CENA (price) -rynkowa wartość danego towaru lub usługi. Ilość pieniędzy, jaką należy zapłacić za jednostkę określonego dobra bądź usługi. Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami Kodeksu cywilnego oraz odpowiednimi rozporządzeniami, jeżeli umowa kupna

-sprzedaży nie stanowi inaczej - należność, tj. cena, powinna zostać uiszczona dokładnie

w momencie przeniesienia prawa własności danej rzeczy lub wykonania usługi względem nowego nabywcy.

Można wyróżnić dwa podstawowe kryteria podziału cen:

  • Z punktu widzenia metody oraz procedury ustalania

- ceny urzędowe;

- ceny umowne;

  • Ze względu na etap wymiany towarowej

- ceny hurtowe;

- ceny detaliczne;

- ceny zbytu.

Cena urzędowa - rodzaj ceny, która jest odgórnie narzucona przez państwo. Ustalają ją zazwyczaj odpowiednie organy publiczne lub państwowe. Zgodnie z artykułami Kodeksu cywilnego, rozróżnia się cztery podstawowe typy cen urzędowych:

  • Ceny sztywne - precyzyjnie wyznaczają wartość pojedynczej jednostki danego dobra lub usługi. Bezwzględnie zobowiązują one obydwie strony, niezależnie od ceny, jaka została określona w umowie. Stosowane przeważnie w takich dziedzinach, jak: komunikacja, łączność, gospodarka paliwami i energią elektryczną, usługi komunalne, a także dla podstawowych produktów żywnościowych;
  • Ceny wynikowe - właściwe organy państwowe wyznaczają pewien umowny przedział, w którym sprzedawca musi zawrzeć cenę określonego towaru bądź usługi;
  • Ceny minimalne - są to najniższe ceny urzędowe, wprowadzane na wniosek producentów, poniżej których nie wolno zbywać danego dobra. Stosuje się je przeważnie podczas realizacji transakcji przetargowych. Uczestnicy przetargu składają zobowiązanie o nie proponowaniu w składanej przez siebie ofercie ceny niższej niż wyznaczona wcześniej cena minimalna;
  • Ceny maksymalne - możliwie najwyższa cena, jaką określony sprzedający ma prawo wyznaczyć za dany towar, dobro lub usługę. Jest to cena nieprzekraczalna, jednak sprzedawca może zbywać poniżej wartości ceny maksymalnej.

Cena umowna - cena, której wysokość określa się na podstawie porozumienia stron, tj. sprzedającego, który ustala cenę oraz kupującego, który tą cenę akceptuje.

Cena hurtowa - cena ustalana dla towaru, który sprzedaje się w dużych ilościach. Wyznacza się ją zmniejszając cenę detaliczną o wartość marży detalicznej, lub też dodając do ceny zbytu marżę hurtową. Jest to cena niższa od ceny detalicznej. Cenę hurtową ustalają hurtownie dla jednostek zajmujących się handlem detalicznym.

Cena detaliczna - cena, jaką płaci za towar lub usługę końcowy (ostateczny) nabywca. Składają się na nią wszystkie koszty poniesione w związku z wyprodukowaniem danego dobra oraz jego dystrybucją. Wyznaczana jest przez sprzedawców detalicznych i obejmuje cenę hurtową oraz marżę detaliczną.

Cena zbytu - obejmuje koszty produkcji i zysk producenta. Jest to cena, po której importer lub producent zbywa sprowadzone bądź wytworzone przez siebie dobra hurtowniom czy innym jednostkom związanym z handlem hurtowym. Do podstawowych elementów ceny zbytu należą: koszty wyprodukowania, marża producentka, podatek VAT oraz opcjonalnie - podatek akcyzowy.

WYNIK FINANSOWY (financial result) - efekt o charakterze materialnym, jaki osiąga dana jednostka gospodarcza. Stanowi on zasadniczy sposób pomiaru oceny działalności danego przedsiębiorstwa, ponieważ w pełni pokazuje zarówno osiągnięte korzyści i zyski, jak również poniesione koszty. Wynik finansowy może przyjąć formę zysku netto lub straty netto. Nie może on być ustalany dobrowolnie; precyzyjny sposób obliczania wyniku finansowego przedstawia Ustawa o rachunkowości oraz rachunku zysków i strat. Aby określić wynik finansowy, należy zastosować następującą formułę: wpływy ze sprzedaży minus koszty uzyskania przychodów. W powyższych obliczeniach trzeba wziąć pod uwagę także zyski oraz straty nadzwyczajne. Z założenia, głównym priorytetem każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest osiągnięcie dodatniego wyniku finansowego. Uzyskiwanie systematycznie przez dłuższy okres czasu ujemnego wyniku finansowego prowadzi bowiem w efekcie do bankructwa firmy i jej upadłości. Wynik finansowy brutto obejmuje następujące elementy składowe:

  • Rezultat działalności operacyjnej (produkcyjnej, handlowej, usługowej):

- wynik na sprzedaży - różnica pomiędzy uzyskaną łącznie wartością ze sprzedaży dóbr, towarów, produktów oraz pozostałych elementów wchodzących

w skład aktywów obrotowych (nie uwzględniając podatku VAT - podatek od towarów i usług), a ceną tych składników osiągniętą w wyniku ich sprzedaży po kosztach wyprodukowania lub zakupu (w przypadku importu), którą dodatkowo zwiększa się o koszty sprzedaży oraz odpowiednie podatki (np. podatek akcyzowy);

- wynik na pozostałych czynnościach operacyjnych - jest to rozbieżność pomiędzy sumą reszty kosztów operacyjnych a wartością pozostałych osiągniętych zysków operacyjnych, jak np. uzyskanych dotacji czy odszkodowań, przychodów uzyskanych ze sprzedaży aktywów trwałych o charakterze niematerialnym; nie ma związku z podstawową działalnością danego podmiotu gospodarczego.

