenu. W związku z tym często dochodzi do jawnego konfliktu pomiędzy dobrem człowieka a dobrem przyrody. W celu zapewnienia przetrwania najcenniejszym elementom przyrodniczym i kulturowym Podkarpacia pewne jego części objęto ochroną w ramach ośmiu parków krajobrazowych. Są nimi: Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy, Jaśliski Park Krajobrazowy, Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Doliny Sanu, Południoworoztoczański Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego, Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej oraz Park Krajobrazowy Gór Słonnych.

1. Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy

Park, którego powierzchnia wynosi nieco ponad 25 ha położony jest na terytorium Pogórza Strzyżowskiego oraz Dynowskiego. Został on utworzony w celu ochrony cennych okazów flory oraz specyficznych form skalnych. W skład lasów regla dolnego wchodzą buki i jodły, które coraz rzadziej spotkać można na obszarze Polskich Karpat, ponieważ tą pierwotną roślinność zastąpiły w wielu miejscach monokultury świerkowe. Te części parku, w których lasy bukowe są szczególnie piękne objęto jeszcze ściślejszą ochroną poprzez utworzenie dwóch rezerwatów ("Góra Chełm" oraz "Herby"). Na wspomniane już formy skalne składają się piaskowce o bardzo charakterystycznych kształtach, które są wynikiem oddziaływania procesów erozyjnych. Formy mają charakter wychodni skalnych i tworzą w sumie 14 obiektów. Nie wszystkie posiadają jednakową wartość przyrodniczą; za najbardziej interesujące i godne ochrony uznano tzw. "Prządki"- największą grupę skał znajdującą się w pobliżu miejscowości Czarnorzeki. Obecnie stanowią one rezerwat przyrody. Ponadto formacje skalne występujące w Woli Komborskiej ustanowiono pomnikami przyrody.

Dodatkowym walorem Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego są elementy kulturowe takie jak: zabytkowe świątynie (kościoły katolickie, cerkwie prawosławne), dwory i parki dworskie, a także obiekty bądź miejsca związane z historią Polski. Na terenie parku utworzono sieć ścieżek rowerowych, szlaków turystycznych, które zwiększają jego atrakcyjność i zachęcają turystów do zapoznania się z bogactwem przyrodniczym i kulturowym Pogórza Strzyżowskiego oraz Dynowskiego.

Z przyrodniczego punktu widzenia bardzo istotny jest fakt, że rolnictwo obszaru odznacza się znacznym rozdrobnieniem gospodarstw rolnych. Grunty orne stanowią niemal połowę terytorium parku (48,4%) i prowadzona jest na nich w znacznej mierze tradycyjna gospodarka rolna, bez stosowania nadmiernej mechanizacji i chemizacji. Produkcja rolna nie jest w związku z tym zbyt wydajna, jednak nie powoduje ona znacznych przemian środowiskowych. Pola uprawne przybierają postać tradycyjnych łanów i przedzielone są między sobą łąkami, pastwiskami oraz grupami drzew. Wysoki jest z kolei stopień lesistości; lasy porastają 47,8% parku. Wspominane już lasy bukowo- jodłowe stanowią prawdziwe bogactwo obszaru. Oprócz dwóch dominujących gatunków drzew współtworzą je również: sosna, dąb szypułkowy, grab zwyczajny, brzoza brodawkowata oraz modrzew europejski. Lasy parku obfitują w liczne gatunki roślin naczyniowych (co najmniej 700), a ich zróżnicowanie wynika z przebiegającej w pobliżu granicy, która rozdziela strefy geobotaniczne. Na szczególną uwagę zasługują spotykane tu gatunki roślin górskich, których liczbę ocenia się na około 46. Są to między innymi: śnieżyczka przebiśnieg, tojad dzióbaty, miesiącznica trwała, czyściec górski, śnieżyca wiosenna oraz czosnek niedźwiedzi. Spotykane są zarówno rośliny typowe dla Karpat Wschodnich (sałatnica leśna, kostrzewa górska) jak i Karpat Zachodnich (przytulia okrągłolista, kosmatka żółtawa, pięciornik omszony) jak i te występujące na terytorium całego łańcucha karpackiego (żywiec gruczołowaty, żywokost sercowaty i lepiężnik wyłysiały). Dużą atrakcją parku są rośliny objęte ochroną gatunkową; spośród około 40 chronionych okazów wymienić można: widłaka gwiaździstego, skrzypa olbrzymiego, paprotkę zwyczajną oraz pokrzyk wilczą jagodę.

