O wszechstronności zastosowań maszyn prostych wiedzieli już ludzie w starożytności. Pojawiają się chociażby w pracach Arystotelesa czy Archimedesa. Głównie chodziło o zastosowanie kołowrotków, dźwigni i krążków.

W starożytnych podaniach można przeczytać, że Archimedes dzięki kołowrotkom i dźwigniom był w stanie samodzielni zwodować statek o imieniu "Syrakuzja". Był to największy w tamtych czasach okręt. Miał trzy maszty.

Ważne jest , aby uświadomić sobie, że maszyny proste tylko ułatwiają wykonywaną pracę. Dokonują tego przez zamianę pracy , którą siła wykonuje na pewnej drodze na odpowiednio mniejsze prace, ale na drodze dłuższej. Dzięki temu następuje rozłożenie pracy na dłuższy odcinek, ale sumaryczna praca pozostaje jednak bez zmian. Takie urządzenia najczęściej wykorzystuje się do podnoszenia czy przesuwania przedmiotów posiadających duże masy.

Maszyny proste mogą stanowić samodzielną konstrukcję lub są częściami składowymi bardziej skomplikowanych urządzeń. Do maszyn prostych zalicza się:

- dźwignie: jednostronną i dwustronną

- równię pochyłą

- przekładnię zębatą

- śrubę

- kliny

- bloczki

Przykładem najprostszych dźwigni mogą być kawałki deski czy chociażby linijka. Dzięki dźwigni można podnosić przedmioty o dużych masach. Użycie dźwigni wymaga przyłożenia dużo mniejszej siły niż byłoby to konieczne bez tego mechanizmu.

Dzięki dźwigni można także podważać rozmaite przedmioty, a także rozdzielać złączone elementy.

Jak już wcześniej zostało wspomniane wyróżnia się dźwignie jednostronne i dwustronne. Klasyfikacji dokonuje się na podstawie punktu przyłożenia siły względem osi obrotu.

Natomiast równią pochyłą nazywa się dowolną płaszczyznę np. deskę czy chociażby okładkę książki, która jest nachylona do poziomu pod pewnym kątem. Dzięki równi pochyłej również możliwe jest zminimalizowanie siły, która jest niezbędna do podniesienia ciężaru. Prościej bowiem wtoczyć przedmiot o dużej masie po równi na pewną wysokość niż go na taka samą wysokość podnieść.

Kolejną maszyną prostą jest klin. Może on służyć zarówno do rozdzielania elementów bądź ich łączenia. Łączenie to nosi nazwę klinowego.

Bardzo popularną maszyną prostą jest śruba. Używana jest zarówno w wielu dziedzinach przemysłu jak i w życiu codziennym przez każdego z nas. Służy do trwałego i wytrzymałego łączenia elementów.

Nie tylko śrub, ale także innych maszyn prostych używa każdy z nas na co dzień, nie zawsze zdając sobie z tego sprawę. Czasem wykorzystywane są tylko do ułatwiania czynności, która bez nich także możliwa byłaby do wykonania. Częściej jednak bez ich zastosowania wykonanie pracy byłoby niemożliwe.

Konstrukcje maszyn prostych wykorzystywane są w wielu urządzeniach używanych w domu. Należy tu wymienić chociażby nożyczki, które działają na zasadzie dźwigni, a także kombinerki czy wagi. Elementy maszyn prostych zawarte są także prostych rowerach, taczkach i bardziej skomplikowanych konstrukcjach jakimi są roboty. Podnośnik samochodowy również działa na zasadzie maszyny prostej.