Zygmunt Florenty Wróblewski(ur. 28 października 1845 w Grodnie, zm. 16 kwietnia 1888 w Krakowie) - to jeden z najsłynniejszych polskich fizyków, członek Akademii Umiejętności (od 1880 r.), profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (od 1882 r.).

Początek jego studiów w Kijowie przypadł niestety na okres Powstania Styczniowego. Uniemożliwiło mu to ich kontynuację. Mimo młodego wieku, jako osiemnastoletni chłopak przystąpił do powstania. Niestety klęska powstania ściągnęła również na niego carskie prześladowania. Tak jak wielu ówczesnych patriotów został zesłany na Sybir. Na szczęście jego wygnanie nie trwało zbyt długo. Po pięciu latach wrócił do Warszawy.

Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami pragnął podjąć studia fizyczne. Jednak kolejny raz los przeszkodził jego marzeniom. Poważna wada wzroku i konieczność operacji zawiodła go aż do Berlina. Operacje nie przyniosły jednak znacznej poprawy wzroku u młodego Wróblewskiego. Mimo przeciwwskazań, rozpoczął studia w Heidelbergu. Już wtedy jego umysł obfitował w pomysły na prace naukowe, a zapał i talent poparte teoretyczną wiedzą wkrótce miały zaowocować wspaniałymi odkryciami. Realizację swoich pomysłów Wróblewski chciał rozpocząć od sprawdzenia własnych teorii w praktyce. Jednak nie był na tyle zamożny, aby odpowiednio opłacić laboratorium. Postanowił więc w inny sposób zapewnić sobie do niego dostępu. W zamian za pracę asystenta u znanego profesora Jolly'ego w Monachium, zdobył możliwość swobodnego korzystania z dobrodziejstw jego zaplecza laboratoryjnego. Wróblewski przebywał w Monachium dwa lata i w tym czasie dokonał wielu ciekawych badań nad elektrycznością, co w znacznym stopniu umożliwiło mu niedługo potem otrzymanie tytułu doktora. Prace habilitacyjną napisał o dyfuzji gazów. Korzystnie wpłynęło to również na początki jego sławy wśród ludzi nauki. Zanim w roku 1882 roku wrócił do Polski, podróżował po Europie, nawiązując kontakty ze znanymi uczonymi. Ta współpraca pomogła mu, nie tylko poszerzyć doświadczenia i wiedzę, ale również zorganizować sprzęt naukowy, który nie był wtedy dostatecznie dostępny w Polsce. Po powrocie do kraju, zamieszkał w Krakowie. Jego dokonania były już wtedy bardzo sławne i z łatwością kojarzone z jego nazwiskiem. Także w niedługim czasie po zagoszczeniu w krakowskim świecie nauki, otrzymał propozycję objęcia katedry fizyki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Tam właśnie nastąpił kolejny rozkwit jego kariery, spotęgowany współpracą ze znanym profesorem chemii z UJ - Karolem Olszewskim. Wspólnie tworzyli zgrany zespół. Zajmowali się dyfuzją gazów, a także badaniem ciekawostki, którą sami zauważyli - że właściwości gazów i metali znacznie zmieniają się pod wpływem niskiej temperatury, dając możliwość nowego zastosowania danej substancji, ale w innej jej postaci. Fenomenalnym efektem ich pracy, było dokonanie w 1883 roku pierwszego na świecie skroplenia tlenu i azotu. W późniejszym czasie udało im się również zestalić dwutlenek węgla i alkohol, tzw. metodą kaskadowego skraplania gazów. Wróblewski kontynuował również indywidualne badania nad zmianami oporu elektrycznego metali w niskich temperaturach - co znamy dzisiaj jako zjawisko nadprzewodnictwa.

Błyskotliwa i pełna sukcesów kariera Zygmunta Wróblewskiego została gwałtownie zakończona jego przedwczesną śmiercią. Zmarł w wieku zaledwie 43 lat, w tragicznych okolicznościach. Śmiertelny wypadek miał miejsce późnym wieczorem 25 marca 1888, w swoim laboratorium, w gmachu Collegium Physicum, w czasie pracy nad kolejną publikacją, rozlał sobie na ubranie zawartość lampy naftowej. Wybiegł z budynku nie mogąc uwolnić się od ognia, dopiero dwaj studenci ugasili pożar płaszczami. Niestety oparzenia już były zbyt rozległe. Zygmunt Wróblewski zmarł 16 kwietnia 1888 r. o godz. 7 rano. Jego grób znajduje się na Cmentarzu Rakowickim.

Bibliografia:

M. Kucharski, Zygmunt Florenty Wróblewski. Szkic o życiu i twórczości, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków

A. Hrynkiewicz, A. Szytuła, Stulecie skroplenia składników powietrza "Postępy Fizyki"; nr 36 (1), 41 (1985)