Na zakończenie charakterystyki Parku Czarnorzecko-Strzyżowskiego należy przybliżyć nieco specyfikę fauny, która licznie zasiedla jego lasy i pola. Ocenia się, że występuje tu około 140 chronionych gatunków kręgowców, a dla 17 kręgowców park stanowi granicę występowania. Do zwierząt kręgowych, prawnie chronionych, które żyją na terytorium parku należą miedzy innymi: traszka karpacka, bocian czarny, orlik krzykliwy, puchacz, żołna, wilk, wydra i ryś. Ponadto ochroną objętych jest również wiele bezkręgowców spotykanych na omawianym obszarze, takich jak choćby: motyle (paź żeglarz, paź królowej, tęczowiec), chrząszcze (jelonek rogacz), trzmiele.

Na terytorium Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego ustanowione zostały dodatkowo trzy rezerwaty przyrody, których celem jest jeszcze ściślejsza ochrona jego zasobów. Rezerwat "Prządki" o powierzchni niespełna 14ha utworzono dla zachowania w niezmienionym stanie wychodni skalnych o charakterze ostańcowym. Zlokalizowane są one w obszarze wododziałowym pomiędzy ciekiem Marcinek oraz Czarnym Potokiem. Rezerwat ten jest najczęściej odwiedzaną przez turystów atrakcją parku.

2. Jaśliski Park Krajobrazowy

Park o powierzchni ok. 25ha ustanowiony został na terenie Beskidu Niskiego, a dokładnie w jego wschodniej części, obejmującej źródła dwóch rzek: Wisłoka oraz Jasiołki. Pozostaje on w ścisłym związku z położonym na zachodzie Magurskim Parkiem Narodowym, ponieważ spełnia on funkcję jego otuliny. Najwyższe szczyty parku krajobrazowego nie przekraczają 900 m n.p.m. i są to: Kamień ((863 m. n.p.m.), Danawa (840 m. n.p.m.), Kanasiówka (823 m. n.p.m.), Piotruś (727 m. n.p.m.) oraz Tokarnia (695 m. n.p.m.). Są one w całości zasłonięte lasem, a dokładnie buczyną karpacką. Wyróżnikiem parku są rozległe tereny trawiaste o charakterze łąk i pastwisk porastające tereny, na których jakiś czas temu funkcjonowały osady wiejskie (Jasiel, Czeremcha, Lipowiec). Dziś miejsce ludzi zajęły rośliny i zwierzęta; wśród tych ostatnich liczne są ptaki drapieżne ( orzeł przedni, orlik krzykliwy, myszołów zwyczajny, jastrząb). Najcenniejsze fragmenty parku objęte są dodatkowo ochroną w ramach kilku rezerwatów przyrody. Są nimi: " Źródliska Jasiołki", "Modrzyna", "Wadernik", "Przełom Jasiołki", "Kamień nad Jaśliskami". Dodatkowym atutem Jaśliskiego Parku Krajobrazowego jest fakt, że przez jego terytorium przebiegał niegdyś szlak handlowy łączący Polskę z Węgrami. W związku z tym był to teren bogaty, przez który przejeżdżało wielu podróżnych i kupców. Obecnie na pewnej części tego szlaku utworzono ścieżkę historyczno- krajobrazową "Na węgierskim szlaku".

Bogactwo przyrodnicze dopełnia zabytkowa architektura parku, na którą składają się cerkwie prawosławne w Woli Niżnej, Daliowej oraz Tylawie. Cenne są również kapliczki w Jaśliskach, Woli Niżnej, Daliowej, Lipowcu. Na terytorium dzisiejszego parku krajobrazowego oraz w jego okolicach w czasie II wojny światowej rozgrywały się krwawe walki. Śladem po tragicznych zajściach jest cmentarz w Barwinku, na którym pochowani są żołnierze walczący o wolność Polski. Waleczność Polaków upamiętniona jest również w miejscowości Jasiel- wzniesiono tam pomnik żołnierzy poległych z ręki UPA, płyta pamiątkowa ku czci kurierów Armii Krajowej działających na terenie Beskidów.