  • Wynik na operacjach finansowych - różnica pomiędzy sumą korzyści materialnych osiągniętych dzięki operacjom finansowym, a łączną wartością nakładów poniesionych na te operacje. Na przychody z operacji finansowych składają się m.in. zyski, które są efektem korzystnego zainwestowania w papiery wartościowe lub w działalność innych podmiotów gospodarczych. O kosztach operacji finansowych można natomiast mówić w przypadku sprzedaży papierów wartościowych poniżej ceny zakupu, także - płacenia odsetek oraz prowizji od zaciągniętych kredytów bankowych, pożyczek itp., czy też wyrównywania strat osiągniętych przez podmiot, w którym dana jednostka prowadząca działalność jest udziałowcem.
  • Wynik na operacjach nadzwyczajnych - rozbieżność wynikająca z niejednakowej wartości poniesionych strat nadzwyczajnych a osiągniętych zysków nadzwyczajnych. Do zysków i strat nadzwyczajnych zalicza się materialne efekty wypadków losowych, postępowań naprawczych lub układowych, sprzedaży
  • w pełni zorganizowanej części przedsiębiorstwa; zdarzeń mających miejsce bardzo rzadko, wręcz okazjonalnie, których wcześniejsze "wyczucie" jest bardzo ograniczone, a nawet niemożliwe. Są to przeważnie wydarzenia nie mające związku z normalnym, standardowym funkcjonowaniem podmiotu.

Wynik finansowy brutto jest sumą wszystkich opisanych powyżej części składowych, tj. wyniku na działalności operacyjnej, wyniku na operacjach finansowych oraz wyniku na operacjach nadzwyczajnych. Podlega on dodatkowo obciążeniu obowiązkowymi kosztami

w postaci podatku dochodowego, a także innymi opłatami wnoszonymi na rzecz budżetu państwa przez firmy państwowe oraz spółki skarbu państwa. Otrzymany po tych odliczeniach wynik stanowi wynik finansowy netto, który określa zysk bądź stratę danej jednostki organizacyjnej.

RENTOWNOŚĆ (profitability) - oznacza stopień opłacalności podejmowanych czynności gospodarczych, przeprowadzanych operacji finansowych oraz inwestowania. W najbardziej ogólnym i uproszczonym ujęciu można stwierdzić, że dane przedsiębiorstwo jest wówczas rentowne, gdy uzyskuje dochody z prowadzonej działalności wyższe niż ponoszone na nią nakłady. Rentowność może przybierać wartość dodatnią - wówczas firma jest przedsięwzięciem dochodowym, lub ujemną, kiedy przedsiębiorstwo przynosi stratę. Stanowić ona wartość bezwzględnego zysku albo może też występować w formie wskaźników rentowności.

WSKAŹNIK RENTOWNOŚCI (profilitability ratios) - nazywany jest również wskaźnikiem zyskowności. Wyznacza z reguły stosunek zysku wypracowanego przez daną jednostkę gospodarczą do nakładów finansowych poniesionych na jej działalność, który wyrażony jest zawsze w procentach. Wskaźnik ten można wyliczyć za pomocą wzoru:

R=Z*100/Kw

w którym:

R - oznacza wskaźnik rentowności;

Z - określa zysk przedsiębiorstwa;

Kw - poniesione koszty działalności.

Ponadto, w literaturze ekonomicznej uwzględnia się także inne rodzaje wskaźników, które służą do oceny efektywności działalności danego przedsiębiorstwa. Są to między innymi:

  • Wskaźnik przeciętnej marży - pozwala na efektywne kontrolowanie nakładów oraz umożliwia skuteczną sprzedaż. Do obliczeń służy wzór:

Wm=M*100/S

gdzie:

Wm - oznacza wskaźnik przeciętnej marży;

M - przedstawia sumę osiągniętych marż w wartości brutto;

S - określa sprzedaż tj. obrót w danym okresie.

  • Wskaźnik poziomu kosztów - określa różnicę pomiędzy wskaźnikiem przeciętnej marży a wskaźnikiem rentowności - Wm-R. Wskaźnik ten można obliczyć także jako stosunek kosztów handlowych do wielkości sprzedaży w danym czasie (wyrażony
  • w procentach).

Wk=Kh*100/S

Wk - wskaźnik poziomu kosztów;

Kh - koszty handlowe poniesione w danym okresie.

  • Wskaźnik stopy wyniku finansowego (w postaci zysku) - określa procentowy stosunek osiągniętego zysku do średniej rocznej wartości środków trwałych oraz aktywów obrotowych. Wyraża się go wzorem:

Sz=Z*100/Mt+Mo

gdzie:

Sz - stanowi stopę zysku;

Z - oznacza zysk brutto;

Mt - to wartość początkowa aktywów obrotowych;

Mo - określa wartość aktywów obrotowych.