Podróż sentymentalna przez Francję i Włochy - problematyka
Jednym z najważniejszych tematów książki „Podróż sentymentalna przez Francję i Włochy” Sterne`a jest wrażliwość na drugiego człowieka. Yorick podczas podróży nie skupia się na zwiedzaniu i podziwianiu zabytków, lecz na spotkaniach z ludźmi. Interesują go ich historie, uczucia i codzienne problemy. Autor pokazuje, że życzliwość, współczucie i umiejętność dostrzegania cudzych potrzeb są ważniejsze niż pozycja społeczna czy majątek.
Istotnym zagadnieniem jest również rola uczuć w życiu człowieka. Bohater często kieruje się emocjami, łatwo się wzrusza i przeżywa los spotkanych osób. Powieść wyraża charakterystyczne dla sentymentalizmu przekonanie, że uczucia pomagają lepiej zrozumieć świat i innych ludzi.
W utworze pojawia się także temat miłości i relacji damsko-męskich. Yorick chętnie nawiązuje znajomości z kobietami, flirtuje i ulega zauroczeniom (Sterne został nazwany przez Fluchére`a „taktykiem miłostek niespełnionych”). Autor ukazuje jednak te relacje przede wszystkim jako źródło emocji, wzajemnej sympatii i lepszego poznania drugiego człowieka.
Ważną rolę w powieści Sterne`a odgrywa również humor i ironia. Yorick często przygląda się własnym zachowaniom z dystansem, żartuje ze swoich słabości i nie ukrywa wewnętrznych sprzeczności. Niewątpliwie zabawne są te sytuacje, w których bohater obnaża swoją słabość do płci piękniej. Niemal za każdym razem zmuszony jest toczyć wewnętrzną walkę z pożądaniem, które zjawia się nie wiadomo skąd i dość często pozostawia czytelnika z dwuznacznym niedopowiedzeniem. Wielokrotnie wytyka sobie również własne skąpstwo, które ujawnia się na przykład podczas zakupu kolaski albo przy najmie służącego. Dzięki temu bohater nie staje się wzorem cnót, lecz wiarygodnym człowiekiem, który potrafi śmiać się także z samego siebie, a przy okazji maluje uśmiech na twarzy czytelnika.
Z drugiej strony Sterne porusza również problem cierpienia i samotności. Historie mnicha, właściciela osła czy Marii pokazują, że nieszczęście może dotknąć każdego. Reakcje Yoricka podkreślają, jak ważne jest okazywanie innym zrozumienia i wsparcia.
Z problemem ludzkiego cierpienia wiąże się także motyw wolności i zniewolenia. Szczególnie wyraźnie pojawia się on w scenie ze szpakiem zamkniętym w klatce. Pragnienie wolności odczuwane przez ptaka staje się symbolem sytuacji samego Yoricka, któremu z powodu braku paszportu grozi uwięzienie w Bastylii. Sterne pokazuje, że potrzeba wolności jest wspólna wszystkim istotom i stanowi jedną z podstawowych wartości ludzkiego życia.
Powieść zawiera także refleksję nad sensem podróżowania. Według autora prawdziwa podróż nie polega jedynie na oglądaniu nowych miejsc, lecz jest przede wszystkim okazją do poznawania ludzi, zdobywania doświadczeń i lepszego rozumienia samego siebie. Utwór można odczytywać wręcz jako świadomą krytykę popularnych w XVIII wieku relacji z podróży, skupionych głównie na faktach i obserwacjach geograficznych. Sterne postępuje odwrotnie: rezygnuje z obszernych opisów odwiedzanych miejsc, za to skrupulatnie relacjonuje swoje spotkania z ludźmi i emocje, jakie im towarzyszą. Zazwyczaj nie pozostawia czytelnika bez własnej refleksji, komentując doświadczenia i relacje z ludźmi.
W powieści pojawia się również motyw pochlebstwa i społecznej gry pozorów. Yorick obserwuje pewnego żebraka, zastanawiając się nad tym, jak udaje mu się zdobywać jałmużnę od kobiet. Kiedy okazuje się, że za jego skutecznością stoi nic innego, jak pochlebstwo, wówczas bohater postanawia wykorzystać tę wiedzę na paryskich salonach. Niemal od razu odkrywa, że komplementy oraz umiejętne schlebianie innym pozwalają osiągać konkretne korzyści, dlatego sam zaczyna używać tej umiejętności nagminnie. Z czasem ma dość zakłamanych mechanizmów i nazywa je wręcz prostytuowaniem. Sterne pokazuje w ten sposób świat, w którym szczerość bywa mniej skuteczna niż umiejętność dostosowania się do oczekiwań innych ludzi.
W efekcie podróż Yoricka staje się przede wszystkim podróżą przez ludzkie charaktery, emocje i relacje. To właśnie spotkania z ludźmi, a nie odwiedzane miejsca, okazują się najważniejszym doświadczeniem sentymentalnego podróżnika.
