Hormony

Hormony - to substancje chemiczne, biologicznie czynne, zdolne do przekazywania informacji, wywierające swoiste działanie na komórki lub narządy, polegające na regulacji ich funkcji.

Hormony są wydzielany przez gruczoły, które można podzielić na:

  • endogenne (dokrewne),
  • tkankowe,
  • egzogenne.

Hormony ze względu na powstawanie można podzielić na:

  • gruczołowe - wydzielane przez gruczoły dokrewne (np. tarczycę),
    • tkankowe - syntetyzowane w specjalnych komórkach; działają lokalnie, regulują procesy zachodzące w organach,
  • neurohormony - hormony podwzgórza oraz mediatory,
  • feromony - hormony wydzielane poza organizm.

Budowa układu hormonalnego:

Gruczoły dokrewne nie są ze sobą powiązane anatomicznie, ale są połączone za pomocą płynów, ciała lub krwi. Układ hormonalny tworzony jest przez:

  • przysadkę mózgową - zlokalizowana jest w zagłębieniu dna czaszki tuż przed przedwzgórzem, z którym połączona jest za pomocą lejka. Składa się z trzech płatów:
    • przedniego,
    • środkowego (zanika),
    • tylnego,
  • szyszynkę - jest małym, okrągłym, położonym nad móżdżkiem między półkulami mózgowymi, gruczołem,
  • tarczycę - zbudowana z dwóch płatów, położonych po obu stronach tchawicy, poniżej krtani o budowie pęcherzykowatej,
  • przytarczyce - cztery małe gruczoły zlokalizowane w pobliżu tarczyce, tworzące zbitą masę,
  • trzustkę - wysepki Langerhansa,
  • nadnercza - kora i rdzeń; leżą na górnych biegunach nerek,
  • grasicę - zlokalizowana poniżej tarczyce,
  • jądra,
  • jajniki,
  • łożysko.

Działanie układu dokrewnego:

Nadrzędną rolę spełnia przysadka mózgowa, która wydziela hormony tropowe, pobudzające inne gruczoły do wydzielania własnych hormonów. Powiązana jest funkcjonalnie z gruczołami pozaprzysadkowymi ujemnym sprzężeniem zwrotnym. Efekt danego procesu działa hamującą na przyczynę, która go wywołała. Hormon tropowy pobudza gruczoł pozaprzysadkowy do wydzielania hormonu własnego, który działa regulująco na procesy danych narządów i hamuje działanie przysadki mózgowej.

Zmysły

  • Narząd wzroku

Budowa oka:

  • rogówka,
  • płyn wypełniający komorę przednią,
  • źrenica i soczewka,
  • ciało szkliste,
  • plamka żółta,
  • twardówka, naczyniówka, siatkówka,
  • nerw wzrokowy.

Siatkówka jest zbiorem fotoreceptorów:

  • pręciki - wysokie długie, pozwalają na widzenie przy małym natężeniu światła (szary obraz). 120 mln. na obwodzie plamki żółtej,
  • czopki - znajdują się na plamce żółtej w miejscu gdzie skupiają się wszystkie promienie świetlne (obraz barwny). 6 mln. w plamce żółtej.

Pręciki czopki zawierają barwniki - purpurę wzrokową (rodopsynę i rodopsynę), które pod wpływem światła ulegają rozpadowi na część białkową i barwnikową. Powoduje to uwalnianie i depolaryzację błony. W ciemności następuje resynteza tych związków.

  • Narząd słuchu

Budowa ucha:

  • ucho zewnętrzne - skupia fale dźwiękowe,
  • ucho środkowe - składa się z:
      • kosteczek słuchowych (młoteczek, kowadełko, strzemiączko),
      • błony bębenkowej,
      • torebki Eustachiusza
    • ucho wewnętrzne:

Błona bębenkowa zatrzymuje fale dźwiękowe, ale przyrośnięte do niej kosteczki słuchowe wywołują rezonans i wzmacniają dźwięk. W endolimfie powstają zawirowania. Powodują one ucisk na receptory w narządzie Cortiego, który odbiera wrażenia słuchowe. Analizator tych wrażeń zlokalizowany jest w płacie skroniowym

Narząd równowagi znajduje się również w uchu. Stanowią go trzy kanały półkoliste, ułożone względem siebie pod kątem 90°. Wysłane są błoną rzęskową. Kryształki otolitów uciskają na komórki czuciowe i dają wrażenie przyciągania ziemskiego oraz warunkują prawidłowe utrzymanie równowagi.

