Spis treści: 

Szkoły branżowe I stopnia w Badaniu PISA 2025  - fatalne wyniki oraz różnice nie do zatarcia?  

Udział szkół branżowych w badanej populacji wynosił zaledwie 14 proc., co w przypadku innych szkół ponadpodstawowych jest nie. Warto zaznaczyć, że różnice prezentowane w badaniu nie wynikają tylko z typu wybranych szkół, ale sięgają nieco dalej, ponieważ opierają się na czynnikach dotyczących: wyników, aspiracji i planów piętnastolatków, jak również ich sytuacji rodzinnej lub społecznej, która często ma determinujący wpływ na wybór ścieżki kształcenia. Jak czytamy w Badaniu PISA: “Do liceum trafia grupa uczniów o relatywnie wysokich umiejętnościach, szkoły branżowe skupiają zaś uczniów, którzy już wcześniej mieli przeciętnie słabsze wyniki edukacyjne”. Warto podkreślić, że raport badał również dwie cechy społeczno-emocjonalne: ciekawość i wytrwałość, w których najniższe wyniki oparte na deklaracji osiągnęli piętnastolatkowie ze szkół branżowych I stopnia, co wskazuje na ich niską samoocenę.  

Co ciekawe, społeczne postrzeganie uczniów szkół branżowych, czy też dawnych szkół zawodowych, nadal bardzo często oparte jest na stereotypach dotyczących niskiej jakości kształcenia, a nawet zestawiane z marginesem społecznym. Jednak takie myślenie jest nie tylko nie właściwe, ale również krzywdzące oraz oddalające od siebie realne problemy uczniów, którzy obciążeni są problemami środowiskowymi i systemowymi, a na wcześniejszych etapach edukacyjnych mieli problemy edukacyjne, które nie zawsze wynikały z ich cech charakteru, a zazwyczaj z problemów materialnych, emocjonalnych, ale również rodzinnych. Oznacza to, że zaległości powstałe w szkole podstawowej są niezwykle trudne do wyrównania na kolejnych etapach kształcenia, co może być przyczyną danych badania PISA 2025. Jak wypadły wyniki piętnastolatków w trzech podstawowych dziedzinach?  

Brak podstawowych umiejętności? Oto wyniki badania PISA 2025 w szkołach branżowych  

Raport pokazuje bardzo duże różnice między typami szkół, gdzie w matematyce uczniowie szkół branżowych zdobyli zaledwie 384 pkt, z nauk przyrodniczych 396 pkt, a czytania 373 pkt, co oznacza, że wypadli zdecydowanie słabiej niż ich rówieśnicy z liceów i techników. Pojawia się więc zasadnicze pytanie: ilu uczniów szkół branżowych nie osiąga podstawowego poziomu? Odsetek piętnastolatków poniżej poziomu 2, czyli poniżej podstawowego poziomu umiejętności, wynosił w tych placówkach: 

  • nauki przyrodnicze – 59 proc. 
  • matematyka – 71 proc.  
  • rozumienie czytanego tekstu – 68 proc.  

Należy zaznaczyć, że blisko ¾ badanych piętnastolatków ze szkół branżowych nie ma podstawowych umiejętności matematycznych. Czy raport wskazuje na to, że uczniowie mają problem z czytaniem ze zrozumieniem, analizą i interpretowaniem danych oraz wykonywaniem prostych operacji matematycznych? W jaki sposób bez podstawowych umiejętności mają poradzić sobie w dorosłym życiu, ale przede wszystkim w zawodzie? Ograniczona wiedza to przede wszystkim brak sprawczości, decyzyjności oraz narażenie na dezinformacje, oszustwa, jak również manipulację. Czy tak ma wyglądać los badanych piętnastolatków? 

Badania PISA 2025 a reforma szkół branżowych - konieczność?  

Jak się okazuje planowana reforma edukacji przez MEN „Kompas jutra” ma również objąć szkoły branżowe I stopnia, ale program nauczania jest nadal nieznany. Jednak patrząc na założenia tej reformy, łatwo wskazać, że opiera się ona na nauczaniu uczniów kompetencji praktycznych oraz kluczowych. Czy takie założenia są sensowe w przypadku szkół branżowych, których program nauczania przedmiotów ogólnokształcących nie przygotowuje do egzaminu dojrzałości, a jedynie codziennego życia?

