Gabrieli Zapolskiej udało się stworzyć bohaterkę tak wyrazistą, że stała się ona nie tylko pewnym wzorcem w literaturze, ale też wkroczyła na tereny nauk socjologicznych, stając się określeniem na pewien model życia. Ale termin dulszczyzna nie tylko z Anieli Dulskiej przecież czerpie. Składają się na niego cechy i innych członków rodziny Dulskich.

Dulszczyna - co to jest?

Pod pojęciem dulszczyzna rozumie się wszystkie negatywne cechy tzw. filistra i kołtuna, czyli zakłamanego, tępego mieszczanina (choć w zasadzie w niejednej klasie społecznej może się taka persona kryć). Będziemy zatem jako dulszczyznę rozumieć wspomniane zakłamanie, obłudę i fałsz. Na całość zespołu cech noszonych przez główną bohaterkę Moralności pani Dulskiejoraz jej rodziny składa się jeszcze podwójna moralność: inna w stosunku do siebie i swoich najbliższych, inną wobec pozostałych ludzi. 

Istotna jest również dbałość o pozory i tzw. dobrą reputację. Efektem finalnym jest filisterska pseudomoralność oraz kierowanie się w życiu prawidłami drobnomieszczańskimi, które są celem zjadliwego ataku Gabrieli Zapolskiej.

Dulszczyna - konkretne przykłady w utworze

Oczywiście najwięcej takich cech wykaże Aniela Dulska, rządząca swym domem twardą ręką, ale warto zauważyć i u innych członków rodziny Dulskich uleganie czemuś, od czego pozornie się odżegnują w ramach buntu wobec żony i matki.

- tępota i ciasne horyzonty umysłowe - Aniela Dulska nie ma ambicji, by zgłębiać jakiekolwiek dziedziny poza tymi, które składają się na prowadzenie domu i bycie głową rodziny, gdyż uważa, że kobiecie niczego więcej do szczęścia nie trzeba - w myśl tych poglądów kształci swe córki w sposób zakrojony na program minimalistyczny,

- zakłamanie, fałsz, obłuda - począwszy od drobiazgów a skończywszy na sprawach wielkich, w rodzinie Dulskich przyzwala się na omijanie niewygodnych prawd - i tu ciekawa jest polityka Dulskiej w kwestii doboru lokatorów kamienicy, której jest właścicielką. Nieważne jest, jakich dopuszczają się szelmostw, byleby czynili to dyskretnie,

- podwójna moralność - co prawda Dulska głosi szumne hasła typu cnota skarb dziewczęcia, ale pod własnym dachem toleruje odstępstwo od tej reguły, jeżeli uchroni to jej syna przed grzeszeniem poza domem, co jest ważne ze względu na innej jeszcze aspekty ważne dla Dulskiej,

- dbałość o pozory - wyżej wspomniana sytuacja wiąże się z tym, że syn Dulskiej, Zbyszko grzesząc poza domem, naraża rodzinę na plotki oraz marnotrawi pieniądze - niechże zatem czyni, co musi, ale pod własnym dachem, gdyż najważniejsza jest idea "prania brudów we własnym domu".

Wyżej wskazane przykłady wiązały się z osobą samej Anieli Dulskiej, ale - poza jedną Melą, naiwną i oderwaną od życia - cała reszta rodziny Dulskiej, mimo malowniczych buntów Zbyszka, programowej bierności Falicjana lub zjadliwej ironii Hesi, daje się wieść jak na sznurku i pozorny opór stawiany pani domu służy jedynie do wypadnięcia pozytywnie we własnych oczach, w praktyce nie przekłada się na nic efektywnego.