Grupa kapitałowa / koncern

Pod pojęciem grupy kapitałowej rozumiany jest najczęściej zespół samodzielnych pod względem prawnym przedsiębiorstw, stworzony dla realizacji wspólnych celów gospodarczych powiązanych kapitałowo i ewentualnie kontraktowo, w sposób umożliwiający aktywne współdziałanie.

Samodzielność prawna przedsiębiorstw  tworzących grupę kapitałową przejawiać może się w różnych formach organizacyjno-prawnych dopuszczanych przez państwo. W Polsce uczestnicy grupy kapitałowej występują najczęściej w formie spółek kapitałowych tzn. spółek z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółek akcyjnych.

Powiązania kapitałowe przedsiębiorstw tworzących grupę kapitałową polegają na tym, ze niektóre przedsiębiorstwa grupy jako osoby prawne są właścicielami udziałów w innych przedsiębiorstwach grupy. Powiązania te mogą być wzmocnione odpowiednimi ustaleniami wprowadzanymi do umowy/statutu spółki lub porozumieniami w postaci odrębnych umów.

Z tytułu posiadania udziałów innych przedsiębiorstw oraz zawartych porozumień wynikają określone uprawnienia decyzyjne.

Uprawnienia te wykorzystywane są do realizacji założonych celów gospodarczych przy pomocy instrumentów dopuszczonych przez prawa.

Cele grup kapitałowych są uzależnione od poszczególnych rodzajów tych grup, zaś z perspektywy bardziej szczegółowego poziomu można je podzielić na:

cele ekonomiczne, takie jak osiągnięcie ekonomii skali czy efektów synergii, uzyskanie efektów różnorodności; cele rynkowe, odnoszące się do poprawy pozycji konkurencyjnej poprzez koncentrację bądź dywersyfikację działalności, wykorzystanie wspólnych systemów dystrybucji czy podejmowanie wspólnych działań marketingowych; cele kierownicze, w tym transfer umiejętności kierowniczych, pobudzanie przedsiębiorczości, lepsze wykorzystanie kadr; cele operacyjne, dotyczące łączenia potencjału operacyjnego dla lepszego wykorzystania jego możliwości, konsolidację zaopatrzenia, wspólną realizację przedsięwzięć badawczo-rozwojowych; cele finansowe, obejmujące optymalizację wykorzystania środków finansowych dla realizacji przedsięwzięć czy minimalizację obciążeń podatkowych.

Powstawania grup kapitałowych w Polsce, podobnie jak na świecie, związane jest z dążeniem firm do koncentracji rynku i związanego z tym efektu synergii oraz efektu skali w prowadzonej działalności gospodarczej, w tym sensie jest efektem ekonomiczno-strategicznych wyborów organizacji. Tworzenie nowoczesnych form ugrupowań przedsiębiorstw należy jednak do trudnych przedsięwzięć, wymaga bowiem rozwiązania wielu skomplikowanych problemów prawno-organizacyjnych, podatkowych, księgowych, zdobycia środków finansowych na pokrycie znacznych wydatków, np.: na strukturyzację czy wdrażanie innowacji. Proces ten to także konieczność wdrożenia nowych sposobów zarządzania, a co się z tym wiąże podniesienia kwalifikacji kadr zarządzających na poziomie grupy kapitałowej jak i spółek zależnych.

Koncern, grupa przedsiębiorstw należących do tego samego właściciela, mających jednak odrębną osobowość prawną. Koncern posiada wspólny zarząd, jego struktura polega na istnieniu przedsiębiorstwa dominującego oraz grupy przedsiębiorstw zależnych, poddanych jednolitemu kierownictwu.

Głównym celem koncernu jest zlikwidowanie konkurencji między przedsiębiorstwami oraz utworzenie wspólnoty kapitałowej wzmacniającej podstawy funkcjonowania, co daje możliwości rozszerzenia zakresu działalności gospodarczej, opanowania rynków zbytu oraz poprawy efektywności gospodarowania.

Koncern stwarza możliwość łatwiejszego prowadzenia restrukturyzacji, reorganizacji wewnętrznej, poprawy efektywności funkcjonowania, wykorzystywania efektu synergii, czyli możliwości nakładania pewnych struktur, obniżania kosztów. W koncernie te wszystkie działania robimy w ramach jednego podmiotu.

