• Definicja

Promieniowanie ultrafioletowe (nadfiolet, UV, promieniowanie nadfiołkowe) jest rodzajem niewidzialnej dla oka ludzkiego fali elektromagnetycznej o długości od 10 do 380 nanometrów. Zakres ten dodatkowo dzieli się na cztery zakresy, nie mające żadnych szczególnych własności różniących je od siebie i istniejących je jedynie dla wygody zajmujących się ultrafioletem techników i innych specjalistów. Zakresy te oznacza się kolejnymi literami alfabetu A,B,C, D ("tzw. nadfiolet próżniowy"), przy czym największa długość fali UV przypada dla zakresu A. Inny stosowany podział fal ultrafioletowych to podział na ultrafiolet bliski, średni i daleki. Ultrafioletową część spektrum elektromagnetycznego odkryto na początku XIX wieku ( J. Ritter, W.H. Wollaston.)

  • Właściwości i działanie

Promieniowanie z zakresu UV charakteryzuje się duża energią i dużą aktywnością. Dotyczy to zwłaszcza zakresu B i C. Zabija bakteriedrobnoustroje chorobotwórcze, wchodzi w reakcje z ludzką skorą, powodując opaleniznę, co w nadmiarze jest szkodliwe i powoduje różne schodzenia (czerniak, oparzenia słoneczne.) Silny nadfiolet jest groźny dla wzroku i może być bezpośrednią przyczyną zaćmy. Przyspiesza także proces starzenia się skóry. Powoduje także uszkodzenie cząstek DNA i RNA w komórkach, zapoczątkowując mutacje. Ultrafiolet w niewielkich ilościach może mieć dobry wpływ na ludzki organizm, np. wytwarzając witaminę D2 lub oddziaływując na centralny układ nerwowy człowieka. Jest jednak z drugiej strony odpowiedzialny za problemy z uprawą pewnych roślin, działając na nie niekorzystnie. Jedną z bardziej pożądanych własności promieni UV jest wywoływanie reakcji fotochemicznych oraz fotoluminescencja

  • Źródła UV

Ultrafiolet występuje w przyrodzie w postaci promieniowania wysyłanego przez Słońce, gwiazdy i inne gorące obiekty astronomiczne. Aby ciało było spontanicznym emiterem promieni UV, musi posiadać odpowiednio dużą temperaturę. Im większa temperatura ciała, tym silniejsze jest natężeniu wysyłanego ultrafioletu. Słońce emituje ultrafiolet z zakresu A i B, ale jego dużą część zatrzymuje atmosfera Ziemi i w efekcie do powierzchni dociera niemal sam ultrafiolet A, o najmniejszej częstotliwości, nie zagrażający życiu na Ziemi. Pewne minerały w dzień pochłaniają promieniowanie świetle, a w ciemności wyświecają je poprzez zjawisko fluorescencji jako ultrafiolet. Istnieją także źródła sztuczne - wytwory naszej cywilizacji takie jak lampy rtęciowe - jarzeniówki.

  • Zastosowanie ultrafioletu

Promienie UV używane są do sterylizacji urządzeń medycznych ze względu na dużą częstotliwość i energie niesiona przez falę. Inne zastosowanie to badania mikroskopowe (biologia, medycyna, geologia), lampy rtęciowe i kwarcowe, pomocne w leczeniu łuszczycy i innych chorób skóry, lampy oświetleniowe. Np. w popularnej mapie jarzeniowej ultrafiolet wytwarzany jest dzięki oddziaływaniu oparów rtęci z płynącym przez rurkę z oparami prądem elektrycznym. Następnie specjalna substancja zwana luminoforem absorbuje ultrafiolet, wyświecając je po chwili z powrotem jako falę o mniejszej energii (światło widzialne.) Nadfiolet wykorzystuje się obecnie często do sprawdzania autentyczności banknotów, ponieważ pieniądze zawierają substancje świecące przy kontakcie z promieniami UV w tak zwanym zjawisku fluorescencji. Ponadto UV pozwala na specjalistyczne fotografowanie mikroskopowych elementów półprzewodnikowych z dużą precyzją i rozdzielczością (używa się tej techniki np. w przypadku procesorów firm Intel i AMD.)