1. Części zdania

- orzeczenie czasownikowe i imienne

a) Orzeczenie naj częściej jest wyrażone czasownikiem w formie osobowej w różnych czasach i trybach, np. Arek kłócił się z Radkiem. Niektórzy uczniowie brudzą w klasie. Ania pragnęłaby porządku.b) Rzadziej bywa wyrażone czasownikiem nieosobowym zakończonym na -no lub -to. Takie orzeczenie nazywa się orzeczeniem czasownikowym, np. W klasie zdjęto firanki do prania i wyczyszczono podłogę.c) Orzeczenie może się składać z czasownika być, stać się lub zostać i z rzeczownika albo przymiotnika. Nazywa się wtedy czasownikiem imiennym. Czasownik to łącznik, a rzeczownik i przymiotnik, np. Dzisiaj klasa jest brudna. Ania jest dyżurna. Ania zostanie nauczycielką. jest-łącznik, dyżurną-orzecznik- podmiot

Podmiot jest wykonawcą czynności. Podmiot nazywa osobę, rzecz, zwierzę czy zjawisko, czyli oznacza to, o czym w zdaniu orzeka za pomocą orzeczenia, np. Wczoraj mama ugotowała pyszną zupę.c) O podmiot zapytaj :kto?co?d) Jaka część mowy może być podmiotem?Rzeczownik w mianowniku, np. Chłopcy poszli na boisko.Zaimek rzeczowy, np. Ona jest bardzo zdolna.Czasownik w formie bezokolicznika, np. Pływać jest przyjemnie.e) Rodzaje podmiotów.Podmiot szeregowy to podmiot składający się z szeregu wyrazów, które są równorzędne, np. Ola i Sylwia poszły na dyskotekę. Ona i on bardzo się lubią.Podmiot domyślny. W zdaniu można opuścić podmiot ale tylko w specyficznym przypadku, gdy możemy się np., domyślić - stąd jego nazwa-podmiot domyślny.Przykłady: Jutro idę do kina. Zapomnieliśmy o kartkówce.Podmiot gramatyczny. To po prostu podmiot wyrażony rzeczownikiem w mianowniku, np. Marcin gra w piłkę. Damian śpiewa. Piekarze pracują w nocy.Podmiot logiczny to podmiot wyrażony rzeczownikiem w dopełniaczu lub celowniku, np. Pieniędzy nam wystarczy. Pieniędzy - podmiot (rzeczownik w dopełniaczu; kogo? czego? -pieniędzy) Kasi jest zimno. Kasi -podmiot (rzeczownik w celowniku; komu?czemu? - Kasi)

2. Części mowy (odmienne, nieodmienne)

- odmiana rzeczownika i przymiotnika przez przypadkiRzeczownik szkołaMianownik kto? co? szkołaDopełniacz kogo? czego? (nie ma) szkołyCelownik komu? czemu? (się przyglądam) szkoleBiernik kogo? co? (widzę) szkołęNarzędnik z kim? z czym? (idę) ze szkołąMiejscownik o kim? o czym? (myślę) o szkoleWołacz O! szkołaPrzymiotnik kolorowyMianownik kto? co? kolorowyDopełniacz kogo? czego? (nie ma) kolorowegoCelownik komu? czemu? (się przyglądam) kolorowemuBiernik kogo? co? (widzę) kolorowegoNarzędnik z kim? z czym? (idę) z kolorowymMiejscownik o kim? o czym? (myślę) o kolorowymWołacz O! kolorowy- odmiana czasownika przez osobyCzasownik mówićTryb rozkazującyLiczba pojedyncza Liczba mnogaJa – My mówmyTy mów Wy mówcieOn niech mówi Oni niech mówiąOna niech mówi One niech mówiąOno niech mówiTryb oznajmujący

Liczba pojedyncza Liczba mnogaJa mówię My mówimyTy mówisz Wy mówicieOn mówi Oni mówiąOna mówi One mówiąOno mówiTryb przypuszczający

Liczba pojedyncza Liczba mnogaJa mówiłabym My mówiłybyśmyTy mówiłabyś Wy mówiłybyścieOn mówiłby Oni mówilibyOna mówiłaby One mówiłybyOno mówiłoby- stopniowanie przymiotników i przysłówków

a) stopnie to formy przymiotnika wyrażające większe lub mniejsze natężenie cechy kogoś lub czegoś albo ich oceny np. szybki rower, szybsze auto, najszybszy samolot.b) przymiotniki nazywające materiał, z którego coś jest zrobione lub przynależności do kogoś lub czegoś, nie mają stopni np. drewniany, żelazny, metalowy, szklane, psi, koci.Stopniowanie proste, regularnestopień równy stopień wyższy stopień najwyższygładki gładszy najgładszyjasny jaśniejszy najjaśniejszyStopniowanie opisowetajemniczy bardziej tajemniczy najbardziej tajemniczyzmięty bardziej zmięty najbardziej zmiętyStopniowanie nieregularnedobry lepszy najlepszyzły gorszy najgorszyduży (wielki) większy największymały mniejszy najmniejszyc) przymiotniki i przysłówki w stopniu wyższym i najwyższym piszemy oddzielnie z wyrazem nie np. mam rower nie gorszy od twojego, jeżdżę nie gorzej niż od ciebie.d) przysłówek jest określeniem najczęściej czasownika np. biega szybko, uczy się pilnie, czyta wyraźnie. Może być określeniem przymiotnika np. bardzo sprawny oraz przysłówka np. ba5rdzo sprawnie.

