Muzyka instrumentalna jak każda sztuka posługuje się narzędziami. W tym przypadku są nimi instrumenty.

Instrumenty dzielimy na:

  1. Strunowe:
    • smyczkowe
    • szarpane
    • klawiszowe
  1. Dęte:
    • drewniane
    • blaszane
    • organy i akordeon
  1. Perkusyjne:
    • o określonej wysokości dźwięku
    • o nieokreślonej wysokości dźwięku
  1. Elektryczne

Grupa instrumentów dętych drewnianych zawiera w sobie dalsze podziały:

** są to instrumenty wargowe

** oraz stroikowe

Instrumenty wargowe, to takie, które dźwięk swój wydają na skutek skierowanie słupa powietrza do specjalnego otworu. Należą tu np. flet prosty bądź poprzeczny.

Instrumenty stroikowe to takie, które posiadają stroik i to on właśnie wywołuje drgania powietrza.

Do instrumentów zaliczamy:

** flet i odmiana (piccolo)

** obój i odmiana (rożek angielski)

** klarnet i odmiana (basklarnet)

** fagot i odmiana (kontrafagot)

** saksofon

Budulcem dla tych instrumentów nie jest jedynie drewno, bowiem są one także wykonywane z metalu, szkła, bądź srebra.

Instrumenty zwykle omawia się w kolejności, którą wyznacza wysokość stroju. Tak więc pierwszym na liście będzie flet.

FLET:

z języka włoskiego flauto. Instrument ten jest pochodzenia azjatyckiego, w muzyce artystycznej używany jest od około XII wieku. Na przestrzeni wieków flet zmieniał swą budowę, a w związku z tym zmieniał się i budulec. Kształt, który obowiązuje do dzisiaj został wprowadzony w XVIII wieku za sprawą Louisa Hottererra, Johanna Joachima Quanza, Teobalda Boehma. Instrument składa się z trzech części: głowy, części środkowej - korpusu oraz stopki. Skala instrumentu jest bardzo rozległa, sięga bowiem od c1 ( czasami nawet h ) do c4. Barwa instrumentu jest ściśle uzależniona od wysokości dźwięku, bowiem w górnym rejestrze dźwięki brzmią ostro ( w grze zespołowej zdecydowanie wybijają się poza inne instrumenty ), natomiast dźwięki rejestru dolnego są delikatne i miękkie. Flet jest najsprawniejszym technicznie instrumentem orkiestry, a co za tym idzie posiada również największe możliwości techniczne jako solista.

Odmianą tego instrumentu powstałą w XIX wieku był flet piccolo, czyli flet mały. Skalą przewyższa flet poprzeczny " wielki" o oktawę, a dzieje się to za sprawą budowy bowiem flet piccolo jest znacznie mniejszy.

Flet poprzeczny wielki jest instrumentem nietransponującym natomiast flet piccolo transponuje o oktawę czystą w górę, co oznacza, że dźwięki brzmią o oktawę wyżej niż są zapisane.

Osobę grającą na tym instrumencie nazywamy flecistą/ flecistką.

LITERATURA NA FLET POPRZECZNY

  1. Sonaty Jan Sebastian Bach
  2. VI Symfonia F - dur "Pastoralna" Ludwig van Beethoven ( flauto piccolo )
  3. Koncert fletowy Józef Elsner

OBÓJ:

z języka włoskiego oboe. Jest instrumentem dętym drewnianym o podwójnym stroiku. Oznacza to, żnie mniej nie więcej jak to, że wydobycie dźwięku na tym instrumencie polega na wdmuchiwaniu powietrza pomiędzy płytki trzciny, które stanowią stroik. Stroik obojowy składa się z trzciny, która najczęściej jest obrabiana przez samego oboistę. Trzcina taka jest suszona od dwóch do czterech lat, a pochodzi z upraw trzciny przemysłowej we Francji.

Obój jest pochodną średniowiecznej szałamai, a jako sam w sobie powstał w XVII wieku właśnie we Francji. Ostateczne ukształtowanie przyjęło się w wieku XIX. Skala instrumentu jest również rozległa, sięga od b do g3. Barwa naturalnie uzależniona jest od wysokości dźwięku, im dźwięki są niższe , tym wyraźniejsze, natomiast w górnym rejestrze zyskują na ostrości. Dźwięki z rejestru środkowego są najładniejsze brzmieniowo, delikatnie nosowe, zbliżone do dźwięków wydawanych przez fujarkę.

Obój wchodzi w skład orkiestr symfonicznych, cieszy się także powodzeniem wśród kompozytorów, którzy piszą piękne liryczne partie solowe i powierzają je właśnie obojom. Obój jest instrumentem nietransponującym.

Obój także posiada swoją odmianę, a jest nią rożek angielski ( z języka włoskiego corno inglese ). Niegdyś istniał tzw. Obój myśliwski, który był wygięty w róg, stąd też nazwa - rożek. Jest on większy od oboju, tak więc ma skalę niższą, jest tak jakby altową odmianą oboju. Transponuje o kwintę w dół, co oznacza, że dźwięki brzmią o kwintę czystą niżej niż rzeczywiście są zapisane w nutach.

