Zofia Augusta Fryderyka Anhalt-Zerbst - tak brzmiało imię i nazwisko się carycy Katarzyny II przed przyjęciem prawosławia - przyszła na świat w Szczecinie 21 kwietnia roku 1729. Była córką Chrystiana Augusta, pruskiego oficera, z kolei matką jej była Joanna spokrewniona z żoną cara Elżbietą. Dzięki tym koneksjom zjawiła się w Rosji i wkrótce wyszła za mąż za niedoszłego cara. Wkrótce przeszła na wiarę prawosławną, przyjmując imię Katarzyny Aleksjewny. Była żoną Piotra I, księcia holsztyńskiego, a później cara Rosji. Jednak ich małżeństwo nie układało się, a przyszła caryca żywiła niechęć do swego małżonka. Owocem ich związku był syn Paweł, którego wychowaniem praktycznie niewiele się zajmowała.

Jej kariera polityczna rozpoczęła się od zadania dyplomatycznego, które zlecił jej car Piotr. Były to negocjacje z hrabią de Berenisem, dotyczące Holsztynu. W wyniku jej niewątpliwych zdolności dyplomatycznych i politycznych zdołała podporządkować sobie Holsztyn, co zostało zatwierdzone dekretem cara. We wczesnym okresie, gdy zaczynała zajmować się sprawami polityki, wykonywała misję dla dyplomaty z Anglii, którym był Charles Williams. Polegała ona na anulowaniu dotychczasowych układów imperium rosyjskiego w polityce zagranicznej i storpedowaniu przymierza Rosji z Francją. Za sukces, jaki odniosła, została wynagrodzona sumą w wysokości dziesięciu tysięcy funtów.

25 grudnia 1761 roku zmarła Elżbieta, co umożliwiło mężowi Katarzyny Piotrowi objęcie tronu. Nowy car okazał się nieudolnym władcą i popełniał wiele błędów, co przysporzyło mu licznych antagonistów. Tym samym pozycja Katarzyny zwiększyła się, a znane osobistości politycznej sceny Rosji obdarzyły ją zaufaniem. Wkrótce wszyscy obrócili się przeciwko Piotrowi. Pretendentami do tronu stają się małoletni syn cara i Katarzyny, Paweł, upośledzony psychicznie Iwan, będący potomkiem Antoniego Ulryka, oraz żona Piotra. Katarzyna postanowiła wykorzystać sytuację i przejąć władzę w Rosji. Po zjawieniu się w stolicy 28 czerwca 1762 roku, co zorganizowane zostało przez jej zaufaną współpracownicę Katarzynę Daszkową, znaczna część wojska przeszłą na stronę carskiej małżonki i złożyła jej przysięgę wierności. Pomimo braku sprzeciwu ze strony cara wobec kolejnych kroków Katarzyny, wśród jej popleczników został zawiązany spisek, w wyniku którego Piotr poniósł śmierć. Wkrótce potem, 22 września 1762 roku, Katarzyna obejmuje koronę imperium. Pierwszym krokiem Katarzyny po dojściu do władzy było anulowanie błędnych dekretów i ustaw swojego małżonka.

Następnym posunięciem carycy było opanowanie wewnętrznej sytuacji w państwie poprzez centralizację i stworzenie bodźców dla rozwoju gospodarczego. Równie duży nacisk Katarzyna położyła na wzmocnienie pozycji kraju w świecie. W 1764 roku wyjęła spod jurysdykcji kościoła jego posiadłości i majątki, co uczyniła mimo wcześniejszych przyrzeczeń. Równocześnie jednak Kościół wraz ze swymi instytucjami znalazł się pod opieką państwa. Na Ukrainie pozbawiła władzy dotychczasowo sprawujących ją hetmanów. Zajęła się również kwestiami prawnym, tworząc specjalną komisję prawodawczą, której zadaniem było stworzenie kodeksu prawnego. Wkrótce doszło do konfliktu z Turcją, co spowodowało, iż kwestie prawne przestały być ważną sprawą. Za panowania carycy szczególną rolę w życiu politycznym zaczęła odgrywać szlachta, a w tragicznym położeniu znaleźli się chłopi. Na ich niekorzyść został ustanowiony dekret, pozbawiający tę warstwę społeczną możliwości skarżenia wyzyskujących ją arystokrację. Uchwała ta weszła w życie 1767. Wyzysk najuboższych warstw chłopskich spowodował powstanie, na czele którego stanął J. Pugaczow. Bunt został wkrótce krwawo stłumiony. W dziedzinie struktury wewnątrzpaństwowej udało się podzielić państwo na nowe jednostki administracyjne, czyli gubernie, gdzie władzę obejmowali gubernatorzy bezpośrednio odpowiedzialni przez władcą. Za sprawą carycy liczne dogodności i prawa uzyskała szlachta i mieszczaństwo w 1785 roku. Jednocześnie władca nadal posiadał nieograniczoną władzę, pomimo licznych przywilejów arystokracji. Katarzyna skupiła się na nowych podbojach na obszarach południowych i zachodnich państwa. Kolejne konflikty z Turcją w latach 1768-1774 oraz 1787-1792 zakończyły się sukcesem Rosji, a na mocy ustaleń z Turcją, zawartych w Belgradzie, Kuczuk-Kainardżi oraz w Jassach, Rosja uzyskała władzę nad północną częścią wybrzeża Morza Czarnego. Katarzyna rozpoczęła liczne ingerencje w wewnętrzne sprawy Polski, uniemożliwiając reformy i forsując na króla Rzeczypospolitej swojego faworyta Stanisława Augusta Poniatowskiego. W następnych latach spowodowała kolejne rozbiory Polski.

Caryca przeżyła ideę Oświecenia w Rosji, będąc osobą o szerokim wykształceniu. W polityce działała wedle zasady "cel uświęca środki". Wykazywała się niezwykłymi zdolnościami w dziedzinie polityki, dążąc do ideału władcy, jakim był dla niej Piotr Wielki.