W pojęciu koncern wyróżniamy elementy:

1. współpraca2. samodzielnych przedsiębiorstw3. pod wspólnym kierownictwem

Tworzenie koncernu

Tworzenie koncernu jest zawsze w jakimś celu, zazwyczaj w tej sytuacji jest to cel ekonomiczny. Ludzie tworzą koncerny aby być rozpoznawalnym na cały świat, chcą w wielki sposób zwiększyć swoje zyski. tworzenie zaś polega n a tym że firmy wykupują udziały lub akcje innych przedsiębiorstw i w ten sposób zyskują kontrolę i władzę nad nimi a także powiększają własną firmę. Utworzenie koncernu jest na mocy prawa do owładnięcia przedsiębiorstwa. Zawsze trzeba także wyznaczyć miejsce głównej siedziby koncernu, skąd będą płynęły wszelakie instrukcje i cały nadzór. Koncerny mogą być poziome i pionowe, te pierwsze łączą ze sobą przedsiębiorstwa o podobnym profilu produkcji zaś ten drugi łączy przedsiębiorstwa które uzupełniają się nawzajem w jakieś produkcji jednego produktu. Tworzenie koncernów nie trwa długo raczej potrzebne jest wspólne porozumienie pomiędzy firmami które chcą założyć koncern. Nie jest to proste gdyż każde chciało by być głównymi i czerpać z tego jak największe zyski oraz kierować według zasad, jednak musza pogodzić się w tej kwestii.

Proces tworzenia koncernu następuje przez nabycie przez (przyszły) podmiot dominujący określonych udziałów jednostek, które mają stąpić w pozycji zależnej.

Drogi nabycia udziałów:

- droga bezpośrednia – droga bilateralnych pertraktacji przedsiębiorstwa dominującego a jednostką zależną. Główną zaletą tej drogi jest zachowanie dyskrecji w przypadku niepowodzenia negocjacji.- droga publiczna – poprzez giełdę. Sposób ten ma zastosowanie tylko w wypadku półek akcyjnych notowanych na giełdzie.- droga jawnego nabycia (tender offer) – w następstwie tzn. przejęcia akcji należących do jednostki mającej wystąpić w koncernowej pozycji zależnej.

Wyróżniamy następujące rodzaje koncernów:

-  koncern o strukturze pełnego centralizowania - oznacza to ze jedna organizacja pełni główną funkcję, kontroluje resztę i to właśnie ona jest dominująca. Jej zadaniem jest sprawowanie władzy nad resztą, to od niej wszystko zależy.

- koncern o częściowo scentralizowanej organizacji - mówimy o nim wtedy kiedy niema narzuconych jakiś reguł, i funkcje nie sa przydzielone tylko głównie do jedno głównego, ale każdy w zakresie własnym decyduje.

- koncern o organizacji uwzględniającej poszczególne sfery działalności - podzielona i zbudowana według działów jego gospodarczej aktywności.

- koncern o całkowicie zdecentralizowanej organizacji – mamy z nim do czynienia wtedy kiedy w głównej jednostce nadrzędnej skoncentrowane są podstawowe funkcje zarządzania. Jego rolą to wyznaczanie kierunków rozwoju danego koncernu. Jest tak jakby głównym zarządca. Koncern może mieć różne formy takie jak: techniczno- produkcyjna, finansowa, handlowa, administracyjna, zależy to od tego jakim mianem się określa i an co się nastawia dany koncern.

Grupa LOTOS  S.A.

Grupa Kapitałowa LOTOS jest pionowo zintegrowanym koncernem naftowym prowadzącym działalność w zakresie wydobycia i przerobu ropy naftowej oraz dystrybucji i sprzedaży szerokiego asortymentu produktów i towarów naftowych. Działa zarówno na rynku hurtowym jak i detalicznym. Sprzedaż hurtowa prowadzona jest na terenie całego kraju przez spółki handlowe oraz produkcyjno-handlowe wchodzące w skład Grupy Kapitałowej LOTOS. Sprzedaż detaliczna odbywa się przede wszystkim za pośrednictwem sieci stacji paliw: własnych, partnerskich oraz patronackich. Grupa Kapitałowa LOTOS posiada drugą co do wielkości sieć stacji paliw w Polsce. 

