Łacińskie określenie struktury władzy, wytworzonej i funkcjonującej dwukrotnie w dziejach republiki rzymskiej. Po raz pierwszy "trzech mężów" - Gajusz Juliusz Cezar, Gnejusz Pompejusz, zwany Wielkim i Marek Krassus sięgnęło po władzę w 60 roku p.n.e. Na mocy nieformalnego porozumienia triumwirowie mieli kolejno sprawować urząd konsula. W pierwszej kolejności przypadł on Cezarowi, który stopniowo umacniał swoją pozycję, otrzymując w zarząd od senatu kolejne prowincje: Galię Cisalpińską, Galię Narbonensis i Dalmację. Wobec tak widocznej dominacji jednego z nich, między współrządzącymi zaczęły się niesnaski. Wydawało się, że zostały one zażegnane na pojednawczym spotkaniu w Lukce, które odbyło się w 56 roku p.n.e. Cezar na dalsze 5 lat otrzymał w zarząd Galię, Krassusowi przypadła Syria, a Pompejuszowi żyzne ziemie Hiszpanii. Dwaj ostatni zostali współkonsulami na rok 55 p.n.e. Dwa lata później Marek Krassus poległ w bitwie z Partami, a Cezar uznał, że nie warto dłużej podtrzymywać fikcję i triumwirat został rozwiązany.

Po raz drugi po sprawdzone rozwiązanie sięgnęli po zasztyletowaniu Cezara Oktawian August, Marek Antoniusz i Marek Lepidus - był to 43 rok p.n.e. Równowaga sił jednak nie przetrwała długo - po okresie jednowładztwa Cezara nikt już nie chciał się kontentować współrządzeniem. Szybko doszło na tym tle do otwartego konfliktu miedzy Oktawianem i Antoniuszem, który przerodził się w wojnę domową, zakończoną klęską Marka Antoniusza w bitwie pod Akcjum. Zwycięzca - Oktawian - zaprowadził ustrój zwany pryncypatem, zostając de facto pierwszym w poczcie cezarów rzymskich.