PRZEDMOWA

Właściwy tekst dramatu poprzedza przedmowa Adama Mickiewicza, w której poeta przedstawia sytuację historyczną, jaka wpłynęła na powstanie 

dramatu. Najważniejszy, zdaniem poety, jest tu wątek cierpienia narodu pod jarzmem niewoli rosyjskiej. Męczeństwo Polaków wiązało się z 

bezwzględną polityką zaborcy, który wszystkimi możliwymi sposobami próbował zdławić patriotyzm podbitego narodu

Przedmowa wydaje się też wyjaśniać dlaczego poeta uczynił głównym tematem swego dramatu wydarzenia niewiele znaczące z punktu widzenia 

historii, a więc wątki związane z procesami młodzieży polskiej na Litwie. Otóż poeta uważa, że za cierpienia, jakich doznali, należy

im się szacunek i składa im hołd, czyniąc ich bohaterami swojego dramatu.

 

DEDYKACJA

Utwór poprzedzony został również dedykacją, która ma uczcić pamięć zesłańców, którzy stracili życie w wyniku represji carskich. 

Byli to przyjaciele Mickiewicza z młodzieńczych lat, a wśród nich: Cyprian Daszkiewicz, Feliks Kółakowski i Jan Sobolewski

Zadedykowanie dramatu nieżyjącym już wtedy "Narodowej Sprawy Męczennikom" to nie tylko wyraz uznania dla ich poświęcenia, 

ale również próba przywołania ich z zaświatów, zatem owa dedykacja silnie wiąże się nie tylko z tytułem, ale i całą koncepcją 

dramatu, którą oparł Mickiewicz na ludowej wierze w możliwość kontaktu ze zmarłymi.

COS TAM O MICKIEWICZU I FILOMATACH

mickiewicz był poniewierany przez ruskich od dziecka, należał i byl jednym z założycieli towarzystwa filomatów- polskie tajne 

stowarzyszenie studentów i absolwentów Uniwersytetu Wileńskiego, zajmowali się samokształceniem, starali się „zaszczepiać 

między polską młodzieżą... zamiłowanie do rzeczy ojczystych”filomaci inicjowali badania nad stanem gospodarki i szkolnictwa w 

kraju, m.in. wydano tajnie Opis geograficzny (1821), zawierający myśli o przyszłej walce o niepodległość; nie rozszerzając

własnego stowarzyszenia zyskali duży wpływ na młodzież studencką. w końcu skazano 20 filomatów i filaretów na zesłanie w głąb Rosji

za czym bezpośrednio stal nowosilcow, 

 

SCENA WIĘZIENNA

samotny więzień śpi w celi. Nad nim stoi anioł, który przepowiada mu wolność. Więzień budzi się, ale zapowiedź wolności nie 

cieszy go - wie, że w zniewolonym kraju nikt nie może czuć się wolny.

postanawia, że chce zbawić cały naród. Umarł Gustaw, narodził się Konrad.

 WIELKA IMPROWIZACJA

w celi Konrada, która jest największa, zbierają się w Wigilię inni więźniowie. witają nowo przybyłego towarzysza Żegotę, który nie wie za co aresztowano. Jest przekonany o tym, że wszyscy zostaną uwolnieni. Jednak pozostali więźniowie pozbawiają go tych nadziei, gdyż są świadomi tego, że czeka ich kara, która może doprowadzić nawet do śmierci. Tomasz przedstawia plan poświęcenia kilku nieżonatych i kilka sierot, którzy przejmą na siebie całą winę. Sam zgłasza się jako pierwszy. Mimo ciężkich, trudnych warunków więźniowie są w stanie żartować i śmiać się.Tu opowiadają o swoim aresztowaniu, losie bliskich, innych więźniów.konrad m odpowiada tkz mała improwizacje, opowiada mu o tym jak ma wizje w której jako orzeł lata nad polska i on widzi jej przyszlosc. Jan Sobolewski opowiada o zsyłce na Syberię kolejnej grupy studentów. Wszyscy zostali oskarżeni o spisek przeciwko carowi, nikt ich nie bronił, śledztwo toczyło się w tajemnicy, zapadły bezprawne i niesprawiedliwe wyroki. Konrad wygłasza Wielką Improwizację - wyraz prometejskiego buntu przeciw takiemu losowi Polaków. Konrad żąda od Boga władzy nad swoim narodem, bo chce go uczynić wielkim. Posuwa się na granicę bluźnierstwa nazywając boga carem.

 

EGZORCYZMY

do celi Konrada wchodzi ksiądz Piotr i odprawia egzorcyzmy, bo Konrad został opanowany przez szatana. Moralna czystość i pokora księdza pozwala mu zapanować nad diabłem, który zmuszony egzorcyzmami nie tylko opuszcza duszę Konrada, ale mówi, że Rollison (student aresztowany za udział w anty carskim spisku. Ponieważ odmawiał zeznań, okrutnie go pobito, a wreszcie, by zatuszować sprawę, wypchnięto przez okno celi, pozorując samobójstwo.) - także więzień - może zostać uratowany, jeśli otrzyma przed śmiercią Komunię św.

 

WIDZENIE EWY

we wsi pod lwowem,w jednym z dworków młoda dziewczyna Ewa śni o tym, że stroi kwiatami obraz Matki Boskiej.

 

WIDZENIE KSIĘDZA PIOTRA

ksiądz wraca do swojej celi, kładzie się krzyżem na ziemi i zaczyna się modlić, miewa widzenie w którym dostępuje zaszczytu poznania przyszłych losów Polski, która jako „Chrystus narodów” zbawi całą Europę przez swoją ofiarę.

 

SEN SENATORA

szatan drażni we śnie senatora, któremu pokazuje zmienne uczucia cara względem jego, męczy go.

 

SALON WARSZAWSKI

w warszawskiej knajpie i tam sie spotykaja sie różni ludzi, jest młodzież która jest pro narodowa która dyskutuje o ważnych politycznych

tematach oraz arystokraci, Zgromadzone przy stoliku damy narzekają, że odkąd senator Nowosilcow opuścił Warszawę i wyjechał do Wilna, nikt nie potrafi urządzić prawdziwego balu.

BAL U SENATORA

przed senatorem staje matka Rollisona, pani Rollison, która błaga, by zwrócił jej syna. Senator udaje, że nie wie, o kogo chodzi. Potem obiecuje się zająć sprawą. Następnie przesłuchuje księdza Piotra i udaje się na bal. W trakcie balu ginie Doktor, któremu śmierć zapowiedział ksiądz, a pani Rollisonowa wdziera się do sali balowej ze skargą, że jej syna wypchnięto przez okno z celi. Oskarża o to Nowosilcowa. Prowadzony na przesłuchanie Konrad mija się na schodach pałacu Nowosilcowa z księdzem Piotrem, który przepowiada mu wolność i ważną misję.

 

NOC DZIADÓW

na dziadach pojawiają się 2 duchy, doktora i bajkowa, tego 1 parzą topiące się na nim metale, cierpi, a 2 gonią psy, rozrywają go na kawałki i tak w kółko, przemawia ewa która wywoływała gustawa który się nie zjawia, guślarz wpada na to że to teraz konrad jest gustawem, ma widzenie konrada który jest wywożony na kibitkach do rosji