Powstanie Grupy Kapitałowej jest podsumowaniem procesu restrukturyzacji korporacyjnej i organizacyjnej, w wyniku, którego, pod nazwą Lotos powstały spółki, prowadzące działalność handlową, produkcyjną i usługową. Zgodnie z decyzją rządu w skład Grupy LOTOS weszły również rafinerie południowe: Czechowice, Glimar i Jasło oraz spółka wydobywcza Petrobaltic.

Polski Koncern Mięsny DUDA 

Grupa powiązanych kapitałowo firm sektora rolno - spożywczego z terenu całej Polski. Liderem Grupy jest Polski Koncern Mięsny DUDA S.A. z siedzibą w Warszawie - od 2002 roku spółka giełdowa. 

Działalność PKM DUDA koncentruje się wokół produkcji mięsa czerwonego. Wyspecjalizowany profil funkcjonowania poszczególnych spółek z Grupy zapewnia jej pionową integrację produkcji: odpowiednie zaplecze surowcowe, nowoczesną i wydajną technologię uboju oraz dystrybucję towarów. Struktura PKM Duda obejmuje obecnie trzy podstawowe segmenty: produkcyjny (ubój, rozbiór i konfekcja mięsa czerwonego), handlowo-usługowy (dystrybucja wyrobów mięsnych i wędliniarskich, pośrednictwo w zakresie handlu oraz wyspecjalizowane usługi rozbioru) oraz rolny (zaplecze surowcowe - hodowla trzody, uprawa, przetwórstwo i magazynowanie zbóż).

W skład grupy kapitałowej wchodzą obecnie firmy: 

PKM DUDA S.A NetBrokers Sp. z o.o., Wizental Sp. z o.o., Agro-Duda Sp. z o.o., PZZ DYSTRYBUCJA Sp. z o.o., AGROPROF Sp. z o.o. oraz ROLPOL Sp. z o.o., Euro-Duda Sp. z o.o., Polska Wołowina Sp. z o.o., Fedrus, HunterWild, Centrum Mięsne Makton, Centrum Mięsne Eurosmak.

Wszystkie zakłady produkcyjne Polskiego Koncernu Mięsnego DUDA posiadają uprawnienia unijne oraz wdrożony system HACCP. Grupa eksportuje swoje produkty m.in. do Austrii, Belgii, Danii, Czech, Niemiec, Bułgarii, Węgier, Białorusi, Rosji, Litwy, Łotwy, Hiszpania, Włoch, Holandii, Finlandii, Francji, Wielkiej Brytanii, Irlandiioraz na rynki azjatyckie: Korei płd. i Japonii. 

W ofercie asortymentowej znajduje się mięso wieprzowe, wołowe oraz dziczyzna. Odpowiednia klasa surowca gwarantowana jest przez ścisłą, kontraktowaną współpracę z hodowcami oraz własne zaplecze surowcowe. Najwyższą jakość produkcji mięsa zapewniają nowoczesne, zakłady wyposażone w zaawansowane technologicznie linie i urządzenia ubojowe. Zachowanie wysokiej jakości dostarczanych do odbiorców towarów zapewnia wyspecjalizowany tabor samochodowy do przewozu artykułów spożywczych. Polski Koncern Mięsny DUDA jest dziś poważnym konkurentem dla krajowych i zagranicznych firm, zarówno pod względem jakości, jak i dynamiki sprzedaży oraz obszaru działania. Grupa zatrudnia ok. 1400 osób. Skala przychodów lokuje ją wśród 9 największych przedsiębiorstw branżowych w Polsce. PKM DUDA S.A. - jest niekwestionowanym liderem sektora mięsnego w Polsce, utrzymując się od kilku lat w ścisłej czołówce rankingu PZPiM "Polskie Mięso" "Najlepsza Spółka Branży Mięsnej".

Bibliografia:

Trocki M., Grupy kapitałowe w Polsce. Tworzenie i funkcjonowanie., Warszawa 2004 Wiankowski S. , Bogusławski Z., Borzęcki J., Karmańska A., Zarządzanie grupą kapitałową. Analiza i projektowanie rozwiązań organizacyjnych., Warszawa 1999  www.lotos.pl  www.polishbusiness.net