Z tego artykułu dowiesz się:

Powstanie ZSRR, czyli jak to się zaczęło

Po obaleniu caratu bolszewicy przystąpili do ekspansji terytorialnej. Ich celem było utworzenie wielkiego mocarstwa o jak największym zasięgu. Chcieli, by obszar kraju znacznie przewyższał terytorium, jakie w średniowieczu zajmowała Ruś Kijowska – pierwsze państwo obejmujące tereny dzisiejszej Białorusi, części Ukrainy i zachodnią Rosję. 

Traktat o powstaniu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) został podpisany 30 grudnia 1922 r. Prócz Rosyjskiej FSRR do związku przystąpiły również Ukraińska SRR, Białoruska SRR, a także Zakaukaska SRR. Federacja narodowych republik radzieckich charakteryzowała się centralizacją zarówno gospodarki, jak i władzy. Za ośrodek decyzyjny od samego początku uznawana była Moskwa, stolica największego państwa związkowego, czyli Rosyjskiej FSRR. Ostatecznie w skład ZSRR weszło 15 republik związkowych.

Czytaj także: Schrony przeciwatomowe w Polsce. Gdzie są i ile ich mamy?

1280px-ZSRR_1989
Mapa administracyjna Związku Radzieckiego w 1989 roku/Aotearoa/Wikipedia/CC BY-SA 3.0

Najważniejsi przywódcy ZSRR

Zdecydowana większość przywódców Związku Radzieckiego zapisała się niechlubnie na kartach historii, a wspomnienie o ich rządach terroru do dziś budzi strach. Osobą, która doprowadziła do powstania ZSRR i jednocześnie stała się jej pierwszym przywódcą, był Włodzimierz Lenin. W momencie podpisania traktatu o powstaniu Związku Radzieckiego Lenin był już po pierwszym udarze (w kolejnych miesiącach przeszedł jeszcze dwa), lecz mimo ułomności fizycznych do śmierci, czyli 21 stycznia 1924 r., pozostał przywódcą partii. 

Po śmierci Lenina władzę w ZSRR przejął Józef Stalin. Formalnie pełnił różne funkcje, był m.in. sekretarzem generalnym KPZR, a także przewodniczącym Rady Komisarzy Ludowych, jednak tak naprawdę jego władza w Związku Radzieckim była nieograniczona. Szacuje się, że Stalin przez swoją brutalną politykę doprowadził do śmierci blisko 20 mln ludzi, z czego ponad połowa zmarła z głodu. 

Józef Stalin zmarł 5 marca 1953 r. Na okres około trzech miesięcy formalna władza w ZSRR trafiła w ręce Ławrientija Berii, który już wcześniej, jako szef NKWD, zasłynął ze swej bezwzględności. Walkę o przywództwo ZSRR przegrał z Nikitą Chruszczowem.

7 września 1953 r. Nikita Chruszczow został wybrany pierwszym sekretarzem KC PZPR, a w grudniu tego samego roku objął stanowisko wicepremiera. Pięć lat później został premierem i pozostał na tym stanowisku do 14 października 1964 r., gdy odwołano go z urzędu – według oficjalnego komunikatu zrobiono to ze względu na podeszły wiek i pogarszający się stan zdrowia. Na stanowisku zastąpił go Leonid Breżniew, który władzę sprawował do dnia swojej śmierci, czyli do 10 listopada 1982 r.

Kolejnymi przywódcami Związku Radzieckiego byli Jurij Andropow oraz Konstantin Czernienko. Dopiero dojście do władzy Michaiła Gorbaczowa, który stanowisko Sekretarza Generalnego KPZR objął 11 marca 1985, a w 1990 r. został pierwszym i jedynym prezydentem ZSRR, doprowadziło do pierestrojki, a w konsekwencji do rozpadu Związku Radzieckiego.

Czytaj także: Dezinformacja. Co to jest? Jak bronić się przed rosyjską dezinformacją?

Jak doszło do upadku Związku Radzieckiego?

Ostateczny upadek Związku Radzieckiego nastąpił w 1991r. 8 grudnia reprezentanci Rosji, Białorusi i Ukrainy – Borys Jelcyn, Stanisław Szuszkiewicz i Leonid Krawczuk – podpisali układ białowieski. Powstała Wspólnota Niepodległych Państw, do której dołączyły kolejne republiki. Dlaczego doszło do upadku ZSRR? Jak to się stało, że wielki kolos runął?

Przebieg upadku ZSRR był stopniowy. Pierestrojka, czyli przebudowa systemu komunistycznego ZSRR, była pierwszym etapem. Plan przekształceń zakładał m.in. częściowe uwolnienie rynku gospodarczego spod kurateli partii, wprowadzenie większych swobód dla obywateli, a także otwarcie się na stosunki z Zachodem. Pozycja ZSRR słabła coraz bardziej, a system gospodarczy okazał się całkowicie niewydolny, co w konsekwencji doprowadziło do klęski pierestrojki i rozpadu Związku Radzieckiego. Wpływ na ostateczny upadek ZSRR miały też takie wydarzenia jak przegrany z USA wyścig zbrojeń, a także nieudany pucz moskiewski.

Czytaj także: Tajemnice Czerwonego Lasu. Nie tylko napromieniowanie

Jakie były skutki upadku ZSRR?

Dążenia bolszewików z początku XX w. do stworzenia wielkiego mocarstwa obejmującego swoim zasięgiem znaczną część Europy oraz Azji zakończyły się niepowodzeniem, a historia ZSRR dobiegła końca. Skutki upadku ZSRR obejmują m.in. powstanie 15 niezależnych państw: Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Estonii, Gruzji, Kazachstanu, Kirgistanu, Litwy, Łotwy, Mołdawii, Rosji, Tadżykistanu, Turkmenistanu, Uzbekistanu i Ukrainy. Efektem była także likwidacja Układu Warszawskiego, co przełożyło się na wzmocnienie Stanów Zjednoczonych jako jedynego światowego mocarstwa.

RAPORT UKRAINA — ROSJA

Wojna w Ukrainie — relacje na żywo

„Obudziły mnie strzały". Wywiady, reportaże i historie osobiste z wojny w Ukrainie.

Grupa Polsat Plus i Fundacja Polsat razem dla dzieci z Ukrainy. Dołącz do zbiórki!