W 1822 roku ukazały się "Ballady i romanse" Adama Mickiewicza, niekwestionowany manifest polskiego romantyzmu. Nie był to poetycki debiut poety, który zdominował tę epokę, jednaka tu dopiero dał on wyraz podstawowym tendencjom, które ukształtowały obraz romantycznej literatury polskiej w "Balladach i romansach" Mickiewicz sformułował dobitnie przekonanie o wyższości poznania intuicyjnego nad rozumowym, pisząc w balladzie "Romantyczność" czucie i wiara silniej do mnie mówią niż mędrca szkiełko i oko". Są też "Ballady…" zapoczątkowaniem na gruncie polskim wyraźnego zwrotu w stronę ludowości, wiejskiej, prostoty i surowej moralności, ponadto zaznacza się w nich specyficzny stosunek do natury oparty na bliskości, ale też podszyty strachem przed jej potęgą.

O drugim przełomie romantycznym w literaturze polskiej mówi się w kontekście "Marii" Antoniego Malczewskiego. Ta poetycka powieść została wydana trzy lata później , w roku 1825. utwór ten stanowi doskonałą realizacje romantycznych ideałów, powstał niezależnie od dzieł Mickiewicza, niestety jego wpływ na polską literaturę znacznie się opóźnił, jako ze w dobie romantyzmu nie został dostrzeżony.