Natura była dla romantyków niekończącym się źródłem inspiracji. Ludzkie uczucia są zmienne niczym pogoda czy pora roku, o czym dowodziły zachowania bohaterów w romantycznych i preromantycznych utworów. Przyroda pozwalała na określenie kolorystyki wiersza i zbudowanie nastroju. Pobudzała do refleksji i odzwierciedlała to, co dzieje się wewnątrz człowieka, w jego sferze duchowej. Eksponowała małość ludzi, nietrwałość i kruchość życia.

  • Nastrój Wertera z „Cierpień młodego Wertera” zmienia się wraz z porą roku; wygląd miejsca, w którym zwykł spotykać się podmiot liryczny ze swoją kochanką Justyną („Przypomnienie dawnej miłości” Karpińskiego) jest adekwatny co do jego przeżyć – krajobraz odbija ich pejzaż emocjonalny.
  • Ambiwalentność przyrody i emocji przedstawiona przez Mickiewicza w „Ajudahu”, gdzie serce poety targane namiętnościami przypomina przypływy i odpływy fal.
  • Panteizm – wiara, że Bóg jest w otaczającym nas świecie, w przyrodzie.
  • Natura jest potężniejsza od człowieka; w przeciwieństwie do niego jest czymś wielkim, stałym i trwałym, przez co budzi szacunek – „Czatyrdah”, porównanie wielkości człowieka i potężnej góry, „Bakczysaraj” – refleksje na temat nietrwałości cywilizacji, kruchości życia człowieka i trwałości przyrody.
  • Określenie nastroju, główny temat wiersza, źródło metafor – „Stepy Akermańskie”.
  • Przyroda ma znaczna przewagę nad człowiekiem, jest potężniejsza – „Burza”.
  • Natura jako sfera sacrum – szczyt Czatyrdahu.
  • Przyroda jako bohater utworu – sędzia w „Świteziance”, w „Liliach” i „Balladynie” Słowackiego.