Ważne z punktu widzenia przyrodniczego są wspomniane już miejscowe rezerwaty przyrody. Rezerwat "Źródliska Jasiołki" utworzony został w celu ochrony występujących tu licznych gatunków roślin. Obszar rezerwatu porasta las bukowo- jodłowy o bardzo bogatym runie, na które składa się co najmniej 350 gatunków roślin. Dodatkowo część rezerwatu (300ha) pokrywają łąki i pastwiska oraz torfowiska (100ha).

Rezerwat "Kamień nad Jaśliskami" w odróżnieniu do poprzedniego słynie z bogactwa fauny. Stanowi on siedlisko bardzo wielu gatunków zwierząt leśnych takich jak: jeleń, sarna, dzik. Ponadto spotyka się również zwierzęta drapieżne: wilki oraz rysie. Obszar rezerwatu dostarcza wielu atrakcji ornitologom, jako że żyją tu liczne gatunki ptaków; niektóre z nich są rzadko spotykane na obszarze kraju, inne występują dość powszechnie(m. in. orlik krzykliwy, puszczyk uralski, sóweczka, puchacz, bocian czarny).

Rezerwat "Przełom Jasiołki" znajduje się na terenie Beskidu Dukielskiego wchodzącego w skład Beskidu Niskiego. Odznacza się on brakiem wysokich wzniesień; masywy beskidzkie nie przekraczają zasadniczo wysokości 750m n.p.m. z wyjątkiem góry Kamień, której wysokość wynosi 857m n.p.m.

Rezerwat "Modrzyna" zawdzięcza swą nazwę rosnącym na jego terytorium okazom modrzewia polskiego. Przeważają drzewa stare, często ponad dwustuletnie, o potężnych pniach i znacznej wysokości.

Rezerwat "Wadernik" podobnie jak "Modrzyna" powstał ze względu na występowanie cennego gatunku drzewa- tym razem cisa pospolitego. Jego obecność na terenie Beskidu Niskiego jest tym cenniejsza, że nie został on wprowadzony sztucznie, lecz jest to jego naturalne miejsce występowania.

3. Ciśniańsko- Wetliński Park Krajobrazowy

Obszar parku naznaczony jest historią. Pojawia się ona na każdym kroku w postaci ruin dworskich z przełomu XVI i XVII wieku, XIX- wiecznych świątyń prawosławnych i katolickich, cmentarzy na których pochowani są żołnierze walczący w czasie II wojny światowej. Czczona jest pamięć Polaków walczących z UPA w latach 1945- 1947. Miejscowa ludność wzniosła pomniki poległym; znajdują się one w czterech miejscowościach: Bystrem, Jabłonkach, Cisnej oraz Wetlinie. Tereny o których mowa wyludniły się niemal zupełnie po wojnie. Śladami istnienia osad na tym obszarze są rozsiane po okolicy cerkwie bądź ich szczątki, kapliczki, cmentarze. Ogólnie jednak brakuje mieszkańców, którzy ożywialiby ten teren swoją obecnością. W Bieszczadach pamięta się o sławnych postaciach związanych z tym obszarem: Aleksandrze Fredrze oraz Wincentym Polu. Ku czci wielkiego komediopisarza wzniesione zostały tablice pamiątkowe w Czarnej i Cisnej. Postać W. Pola, który jako geograf, etnograf i poeta rozsławiał bieszczadzkie uroki upamiętnia tablica w Kalnicy.

Bogata historia nie stanowi jedynego atutu Ciśniańsko- Wetlińskiego Parku Krajobrazowego, dla wielu osób najważniejsza jest jego przyroda, a zwłaszcza bogata flora. Reprezentują ją liczne gatunki roślin naczyniowych, niektóre rzadko spotykane w innych rejonach Polski. Do najcenniejszych okazów należą między innymi: języcznik zwyczajny (występujący w dużym skupieniu w okolicach Bukowinki i Pereszliby), goździk kosmaty (w Łopienniku), naparstnica wielokwiatowa, kruszyk szerokolistny, goryczka orzęsiona, lulecznica kraińska.