3. Wypowiedzenia

- równoważnik zdaniaWypowiedzenieZdanie Równoważnik zdaniaZawiera co najmniej jedno orzeczenie. Nie zawiera orzeczeniaa) zdanie pojedynczezawiera jedno orzeczenie~zdanie pojedyncze nierowiniętezawiera podmiot, orzeczenie albo tylko orzeczenie.~zdanie pojedyncze rozwiniętezawiera przynajmniej jedno określenie orzeczenia lub podmiotu.b) zdanie złożone współrzędnie np. mam 4 zł więc pójdziemy na lody.c) zdanie złożone podrzędnie np. pójdę z tobą do kina kiedy odrobię lekcje.Równoważnik zdania to wypowiedzenie, które nie zawiera w czasownika formie osobowej ale można go wstawić. Zdanie i równoważnik zdania to wypowiedzenia.-zdania złożonea) zdanie złożone podrzędnie składa się ze zdania nadrzędnego (określanego) i zdania podrzędnego (określającego) . Zdanie to zawiera co najmniej dwa orzeczenia, czyli czasowniki w formie osobowej. O zdanie podrzędne możemy zapytać tak jak o dopełnienie. okolicznik, przydawkę.b) zdanie nadrzędne łączy się ze zdaniem podrzędnym za pomocą spójników (że, bo, ponieważ, gdyż, aby) i zaimków (kto, co, jaki, gdzie, ile) .c) rodzaje zdań złożonych współrzędnie~łączne, gdy treść zdań składowych łączą się. Spójniki:i, oraz, a, ani, również, ni.1 ………… 2 .~rozłączne, gdy treść zdań składowych wykluczają się. Spójniki:albo, lub, czy, bądź.1 < > 2 .~przeciwstawne, gdy treści obu zdań przeciwstawiają się sobie. Spóniki:ale, lecz, zaś, natomiast, jednak.1 > < 2 .~wynikowe, gdy z reści zdania wynika treść zdania drugiego. Spójniki:wię, zatem, dlatego.1 > > 2 .Zdania te rozdzielamy zawsze przecinkiem.

4. Słownictwo

- związki frazeologiczne (frazeologizm)Jest to związek wyrazów, którego znaczenie jest inne, niż wynika ze znaczeń danych wyrazów.Mieć cały dom na głowie. Myśleć o niebieskich migdałach. Syzyfowa praca.- zdrobnienia kotek, domek.- zgrubienia kocur. domisko.- wyrazy pokrewne to wyrazy, które tworzą rodzinę wyrazów.kot-kotek. kocur, kocisko, koci.- synonimy (wyrazy bliskoznaczne) wyrazy o zbliżonym znaczeniu.dom-budynek, chata, kamienica, mieszkanie.- antonimy (wyrazy przeciwstawne) wyrazy o znaczeniu przeciwstawnym.biały-czarny.- homonimy wyrazy brzmiące tak samo ale o innym znaczeniu.dom, zamek, pączek itp.

5. Środki stylistyczne

- animizacja rodzaj przenośni. Nadanie przedmiotom martwym, zjawiskom, pojęciom cech istot żywych ludzi, zwierząt, roślin.zegar idzie.- epitet to najczęściej przymiotnik albo rzeczownik pełniący funkcję określenia rzeczownika stosuje się go po to, aby zachwycić czytelnika słowem i oddziałać na jego wyobraźnię.szkolny kolega, wierny pies, skrzydlate słowa.- przenośnia takie połączenie wyrazów. które zmienia ich znaczenie. W poezji jest to zazwyczaj połączenie wyrazów niezwykle zaskakujące.fale morza+łany zbóż=fale zbóż ogromna powódź+dużo kwiatów=powódź kwiatów- porównanie uwydatnienie pewnych cech przedmiotu, postaci, czynności i cechy na podstawie podobieństwa do innego przedmiotu. postaci, czynności i cechy. Dwa człony są połączone wyrazem;jak, jako. jakby. niby, na kształt.pracowity jak mrówka jasne jak słońce uparty jak osioł- uosobienie nadanie cech osoby (człowieka) przedmiotu, zwierzętom, roślinom.słonko się śmieje bezlitosny mróz płakała woda itp