Charakterystyczne jest dla niej metrum dwudzielne, tempo szybkie.

Nazwa wywodzi się z języka portugalskiego, w którym taniec ten nazywany jest "O samba". Początkowo tańczony był "w kółko". Jego "wynalazcami" byli Murzyni ze szczepu Bantu zamieszkujący pogranicza Konga i Angoli. W Europie charakter tego tańca został poddany modyfikacjom- tutaj prezentuje się go na różnego rodzaju turniejach, a jego forma wzbogacona jest o nowe figury i ruch.

Samba jest narodowym tańcem brazylijskim, kojarzonym przede wszystkim z obchodami Karnawału w Rio de Janeiro. Wymaga od tancerza gibkości i elastyczności ciała, którego ruchy mają być sprężyste i energiczne- dotyczy to szczególnie ruchu bioder. Jest tańcem szybkim, dynamicznym, przestrzennym. W turniejach tańczy się go zazwyczaj między cha- chą a rumbą, gdzie pojawia się jako taniec kontrastujący i świetnie rozdzielający dwa pozostałe.

Wzorem dla powstania samby miały być pieśni niewolników afrykańskich. Etymologię słowa samba zwykło się łączyć ze słowem semba, które jest u nich określeniem tańca wyróżniającego się niezwykłą dynamiką, gwałtownymi ruchami ciała, którym towarzyszy wybijanie nogami rytmu oraz wprowadzanie popisów solowych wewnątrz tańczącej grupy. Istnieje też teoria, jakoby nazwa tego tańca wywodziła się od określenia pewnego szczególnego gestu solisty zapraszającego kolejnego tancerza, bądź też pierwotnie oznaczała charakterystyczny dla tego tańca ruch bioder.

Tańce brazylijskie wykorzystują często afrykańską synkopę.

Istnieje też podział na sambę miejską i wiejską. Prototypami samby wiejskiej miały być: lundu, maxixe oraz coco batuque. Miejska zaś jest bliższa temu, co dziś kojarzymy z sambą- tańczona była nie w grupach, lecz parami, choć czerpała z brazylijskiej maxixe i afrykańskiej lundu. Tym, co charakterystyczne jest dla samby od samego początku, jest jej zmysłowość. Samba wymagała poważnych modyfikacji, by mogła być wprowadzona na salony. Powstał też szereg odmian tego tańca.

W Europie tańczy się sambę w sposób dość jednolity- dopiero wyprawa do Brazylii uzmysławia nam jej barwność, różnorodność.

Istnieje podział samby ze względu na tempo, w jakim jest wykonywana. I tak możemy mówić o:

  • baiatlide: jest to samba wykonywana do wolnych utworów muzycznych, których tempo nie przekracza średnio trzydziestu taktów na minutę;
  • horo samba: tańczona jest do utworów w tempie umiarkowanym, których tempo szacuje się na około czterdzieści dwa takty na minutę;
  • samba de morro: jest najszybszą wersją samby i najbardziej dla niej typową, prędkość wykonania tego tańca wynosi około pięćdziesięciu czterech taktów na minutę.

Obecnie za stałą miarę tempa samby, przyjmowaną na turniejach, przyjmuje się pięćdziesiąt cztery do pięćdziesięciu sześciu taktów na minutę.

Wiejska odmiana samby jest dużo żywsza niż miejska. Odznacza się też bardziej wyszukanym rytmem, tutaj też bardziej widoczne są wpływy tańców afrykańskich. Samo wykonanie wskazuje również na jej pochodzenie- śpiew się ją z towarzyszeniem instrumentów perkusyjnych, szczególnie bębnów: chocolho (brazylijski marakasy) recoreco (rodzaj karbowanej tarki).

W Rio de Janeiro najpopularniejszą odmianą samby jest samba "corioca"- sama nazwa oznacza też mieszkańca Rio. Ten rodzaj samby jest stosunkowo prosty, łatwo też upodabnia się do innych tańców, dlatego mówimy o: sambie-tangu, sambie-rumbie.

Początki samby na kontynencie europejskim datuje się na około 1914 rok, wówczas też taniec ten zyskał tymczasowo popularność. Jednak jako znany taniec towarzyski zaistniała w Europie dopiero w latach czterdziestych XX wieku.

W okresie swej największej popularności taniec ten inspirował muzyków rockowych, np. Santanę, czy jazzowych- np. S. Getza.

Taniec, który nazywamy sambą towarzyską jest syntezą elementów samby wiejskiej i miejskiej. Charakterystyczne dla niej są:

  • bouncing movement: sprężysty, energiczny ruch ciała, pojawiający się w figurach podstawowych; uzyskuje się go przez naprzemienne zginanie i prostowanie kolan;
  • pendulum steps: ruch wahadłowy pojawiający się u tancerzy bardziej zaawansowanych;
  • hips action, pelvis action: ruch bioder w przód i w tył.

Jest to taniec o charakterze skocznym, żywym, niewątpliwie zaliczany do grupy szybkich tańców, akcenty rozmieszczone są dość nietypowo dla ucha europejskiego- bo przypadają na słabą część taktu. Spośród wszystkich tańców Ameryki Łacińskiej- samba jest najbardziej różnorodna rytmicznie, w tańcu zaś ta różnorodność znajduje swój wyraz- w indywidualnej interpretacji par tanecznych. Tańczy się ją w ruchu kulistym- po obwodzie sali, w ruchu przeciwnym do wskazówek zegara.

KARNAWAŁ W RIO DE JANEIRO

Nie sposób wyobrazić sobie brazylijskiego karnawału bez samby. Samba stanowi integralną część tamtejszej kultury. Barwne korowody karnawałowe, podczas których wykonuje się ów taniec sprawiają wrażenie niezwykle naturalnych- czasem wręcz spontanicznych. Ich przygotowanie jednak wymaga długiej i ciężkiej pracy, i odbywa się w zasadzie cały rok.

Karnawał w Rio to defilada wielkiej ilości grup, które przemierzają miasto na barwnie ozdobionych platformach- grając, śpiewając i tańcząc. Ich budowanie i ozdabianie- podobnie jak przygotowywanie się tancerzy i muzyków, rozpoczyna się na długo przed tymi najważniejszymi pięcioma dniami i nocami lutego. Cały rok uczestnicy karnawału trenują też taniec w specjalnych szkołach- escolas de samba, by potem zmierzyć się z innymi podczas karnawału.

INSTRUMENTARIUM

Instrumenty wykorzystywane przy graniu samby to:

  • ganza: blaszany cylinder wypełniony ziarnem kawy;
  • bermimbau: drewniany łuk z drucianą cięciwą, którą przeciska się monetą i uderza bambusowym patykiem; jej drgania wzmacnia tykwa przymocowana do końca łuku; ponadto perkusista potrząsa rytmicznie trzymanym między palcami koszyczkiem z fasolą;
  • cuica: baryłka zamknięta z jednej strony skórą, do której przymocowany jest wewnątrz bambusowy patyk. pocierana wilgotną szmatką skóra wydaje przeciągłe, jękliwe brzmienie.