Spis treści:

Co to jest burza magnetyczna?

Kiedy powstaje i co to jest burza magnetyczna? Powodują ją koronalne wyrzuty masy, tzw. plazmoidy. Pojawiają się one w trakcie trwania rozbłysków słonecznych, które wpływają na zmianę parametrów fizycznych wiatru słonecznego. W efekcie tworzą się gwałtowne i nagłe zaburzenia pola magnetycznego Ziemi. Częstość wyrzutów jest uzależniona od cyklicznych zmian aktywności słonecznej – obecny cykl kończy się w 2025 r. i wraz z nim burze geomagnetyczne będą coraz rzadsze.

Jak wygląda takie zjawisko w praktyce? Wyobraź sobie ogromny obłok naładowanych cząstek, który przemieszcza się z prędkością nawet do 2 tys. km/s. Robi wrażenie, prawda? Gdy wysokoenergetyczne cząstki dotrą do ziemskiej magnetosfery, na niebie pojawiają się zorze polarne w obszarach, w których zwykle nie występują.

Przeczytaj również: Mleczne morze. Czym jest to tajemnicze zjawisko?

Skutki burzy geomagnetycznej

Jakie mogą być najbardziej dotkliwe dla ludzi skutki burzy geomagnetycznej? W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że większość takich burz nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla życia i zdrowia, ale mogą one mieć konsekwencje w postaci zakłóceń lub zniszczeń stacji elektromagnetycznych. W najgorszym scenariuszu pod wpływem burzy geomagnetycznej mogłyby ulec awarii sieci energetyczne, powodując paraliż komunikacyjny, zamknięcie zakładów pracy i uszkodzenie systemów przesyłu energii szpitali.

74467449_m
Zaburzenia pola magnetycznego Ziemi są spowodowane przez rozbłysk słoneczny /123RF/PICSEL


Wyobraź sobie, że nie jesteś w stanie nigdzie dojechać, tracisz kontakt z bliskimi, bo wyładował ci się telefon, nie możesz obejrzeć kolejnego odcinka ulubionego serialu, ludzie są przerażeni, a wokół panuje chaos… Lepiej, by podobne tragedie nigdy się nie wydarzyły! Dobrze jednak jest mieć świadomość, do czego może doprowadzić silna burza magnetyczna.

Burze geomagnetyczne na świecie

Pierwszy raz burzę geomagnetyczną na świecie zaobserwował i opisał brytyjski astronom Richard Carrington. 28 sierpnia 1859 r. zjawisko się rozpoczęło, a 2 dni później badacz zauważył pierwszy rozbłysk słoneczny na niebie. W niedługim czasie uległy awarii słupy telegraficzne, można było też zobaczyć zorze polarne z różnych miejsc na Ziemi. Było to największe odnotowane zjawisko burzy magnetycznej w historii.

Kolejne pojawiły się w późniejszych latach – w 1921 oraz 1960 r. Zakłóciły sygnał transmisji i audycji radiowych na całym globie. W 1989 r. w Quebec burza geomagnetyczna spowodowała awarię sieci energetycznej. Przez 9 godzin mieszkańcy byli sparaliżowani tą naglą przerwą w dostawie prądu. W tym samym roku w Toronto inna burza spowodowała wstrzymanie handlu na giełdzie ze względu na awarię systemów komputerowych.

Przeczytaj również: Noc Perseidów 2022. Kiedy i jak najlepiej oglądać "spadające gwiazdy"?

Burze geomagnetyczne w Polsce

Burze geomagnetyczne w Polsce występują cyklicznie, ale nie odnotowano z ich powodu aż tak wielkich problemów związanych z uszkodzeniami sieci energetycznych. Ostatnia burza magnetyczna w naszym kraju miała miejsce w nocy z 25 na 26 czerwca 2022 r. To właśnie wtedy nad Polską przeszła burza klasy G1 (najsłabsza), powodując zorze polarne widoczne z różnych miejsc na Ziemi. W ostatnich latach spowodowane burzami magnetycznymi zorze polarne można było oglądać również nad Suwałkami, Kielcami, Białymstokiem, Mazurami i Morzem Bałtyckim.

47350387_m
Zorza polarna nad Suwałkami /123RF/PICSEL


Skalę siły burz geomagnetycznych określa pięciopoziomowa klasyfikacja G1–G5, w której G1–G2 to najsłabsze burze, które nie mają większego wpływu na życie na Ziemi. G4–G5 to burze najsilniejsze. Mogą spowodować blackout i wielogodzinne awarie prądu, zakłócenie życia zwierząt migrujących oraz zwiększenie występowania zorzy polarnej na losowych szerokościach geograficznych.

Jak przewidzieć burzę magnetyczną?

Czy da się przewidzieć, kiedy i gdzie nastąpi burza magnetyczna? W tym celu prowadzi się misje kosmiczne, takie jak np. wystrzelenie amerykańskiej sondy Solar Dynamic Observatory, która dokonuje pomiarów pola magnetycznego Słońca.

W 2020 r. Europejska Agencja Kosmiczna wysłała w stronę Słońca Solar Orbiter, który ma pomóc w zrozumieniu zmienności fizycznych parametrów wiatru słonecznego powstającego pod wpływem rozbłysków i koronalnych wyrzutów masy. Niestety, mimo rozwoju technologii i coraz większych możliwości wysyłania sond badawczych w kosmos oraz odczytywania wyników, wciąż zdarzają się nieprzewidywalne burze magnetyczne, takie jak ta z 25 czerwca 2022 r. w Polsce.

To oznacza, że nie da się wykluczyć w przyszłości wystąpienia tego zjawiska w takiej samej skali (G5), jaka miała miejsce w roku 1859. Miejmy nadzieję, że czekające nas do 2025 r. burze będą jednak w większości nieszkodliwe dla ludzi i zwierząt żyjących na Ziemi.


Rozwiąż nasze quizy:

QUIZ ortograficzny. Czy wiesz, jak zapisać te rzadko używane wyrazy?

Bardzo trudny QUIZ z wiedzy ogólnej. Nieliczni zdobywają 100 proc.

QUIZ: Byłeś uczniem w PRL? Z łatwością odpowiesz na te pytania, choć przy 9. może być różnie