Wallenrodyzm będzie bliski takim pojęciom jak bajronizm czy werteryzm. Uznano bowiem, że Mickiewicz stworzył tak szczególnego bohatera, że można na podstawie jednej kreacji wyodrębnić szereg szczególnych cech, które inspirują kolejnych twórców oraz zwykłych ludzi.

Wallenrodyzm - co to jest, geneza pojęcia

Pojęcie wallenrodyzmma dwojakie znaczenie - z jednej strony jest zjawiskiem literackim, ale mówimy o nim również jako o pewnej postawie ideowo-etycznej, która wywodzi się z powieści poetyckiej Adama Mickiewicza, zatytułowanej Konrad Wallenrodi wydanej w 1828 r.

Wallenrodyzm - cechy bohatera

Bohater o typie wallenrodowskim to człowiek, który:

- dla osiągnięcia szlachetnego celu (w konkretnym przypadku Mickiewiczowskim będzie to osiągnięcie niepodległości), gotów jest posłużyć się sposobami ocenianymi jako nieetyczne bądź moralnie naganne (np. podstępem i zdradą), niegodne bądź niehonorowe, a co najważniejsze - stojące w sprzeczności z wyznawanymi przez danego bohatera zasadami

- odczuwa rozdarcie między koniecznością realizacji celu a wewnętrznym oporem wynikającym z poczucia obcości wobec obranych sposobów i owocuje to w nim poczuciem tragizmu będąc powodem upadku bohatera

- zwycięstwo idei, dla której bohater zmuszony jest poświęcić osobiste szczęście i czystość sumienia, okupione jest wyrzeczeniami i poczuciem osobistego nieszczęścia, i z reguły dla kończy się tragicznie dla samego bohatera

- poza wyżej wymienionymi bohater nosi typowe cechy typu bajronicznego (indywidualizm, samotność, duma lub wręcz pycha, nieszczęśliwa miłość, bunt, gwałtowność, silne namiętności, emocjonalność, samobójcza śmierć, skaza nałogu, itp.)

Wallemrodyzm po Mickiewiczu

Bohater noszący znamiona wallenrodyzmu święcił tryumfy w literaturze czasu panowania w Polsce komunizmu. Wymienić można tu przykłady takie jak:

- Tadeusz Konwicki, Mała apokalipsa,

- Leopolda Tyrmand, Zły

- Władysław Lech Terlecki, pentalogia o powstaniu styczniowym

Wallenrodyzm jako postawa ideowa zwykłego człowieka - kontrowersje

Ciekawą myśl na temat wallenrodyzmu zwykłego człowieka wysnuł znany krytyk i historyk literatury Jerzy Jarzębski. Ponieważ bohater Adama Mickiewicza w imię osiągnięcia celu odzyskania wolności dla Litwy działał jako pozorny sojusznik wroga, postawę bliską temu bohaterowi przybierali masowo obywatele Polski czasów komunistycznych, choć w zasadzie kierowali się często jej swoistym niezrozumieniem. 

Wielu traktowało się wtedy jako kogoś, kto w głębi duszy jest w opozycji do panującego systemu komunistycznego, choć w gruncie rzeczy stosuje się do jego zasad. W efekcie takie jednostki przekonane o swych dobrych intencjach, nieświadomie poczynają wysługiwać się władzy. Taka postawa prowadziła zaś - w najlepszym razie - do bierności.