Osobę grającą na tym instrumencie nazywamy oboistą/ oboistką.

LITERATURA NA OBÓJ:

  1. Koncert obojowy F - dur Ludwig van Beethoven
  2. Concerto grosso op. 3 Jerzy Fryderyk Haendel
  3. Adagio i wariacje F - dur Jan Nepomuk Hummel

KLARNET:

Z języka włoskiego clarinetto. Klarnet jest instrumentem stroikowym, jednak w odróżnieniu od oboju posiada tylko jeden stroik. Instrument ten powstał na przełomie XVII i XVIII wieku i od tamtego czasu ma coraz większe zastosowanie w muzyce. Skala instrumentu jest naturalnie niższa niż oboju, czy fletu, bowiem sięga ona od d do g3 . Barwa jest miękka, niższe dźwięki ciemne. Jeżeli chodzi o sprawność techniczną plasuje się na drugiej pozycji, zaraz po flecie. Pod względem transpozycji klarnet oferuje nam dwa typy: najczęściej spotykany jest klarnet w stroju B, czyli transponujący o sekundę wielką w dół. Drugą wersją jest klarnet w stroju A, czyli transponujące o tercję małą w dół. Co prawda występuje też trzecia wersja transpozycyjna klarnetu: jest to klarnet w stroju C, czyli nietransponujący, jednak prawdopodobieństwo jego występowania jest bardzo znikome. Zastosowanie klarnetu jest powszechne. Występuje on jako instrument solowy, należy do składu orkiestry dętej , symfonicznej, a także jest wykorzystywany w kapelach ludowych oraz jazzowych.

Odmianą klarnetu jest klarnet basowy, czyli basklarnet. Powstał on w XIX wieku i jest niższy skalą od klarnetu "tradycyjnego". Transponuje, gdyż jest w stroju B.

Osobę grającą na klarnecie nazywamy klarnecistą/ klarnecistką.

LITERATURA NA KLARNET:

  1. Koncert klarnetowy A - dur KV 622 Wolfgang Amadeusz Mozart
  2. PtaszarniaKarnawału zwierząt Kamil Saint - Saens
  3. Concertino c- moll op. 26 Karol Maria Weber

SAKSOFON:

Jest instrumentem dętym drewnianym mimo, że zbudowany jest z metalu. Co świadczy o jego przynależności do tej, a nie innej grupy? Otóż:

  1. do gry na tym instrumencie stosuje się drewniany pojedynczy stroik
  2. posiada system klapowy, co posiadają instrumenty tylko z grupy dętych drewnianych ( blaszane mają wentyle )

Z języka włoskiego saxofono, jednak nazwę instrument zawdzięcza nazwisku konstruktora Adolfa Saxa, który wprowadził w obieg tenże instrument w pierwszej połowie XIX wieku. Zastosowanie tego instrumentu wiąże się głównie z muzyką rozrywkową, choć jest także używany w orkiestrach, ale tylko dętych. Saksofon nie wchodzi w skład orkiestr symfonicznych (!).

Saksofon posiada wiele odmian:

  • małą sopranową
  • sopranową
  • altową
  • tenorową
  • basową
  • kontrabasową

Techniką gry jest podobny do klarnetu, podobnie jest z jego barwą. Jest instrumentem transponującym.

Osobę grającą na saksofonie nazywamy saksofonistą/ saksofonistką.

LITERATURA NA SAKSOFON:

  1. Konzerstuck Paul Hindemith
  2. Petite suite Artur Honegger

FAGOT:

Z języka włoskiego fagotto. Jest najniżej brzmiącym instrumentem z grupy instrumentów dętych drewnianych. Fagot jest dość pokaźnym instrumentem, składa się z dwóch rur drewnianych o łącznej długości około 250 cm. Rury te połączone są dołem ze sobą. Skala instrumentu to: B1 - d2. Jest to instrument również stroikowy i tak jak obój posiada dwa stroiki połączone ze sobą. Wydobycie dźwięku wymaga siły i potężnego ciśnienia, jednak dźwięku fagotu nie da się porównać z niczym. Jest to dźwięk tak cudowny i specyficzny, że partię tegoż instrumentu identyfikujemy od razu. Powstał w XVI wieku, skonstruowany przez Siegmunda Schnitzera. Współczesny kształt fagot otrzymał w XIX wieku ( choć używany był już na szeroką skalę w wieku XVIII ) i od tamtej pory używany jest jako nieodłączna podpora orkiestry symfonicznej.

Odmieną fagotu jest kontrafagot. Jest to basowa odmiana fagotu, której najniższym dźwiękiem jest B2.

Osobę grającą na fagocie nazywamy fagocistą/ fagocistką.

LITERATURA NA FAGOT:

  1. Koncert fagotowy Antonio Vivaldi
  2. V Symfonia c - moll ( IV część - kontrafagot ) Ludwig van Beethoven
  3. W grocie Króla Gór z I Suity Peer Gynt Edward Grieg