4. Park Krajobrazowy Doliny Sanu

Park obejmuje obszar skupiony po obu stronach rzeki San. Odznacza się niesamowitą ciszą i spokojem, co wynika z faktu, że jest to teren praktycznie wyludniony, choć w przeszłości istniały tu liczne osady. Brakuje nie tylko stałych mieszkańców, ale i turystów, którzy wolą przemieszczać się szlakami biegnącymi głównymi

szczytami bieszczadzkimi. Życie roślin i zwierząt rozwija się natomiast bujnie. Choć jest to teren górzysty to jednak poszczególne szczyty w większości nie wznoszą się ponad 1000m n.p.m. Wyjątkiem jest Dwernik- Kamień o wysokości 1004m n.p.m. Nie jest to jednak najbardziej rozległy masyw górski okolicy. Za taki uchodzi bowiem rozciągający się na długości ośmiu kilometrów masyw Otrytu z najwyższym szczytem- Trohańcem (939m n.p.m.). Masyw przybiera kształt charakterystycznego wału obmywanego wodami rzek od strony południowej, zachodniej, wschodniej i północnej. Atrakcyjność wzniesienia podnosi porastający go las górski składający się głównie z jodeł oraz buków. Dopełnieniem bogactwa przyrodniczego tego obszaru jest występowanie licznych gatunków fauny, także tych rzadko spotykanych. Walorem Otrytu jest jego położenie, które przy dobrej widzialności pozwala na obserwację panoramy Bieszczadów, a zwłaszcza Połoniny Wetlinskiej, Caryńskiej oraz Tarnicy. Dla turystów o zainteresowaniach geologicznych ciekawe mogą być występujące w obrębie Otrytu skały piaskowe odsłonięte na powierzchni ziemi.

Pod względem kulturowym obszar parku nie odbiega zbytnio od wcześniej wymienionych. Obecnie jest to teren wyludniony, pozbawiony większych osad ludzkich. Świadectwem niegdysiejszej obecności osad ludzkich są pozostałości zabudowy gospodarskiej oraz budowli sakralnych, głównie cerkwi. Do dnia dzisiejszego w dobrym stanie zachowały się świątynie prawosławne w Smolniku oraz Chmielu, natomiast szczątki murowanych cerkwi stanowią świadectwo istnienia osad w Krywem i Hulskiem. Podobne świadectwo stanowią cmentarze rozrzucone na terytorium parku. Są one w bardzo złym stanie; opuszczone, zaniedbane, zaznaczające się w krajobrazie pojedynczymi krzyżami bądź fragmentami ogrodzeń cmentarnych

W ramach parku krajobrazowego utworzone zostały cztery rezerwaty przyrody. Jednym z nich jest rezerwat "Zakole". Powstał on dla ochrony cennego torfowiska niskiego powstałego w okresie holocenu. Do powstania torfowiska przyczyniło się specyficzne ukształtowanie terenu, budowa geologiczna oraz sposób przepływu wód Sanu. Do powstania rozległych powierzchni torfowych doszło w warunkach wyższego niż obecnie poziomu wód w pobliskim Sanie. Obszar otaczający porastały wówczas takie gatunki jak: olsza czarna, trzcina, turzyce. Pierwsza z wymienionych- olsza czarna obecnie nie występuje już na terenie polskich Bieszczadów, jednak ślady jej obecności zachowały się w istniejących pokładach torfu.

Oprócz rezerwatu "Zakole" istnieją również trzy inne: "Hulskie im. Stefana Myczkowskiego", "Krywe" oraz "Śniezyca wiosenna w Dwerniczku". Utworzone zostały głównie dla ochrony rzadkich okazów flory i fauny.

5. Południoworoztoczański Park Krajobrazowy

Ustanowiony został na południowym skraju Roztocza. Jego wyróżnikiem jest urozmaicona rzeźba; występują zarówno formy wypukłe w postaci garbów, wzgórz i pagórków, jak i wklęsłe doliny, wąwozy, kotliny. Ciekawym elementem parku są skały wapienne i marglowe odsłaniające się na powierzchni w Monastyrzu, które objęto dodatkową ochroną jako pomniki przyrody. W sumie w granicach Południoworoztoczańskiego Parku Krajobrazowego istnieje 70 pomników przyrody i są to przeważnie drzewa, głównie: lipy, dęby oraz buki. Odrębną grupę roślin stanowią te, które objęte zostały ochroną gatunkową. Są nimi: powojnik prosty, rosiczka okrągłolistna, rosiczka pośrednia, widłak torfowy, wroniec, kłokoczka południowa, lilia złotogłów, orlik pospolity, śnieżyczka przebiśnieg, kruszczyk szerokolistny oraz buławnik wielkokwiatowy

6. Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego

W przypadku tego parku na szczególną uwagę zasługuje budowa geologiczna oraz rzeźba terenu. Jest to jedyne miejsce w Karpatach gdzie obserwować można specyficzne, poskręcane ułożenie fałdów czołowych określane mianem sigmoidy przemyskiej. Na uwagę zasługują ponadto góry rusztowe, których cechą charakterystyczną jest równoległe ułożenie grzbietów poprzedzielanych od siebie podłużnymi obniżeniami terenu. W przypadku tego typu gór rzeźba dopasowana jest do odporności skał. W miejscach występowania skał odpornych obserwuje się wzniesienia, obniżenia natomiast tam, gdzie skały odznaczają się mniejsza odpornością. Najwyższe wzniesienia Pogórza nie są imponujące (np. Suchy Obycz 617m n.p.m., Kopystańka 541m n.p.m.). Do atrakcji omawianego obszaru należy bez wątpienia roślinność; występują zarówno gatunki sucholubne o wymaganiach zbliżonych do roślinności stepów, jak i typowe rośliny torfowisk wysokich oraz przejściowych. Zbiorowiska torfowe chronione są dodatkowo w ramach rezerwatu "Broduszurki".

7. Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej

Obszar objęty ochroną w ramach tego parku cenny jest zwłaszcza ze względu na bogactwo świata roślinnego. W krajobrazie dominują lasy iglaste (bory sosnowe) przeplatane gdzieniegdzie zespołami buczyn oraz innymi zbiorowiskami leśnymi (olsy, jodły). Licznie reprezentowane są rośliny naczyniowe, również te rzadkie, podlegające ochronie (śnieżyczka przebiśnieg, rosiczka długolistna i pośrednia, widłak wroniec). Teren parku w niewielkim stopni uległ przekształceniom wskutek działalności ludzkiej. Ta zaznacza się jedynie w postaci występujących sporadycznie obszarów pól uprawnych oraz wiosek (Huta Różaniecka, Łozy, Maziarnia, Stawy). Warunki naturalne pewnej części omawianego obszaru sprzyjają występowaniu roślin wilgociolubnych (borówki bagiennej, borówki czernicy).

Nieco ponad 86ha Parku Krajobrazowego Puszczy Solskiej zajmuje rezerwat "Las Bukowy" podlegający nadleśnictwu Narol. Jest on świadectwem, że obszar Roztocza porośnięty był niegdyś bukami, z których do dzisiaj zachował się tylko ich fragment. Wiele buków ustanowionych zostało pomnikami przyrody z racji ich wieku i rozmiarów. Liczne są gatunki chronione występujące na terenie rezerwatu. Są to zarówno rośliny (żywiec gruczołowaty, czosnek niedźwiedzi, wawrzynek wilczełyko) jak i ptaki (muchołówka mała, muchówka białoszyja, siniak). W celu udostępniania bogactw przyrodniczych rezerwatu na jego obszarze utworzono ścieżkę dydaktyczną "Bukowy Las", która ułatwia i uatrakcyjnia kontakt z przyrodą.

8. Park Krajobrazowy Gór Słonnych

Park ten odróżnia się od pozostałych parków Podkarpacia, ponieważ został on utworzony nie dla ochrony flory bądź fauny, ale ze względu na występujące na jego terenie słone źródła. Największe skupisko tych źródeł występuje w pobliżu wzniesienia Na Opalonym. lokalnymi potokami płynie woda o zmienionym składzie chemicznym (o podwyższonej zawartości soli). Osobliwość obszaru opisana została już przez Stanisława Staszica w jego wiekopomnym utworze "O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski".

Przyroda chroniona jest dodatkowo w ramach 9 rezerwatów przyrody. Są nimi: 'Chwaniów", "Dyrbek", "Góra Sobień", "Na Opalonym", "Polanki", "Buczyna w Wańkowej", "Nad Trzciańcem", "Na Oratyku", "Cisy w Serednicy".