Ze względu na to, że państwo arabskie obejmowało swym zasięgiem ogromny obszar podporządkowało sobie ludy i kraje stojące na bardzo wysokim poziomie rozwoju cywilizacyjnego. Mądrzy zdobywcy - Arabowie nie niszczyli kultury podbitych ludów, ale pragmatycznie wykorzystywali i propagowali ich osiągnięcia. Sami również ponieśli duże zasługi dla rozwoju kultury materialnej jak i duchowej.

Kontakt z Egiptem i Mezopotamią zaowocował przejęciem umiejętności melioracyjnych. Dzięki nim mogli upowszechnić uprawę ryżu, , szafranu, indygo a także trzciny cukrowej. Przyczynili się do zwiększenia produkcji bawełny, lnu i konopi, a także jedwabiu. Od Arabów wywodzi się także ziołolecznictwo oraz sztuka planowania i ozdabiania ogrodów.

Bardzo wysoką specjalizację osiągnęli Arabowie w dziedzinie tkactwa. Ich warsztaty produkowały przeróżne materiały jak adamaszek, gaza, muślin. Na bardzo wysokim poziomie stała u Arabów także metalurgia, a szczególnie znane były wyroby ze stali. Rozwinęli także produkcję wyrobów szklanych i ceramicznych, a także przeróżnych leków, maści i pachnideł. Sztukę produkcji papieru oraz prochu przejęli od Chińczyków.

Arabowie byli doskonałymi kupcami. Sprzyjało temu ich usytuowanie pomiędzy bogatym Wschodem a przeżywającym kryzys Zachodem, stanowili więc swoisty pomost. Do Europy przywozili przede wszystkim nieznane i nie produkowane towary zbytkowne jak biżuterię, dywany, wspaniałe tkaniny. Sami wywozili futra, bursztyn, wosk, poszukiwali także niewolników. Ze swoich podróży sporządzali pamiętniki będące doskonałym materiałem źródłowym do historii tamtych czasów.

Zgodnie z zaleceniami islamu Arabowie pilnie studiowali swą świętą księgę - Koran. Dało to początek językoznawstwu, nauce gramatyki a także prawa. Opieką otaczano poezję, poeci zaś zdobyli sobie bardzo silną pozycję w społeczności arabskiej. Spośród gatunków rozwinęły się zwłaszcza panegiryk i satyra, które to wykorzystywano jak środek walki politycznej.

Zainteresowanie islamem spowodowało z kolei rozwój studiów filozoficznych. Na skutek kontaktu z filozofią grecką w Syrii ogromną popularnością cieszyły się przekłady dzieł filozofów greckich. Ceniono zwłaszcza Arystotelesa, Platona.

Rozwój nauki zawdzięczali Arabowie przede wszystkim doświadczeniom obcych uczonych, których jednak sprowadzano na dwór kalifów i otaczano opieką. Posiłkując się osiągnięciami medycyny Greków i Rzymian stworzono świetną szkołę perską. Powszechnie znanym arabskim medykiem jest Awicenna. Korzystając z wiedzy uczonych z Indii rozwijała się matematyka, zwłaszcza zaś algebra, a także astronomia i astrologia. To Arabom zawdzięczamy tzw. cyfry arabskie. Oni też stworzyli kalendarz księżycowy, wprowadzony przez Mahometa w 632 roku. W dużych ilościach tłumaczono dzieła obcych uczonych, zajmował się tym m.in. powstały w IX wieku Dom Mądrości.

W dziedzinie sztuk plastycznych ze względu na ograniczenia jakie nakładał islam, nie powstała rzeźba ani malarstwo religijne. Meczety budowano wzorując się głównie na świątyniach w Syrii, były więc odzwierciedleniem stylu panującego w architekturze hellenistycznej i bizantyjskiej, przykrywano je kopułami, urozmaicano minaretami a dekorowano pięknymi malowidłami ściennymi i mozaikami o tematach roślinnych i geometrycznych - tzw. arabeskami.

Religia Arabów - islam jest do dzisiaj jednym z podstawowych systemów religijnych świata. Jest to religia monoteistyczna, głosząca wiarę w jednego boga- Allacha. Z faktu, że życie człowieka jest z góry przesądzone ma on przede wszystkim być posłuszny nakazom religijnym. Założenia islamu stworzył Mahomet żyjący w VII wieku, który siebie uznawał za ostatniego i największego spośród grona proroków, do którego zaliczał też Jezusa Chrystusa. Początkowo głoszona przez niego religia nie cieszyła się wielką popularnością, zwłaszcza bogatych kupców Mekki. W obawie o swe bezpieczeństwo w 622 roku Mahomet uciekł z Mekki do Medyny, jest to tzw. hidżra, od której mahometanie liczą nową erę. W Medynie znalazł Mahomet zdecydowanie szerszą grupę zwolenników. Byli mu oni ślepo posłuszni. Dzięki zdolnościom organizacyjnym udało się Mahometowi rozszerzyć wpływy nowej religii także poza Medynę, a w końcu do uległości zmusił także niewdzięczną Mekkę. W momencie śmierci Mahomet podporządkował sobie cały Półwysep Arabski. Swoją naukę głosił jedynie ustnie, nie pozostawił po sobie żadnych pism. Spośród istniejących kilku wersji jego nauk wybrano jedną i spisano. Tak powstała święta księga - Koran, którą należy czytać w oryginale i studiować, zakazana jest natomiast jakakolwiek jej interpretacja. Każdy wyznawca islamu ma obowiązek odbywania modlitwy pięć razy w ciągu dnia z twarzą zwróconą w stronę Mekki oraz udania się przynajmniej raz w ciągu życia na pielgrzymkę do miasta Proroka, a w czasie miesiąca Ramadan musi przestrzegać ścisłego postu.

Arabowie byli niewątpliwie swego rodzaju nośnikiem osiągnięć i wynalazków, które przeszczepione z Dalekiego Wschodu na grunt europejski, umożliwiły rozwój tego kontynentu. Nie można im jednak odmawiać indywidualności i należy dostrzec także osobiste zasługi Arabów dla rozwoju nauki, techniki i sztuki.