  • Narząd smaku

Odbieranie wrażeń smakowych uwarunkowane jest działaniem komórek zmysłowych znajdujących się w kubkach smakowych (zlokalizowanych na języku i podniebieniu). Komórka smakowa kubka jest komórką nabłonkową unerwioną przez kilka neuronów. Na wierzchu znajdują się mikrokosmki.

  • Narząd węchu

Związany jest ze śluzówką górnej części jamy nosowej. Między komórkami podporowymi umieszczone są wysokie komórki zmysłowe z rzęskami zanurzonymi w śluzowatej wydzielinie. Wypustki każdej komórki, po przejściu przez otwór w kości sitowej, kierują się do opuszek węchowych położonych pod półkolami mózgowymi, gdzie łączą się z neuronami wchodzącymi w skład drogi węchowej.

Nerwy

Układ nerwowy można podzielić na:

  • somatyczny (kontakt ze środowiska zewnętrznego),
      • centralny (mózg i rdzeń kręgowy),
      • obwodowy (nerwy odchodzące od mózgu i rdzenia kręgowego):
        • 12 par nerwów czaszkowych,
        • 31 par nerwów rdzeniowych,
    • autonomiczny (koordynacja wewnętrzna, niezależny od kontroli mózgu),
      • sympatyczny (współczulny),
      • parasympatyczny (przywspółczulny).

W mózgu można wyróżnić istotę szarą - ciała komórkowe (wnikające do wnętrza istoty białej, tworząc ośrodki podkorowe), oraz istotę białą - kanaliki nerwowe. Powierzchnia mózgu jest pofałdowana. Na połkóle mózg dzieli bruzda. W mózgu można wyróżnić;

  • płat czołowy,
  • płat ciemieniowy,
  • płat potyliczny,
  • płat skroniowy,
  • bruzdę Rolada (na skos od ucha),
  • bruzdę podłużną (przez środek).

Neuron - to jednostka strukturalna układu nerwowego. W układzie tym znajdują się komórki nerwowe i glejowe, które rozwinęły się z tych samych listków zarodkowych, ale które pełnią inną funkcję - chronią komórkę przed uszkodzeniami.

W cytoplaźmie włókien nerwowych rozmieszczone są neurofibryle i ciałka Nissla zbudowane z RNA. Na nich produkowane są neurohormony, które są wydzielane z komórki nerwowej. Odbiór bodźca, przekazywanie, wydzielanie.

Pomiędzy komórkami występują przerwy tzw. synapsy. Impulsy przekazywane są przez te przerwy za pomocą tzw. mediatorów (acetylocholina, noradrenalina).

Kształt komórki związany jest z funkcją, jaką pełni. Krótkie odgałęzienia służą do odbioru bodźca, przekształcenie bodźca w impuls, przekazanie go po powierzchni błony komórkowej do dendrytu, do zakończeń teledendronów. Pęcherzyki z mediatorami na zasadzie egzocytozy, po połączeniu z błoną komórkową ulegają otwarciu i łączą się z receptorami komórki następnej.

Odbiór, przewodnictwo, przekaźnictwo.

Odruchy

Odruch nerwowy to podstawowy akt czynnościowy układu nerwowego. Odruch to reakcja efektora na bodziec. Droga bodźca zamienianego na impuls, od miejsca jego działania do miejsca wykonania to łuk odruchowy.

Ze względu na pochodzenie odruchy można podzielić na:

  • bezwarunkowe (wrodzone) - uwarunkowane genetycznie, zachodzą automatycznie, bez udziału naszej woli, pozwalają na błyskawiczną reakcję. Stanowią podstawę odruchów obronnych oraz podstawę instynktów. Związane z działalnością rdzenia kręgowego i ośrodków podkorowych.
  • Warunkowe (nabyte) - nabyte w ciągu życia. Podstawą działania odruchu warunkowego jest odruch bezwarunkowy (pierwotny). Jego powstanie jest uwarunkowane kojarzeniem bodźca z sytuacją. Czasem bodźce często powtarzane stają się (z odruchów warunkowych) odruchami bezwarunkowymi.