Vaclav Vojta ( 1917- 2000)- czeski neurolog dziecięcy, opracował program ćwiczeń pomagający dzieciom z porażeniem mózgowym zniwelować objawy występujące na skutek uszkodzenia mózgu lub urazów. Głównym celem tej terapii jest przywrócenie wrodzonych fizjologicznych wzorców ruchowych. Zaburzone ruchy utrudniają aktywność niemowląt, dlatego należy przeprowadzić rehabilitacje, która pomoże poprawić aktywność dziecka. Vojta zawsze był przeciwny prowadzeniu u dzieci z porażeniem mózgowym ćwiczeń stania, siadania, chwytu argumentując to tym, że tego typu czynności będą wykonywane błędnie, jeżeli zaburzony będzie program genetyczny rozwoju.

Badanie niemowląt przy zastosowaniu metody Vojty: badanie to można wykonywać u noworodków, a także u wcześniaków ze znaczną niedowagą. Metoda ta pozwala na wykrycie najdrobniejszych objawów uszkodzenia mózgu. Szczególnie narażone na uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego są dzieci z tzw. zagrożonej ciąży, wcześniaki, dzieci po ciężkim porodzie jak również niemowlęta przechodzące w okresie okołoporodowym infekcje, drgawki lub zaburzenia oddechu. Wczesne wykrycie tych objawów pozwala na przeprowadzenie skutecznej terapii.

Jak wygląda badanie?

Dziecko układa się na stole do badań i obserwuje się jego zachowanie w momentach zmiany ułożenia ciała. Dziecko posiadające prawidłowe wzorce ruchowe powinno wykazywać podczas tych zmian mechanizmy obronne.

W czasie badania zwraca się szczególną uwagę na odruchy pierwotne. W badaniu uczestniczą rodzice, którzy otrzymują dokładną informacje o rozwoju dziecka i o dalszych jego postępach.

Kilka słów o terapii: celem tej metody jest stworzenie (torowanie) nowej drogi nerwowej i zastąpienie nią tej uszkodzonej ścieżki powstałej w wyniku uszkodzenia układu nerwowego. Dzięki tej terapii uzyskujemy pobudzenie układu nerwowego, obserwowane jako wyraźna reakcja mięśniowa, dodatkowo okazuje się, że poprzez stymulację kilku miejsc na ciele dziecka np.2 uzyskujemy większy efekt niż sumaryczna wartość stymulacji każdej z tych stref z osobna. Dziecko układa się w pozycji aktywującej, dzięki której staje się łatwiejsze osiągnięcie stanu napięcia mięśniowego w czasie procesu stymulacji. Rehabilitacja polega na drażnieniu określonych punktów ciała, co powoduje powstanie napięcia mięśniowego. Punkty nazwano strefami wyzwolenia. Strefy te umiejscowione są kończynach tułowia, brzuścach mięśni, na ścięgnach, a także na okostnej, w miejscach przyczepu mięśni (więcej niż jednego). Poprzez rozciągnięcie jednego mięśnia uzyskujemy reakcję skurczową, reakcja ta przenosi się na kolejny mięsień i dochodzi do wytworzenia reakcji łańcuchowej, w rezultacie całe ciało małego pacjenta ulega napięciu.

Uzyskane wzorce ruchu przypominają odruchy pełzania lub odruch obrotu stąd metoda ta znana jest również pod nazwą metody odruchowej lokomocji.

Dzięki tej metodzie dochodzi do wytworzenia się nowych wypustek nerwowych, dochodzą one do innych zdrowych komórek budując nowe połączenia (synapsy).

Warunki stymulacji Vojty:

  • ćwiczenia w warunkach domowych wykonują rodzice po wcześniejszym przeszkoleniu;
  • ćwiczenia wykonuje się na stole przykrytym cienkim materacem i obciągniętym dermą;
  • dziecko musi być syte i wyspane;
  • ćwiczymy z dzieckiem nie ubierając go (nagie dziecko);
  • w czasie ćwiczeń można wykorzystywać zwykłe czynności takie jak: przewijanie, przebieranie, szykowanie do kąpieli;
  • stymulacje wykonuje się cztery razy dziennie przez kilka minut, u noworodka i wcześniaka rozpoczyna się od 15 sekund stymulacji na każdą stronę ciała;
  • ćwiczenia przerywa się w czasie choroby dziecka, podwyższonej temperatury, ataku padaczki, podawania antybiotyków;
  • bliski kontakt dziecka z rodzicami służy nie tylko rehabilitacji, ale również budowaniu i wzmacnianiu więzi między dzieckiem, a rodzicami;

