I. Definicja inflacji

Zjawisko inflacji można zdefiniować jako utrzymujący się wzrost poziomu cen w gospodarce krajowej. Powoduje to spadek wartości pieniądza, co oznacza, że za tę samą kwotę możemy kupić mniej towarów niż wcześniej. Oznacza to zmniejszenie siły nabywczej pieniądza. Inflacja pojawia się, kiedy w gospodarce znajduje się zbytnia podaż pieniądza, zaś sam obieg pieniądza jest szybszy. Wskutek inflacji następuje swego rodzaju ucieczka od takiego pieniądza do innych instrumentów finansowych. Oczywiście wzrost cen na rynku dóbr i usług konsumpcyjnych wywołuje nieco inne następstwa w gospodarce niż inflacja na rynku inwestycyjnym.

II. Rodzaje inflacji

Ze względu na przyczynę wywołującą proces wzrostu cen wyróżnia się:

1. inflację kosztową - występuje w sytuacji, kiedy wzrost cen wywoływany jest przez wzrastające koszty wytwarzania;

2. inflację popytową (zwana pieniężną) - występuje w sytuacji nadwyżki popytu zgłaszanego przez społeczeństwo nad podażą dóbr i usług, tego rodzaju zwiększone zapotrzebowanie związane z nadmierną ilością pieniądza w gospodarce wywołuje efekt w postaci wzrostu cen;

3. inflację popytowo-kosztową (zwana strukturalną) - występuje w warunkach niedostosowania struktury produkcji do zapotrzebowania zgłaszanego przez kupujących.

Biorąc pod uwagę tempo wzrostu poziomu cen wyróżnia się:

1. inflację pełzającą - w sytuacji, kiedy stopa inflacji nie przekracza poziomu kilku procent w skali roku, w związku z tym nie zakłóca życia gospodarczego i może pozostawać pod kontrolą władz;

2. inflację kroczącą - kiedy stopa inflacji kształtuje się na poziomie kilkunastu procent, może zakłócać przebieg procesów w gospodarce i powodować niebezpieczeństwo wymknięcia się spod kontroli państwa;

3. inflację galopującą - w sytuacji, w której wzrost cen wynosi kilkadziesiąt procent i wyhamowuje wzrost gospodarczy; może rodzić napięcia społeczne;

4. hiperinflację - kiedy tempo wzrostu cen jest niezwykle szybkie, a pieniądz gwałtownie traci na wartości; zjawisko to może wystąpić w sytuacji, kiedy państwo przez dłuższy czas zwiększa wydatki budżetowe.

III. Przyczyny inflacji

W opinii ekonomistów do czynników wywołujących wzrost cen należą:

1. nadwyżka podaży pieniądza w obrocie gospodarczym;

2. nadmierny popyt globalny w stosunku do podaży towarów na rynku (powstanie tzw. luki inflacyjnej)

3. zbyt duży wzrost poziomu płac w gospodarce;

4. nadmierny fiskalizm państwa, powodujący obciążenia podmiotów;

5. zbytnie wydatki budżetowe państwa, pociągające za sobą konieczność pokrycia deficytu budżetowego;

6. funkcjonowanie struktur monopolistycznych w życiu gospodarczym kraju, co prowadzi do windowania cen w górę w celu zwiększenia zysków;

7. wysoki wzrost cen surowców energetycznych i innych czynników wytwórczych, powodujący wzrost kosztów całej produkcji i ograniczenie możliwości szybkiego zwiększania rozmiarów produkcji;

8. ograniczenie podaży surowców i innych czynników produkcji, mogące przyczynić się do podniesienia kosztów wytwarzania;

9. oczekiwania przedsiębiorców i gospodarstw domowych co do kształtowania się cen w przyszłości (ludzie kupują "na zapas", co objawia się zwiększonym popytem, a w konsekwencji prowadzi do podniesienia cen przez sprzedających);

10. transformacja ustrojowa kraju - "uwalnianie pieniądza", wprowadzanie wolnego rynku itp.

IV. Skutki zjawiska inflacji

W praktyce inflacja najczęściej powoduje:

1. spadek wartości waluty krajowej;

2. niestabilność życia gospodarczego, nieprzewidywalne warunki funkcjonowania podmiotów gospodarczych;

3. rozczarowanie przedsiębiorców z powodu różnic między planowanymi dochodami a realnymi;

4. niechęć do podejmowania ryzyka przez podmioty gospodarujące (ograniczenie przedsiębiorczych zachowań z powodu niepewnej przyszłości);

5. spadek wartości tzw. niezabezpieczonych funduszy (czyli oszczędności ulokowanych na rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych lub w przysłowiowej skarpecie), powodujący ograniczenie zaufania do waluty;

6. dodatkowe koszty związane z utrzymywaniem przez ludzi mniejszych zasobów gotówkowych (zjawisko określane jako koszty zdartych zelówek);

7. dodatkowe koszty ponoszone przez producentów i sprzedawców związane z częstszymi zmianami ofert, cenników itp. (określane jako koszty zmienianych jadłospisów);

8. negatywne nastroje społeczne skutkujące naciskami na podniesienie wynagrodzeń;

9. wzrost dochodów nominalnych;

10. spadek realnych wartości dochodów i zobowiązań (jeśli nie dokonuje się waloryzacji);

11. zmniejszanie rozmiarów produkcji;

12. trudności związane z porównywaniem cen (cena przestaje pełnić swoją główną funkcję, czyli informacyjną i porównawczą)

13. problemy pojawiające się w sferze wymiany handlowej z zagranicą (kłopoty z rozliczaniem).

V. Zjawisko deflacji

Zjawiskiem odwrotnym do inflacji jest deflacja. Przez deflację rozumie się wzrost wartości pieniądza w gospodarce, objawiający się wzrostem siły nabywczej, co oznacza, że za tę samą kwotę można nabyć większą liczbę dóbr. Inaczej mówiąc zjawisko deflacji oznacza utrzymujący się spadek poziomu cen w gospodarce narodowej przez dłuższy czas. Sytuacja deflacji pojawia się, kiedy podaż pieniądza w gospodarce jest mała (mniejsza niż popyt). Podaż dóbr i usług na rynku przekracza zapotrzebowanie zgłaszane przez gospodarstwa domowe.

We współczesnej gospodarce zjawisko deflacji właściwie nie występuje. Było jednak dość powszechne w XIX wieku. Wtedy waluty odzwierciedlały poziom cen kruszców (złota i srebra), jednak obecnie wzrost wartości pieniądza nie występuje. Co więcej - państwa nie walczą z kilkuprocentową inflacją, ponieważ kontrolowana inflacja może wynikać ze stymulowania popytu globalnego i inwestycji, a więc zjawisk jak najbardziej pożądanych w gospodarce. Należy zwrócić uwagę, by nie mylić deflacji z obserwowanym spadkiem cen niektórych wyrobów, np. sprzętu komputerowego czy usług telekomunikacyjnych, gdyż jest to efektem postępu technicznego i konkurencji rynkowej.

Ze względu na rzadkie pojawianie się deflacji we współczesnej rzeczywistości gospodarczej brakuje szczegółowych badań tego zjawiska.