Celem rehabilitacji jest:

  • torowanie ścieżek przebiegu ruchu;
  • skierowanie mięśni na właściwy tor działania i włączenie ich do łańcucha ruchowego;
  • koordynacja postawy ciała, sterowanie narządem równowagi;

Jak wygląda rehabilitacja:

  1. Pełzanie odruchowe

Dziecko kładziemy na brzuchu z główką obróconą pod kontem 30o, jeżeli twarz dziecka zwrócona jest w prawą stronę wówczas prawą rączkę podnosimy ponad główkę dziecka, ( jeżeli główka zwrócona jest w lewą stronę wówczas lewą rączkę unosimy ponad główkę), w dłoni należy umieścić kawałek drewna. Prawą nogę, (gdy głowa skierowana w prawą stronę) lekko ugiąć i skręcić na zewnątrz (supinacja). Drugą rączkę obrócić wewnętrzną stroną w kierunku stołu i ułożyć ją na stole wzdłuż ciała z otwartą dłonią. Lewą nogę lekko uginamy i obracamy na zewnątrz.

  1. Obrót odruchowy
  • faza pierwsza:

Dziecko układamy na plecach, głową obróconą o 30o, ręce układamy wyprostowane wzdłuż tułowia, nogi wyprostowane, lekko odwiedzione.

Strefy w tym ułożeniu: piersiowa (łuk żebrowy, 6 żebro), występuje opór przy głowie (kresy barkowe), a także brodzie.

Kierunek działania:

  • głowę układamy w pozycji naturalnej;
  • dokonujemy obrotu obręczy barkowej w kierunku ramienia;
  • prostujemy miednicę;
  • obracamy miednicę w kierunku kończyny dolnej;
  • zginamy staw biodrowy pod kątem 90o;
  • zginamy kolana pod kontem 90o;
  • zginamy stopy grzbietowo;
  • faza druga:

Układamy dziecko na boku, z twarzą ułożoną na stole, przedramię zginamy pod kątem 90o w stosunku do ciała, uginamy obie nogi w biodrach, a także w kolanach pod kątem 40o, ramię układamy na cielę skierowane w kierunku wewnętrznym.

Kierunek działania:

  • głowa w pozycji środkowej;
  • łopatkę układamy przy kręgosłupie, ramię przywodzimy w rotacji zewnętrznej, zginamy łokieć, a dłoń pozostawiamy otwartą;
  • podudzie prostujemy i odwodzimy, kolano pozostaje wyprostowane, stopę układamy tak jak w pierwszej fazie;
  • uginamy ramię i odwodzimy w rotacji zewnętrznej, prostujemy łokieć i odwracamy na zewnątrz, nadgarstek układamy w pozycji częściowo wyprostowanej, a częściowo zgiętej grzbietowo;
  • udo uginamy w biodrze i odwodzimy w rotacji zewnętrznej, kolano uginamy pod kątem 80o, stopę układamy w pozycji zerowej z rozwartymi palcami;
  • faza trzecia:

Dziecko układamy tak jak w fazie drugiej z tym wyjątkiem tego, że stawy biodrowy i kolanowy należy ugiąć pod kątem 900.

Kierunek działania:

Podobnie jak w fazie drugiej, lecz reakcje podudzi odpowiadają reakcji uda.

  • faza czwarta:

Zastosowanie tej fazy poprawia różnicowanie się bioder w przypadku porażenia obustronnego, faza ta pomocna jest w leczeniu skrzywień dolnej części kręgosłupa, kręgosłupa lędźwiowego (skolioza). Dziecko układamy w tak jak w fazie trzeciej.

Kierunek działania:

Stawy biodrowe ugięte i odwiedzione w rotacji zewnętrznej.

Metoda Vojty wzmacnia siły mięśniowe, stabilizuje napięcie w poszczególnych grupach mięśni wokół punktu podporu na łokciu, kolanie, a także pięcie. Oddziałuje na oś (głowa-tułów), dzięki czemu pomaga w uzyskaniu fizjologicznego wyprostu kręgosłupa. Ćwiczenia te wzmacniają mięśnie brzucha, co pozwala na koordynację procesu pionizacji.