Aleksandra Sulmicka, ekspertka ds. merytorycznych i programowych Fundacji Szkoła z Klasą podkreśla, że “w każdym zawodzie, np. fryzjera, mechanika czy sprzedawcy, oprócz wiedzy zawodowej potrzebne są również umiejętności uniwersalne. Czytanie ze zrozumieniem, logiczne myślenie, analizowanie informacji i danych, wykonywanie obliczeń są niezbędne, aby móc pracować i świadomie funkcjonować w społeczeństwie”. Na czym więc miałaby polegać reforma tych szkół?  

Rozwiązaniem problemów, które zmieni nierówności uczniów szkół branżowych, byłoby skierowanie programu nauczania na realne potrzeby i możliwości uczniów, które mógłby się skupiać na m.in. indywidualizacji kształcenia. Należy także wziąć pod uwagę to, że osoby decydujące się na naukę w szkole branżowej nie interesuje już przyswajanie wiedzy, a jedynie zdobycie zawodu, co również może utrudniać prowadzenie zajęć z przedmiotów ogólnokształcących. Z tego powodu warto byłoby stworzyć program nauczania, który odmieni pogląd uczniów, a do tego wyrówna ukazane w badaniu PISA 2025 braki, czyli przygotuje z praktycznego zastosowania wiedzy matematycznej, polonistycznej i przyrodniczej. Co to może oznaczać?

Aleksandra Sulmicka wskazuje, że “ważne, aby jest, aby przedmioty ogólnokształcące rozwijały wiedzę ogólną, ale również istotne jest, żeby koncentrowały na jej praktycznym zastosowaniu. Rozwijały umiejętności, które są potrzebne w codziennym życiu i pracy. Takie podejście może przyczynić się też do tego, że uczennice i uczniowie będą widzieli większy sens tego, czego się uczą. Podczas nauczania przedmiotów ogólnokształcących warto częściej odwoływać się do rzeczywistych i bliskich młodym ludziom sytuacji”. O czym jeszcze warto pamiętać? Ekspertka zauważa, że “istotne powinno być również uczenie rozwiązywania rzeczywistych problemów. Zamiast traktować matematykę, język polski i nauki przyrodnicze jako całkowicie odrębne przedmioty, warto łączyć wiedzę z różnych dziedzin do wykonywania praktycznych zadań”. Co to oznacza?  

Wydatki, wynagrodzenia oraz podatki, ale także umowy, jak również ochrona zdrowia, stanowią podstawę codziennego i dorosłego życia, o których warto wiedzieć znacznie wcześniej. Należy także pamiętać, że szkoły branżowe muszą też skupiać się na rozwijaniu podstawowych kompetencji cyfrowych i medialnych, które są niezbędne w obecnych czasach, aby minimalizować ryzyko oszustw wśród absolwentów tych szkół. Co o wyzwaniach stojących przed szkołami branżowymi uważa ekspertka? 

- Z pewnością potrzebny jest namysł nad strukturą programu – nie tylko liczbą godzin danego przedmiotu, ale też nad zakresem oraz treściami kształcenia (...) Wielu uczennicom i uczniom szkół branżowych potrzebne jest indywidualne wsparcie edukacyjne - praca z nauczycielem 1:1 lub w małej grupie, także w ramach zajęć dydaktyczno-wyrównawczych. Takie wsparcie nie powinno jednak zależeć wyłącznie od dobrej woli i dodatkowego zaangażowania nauczycieli, a stać się rozwiązaniem systemowym, uwzględnionym w organizacji pracy szkoły, w czasie pracy nauczycieli oraz w dostępnych formach pomocy dla uczniów - dodaje Aleksandra Sulmicka.

Co jeszcze warto mieć na uwadze? Raport „Uwolnić potencjał” realizowany przez Fundację Szkoła z Klasą i Fundację Rozwoju Społeczeństwa Wiedzy THINK!, wskazał konieczność zapewnienia nauczycielom placówek branżowych “(...) większej autonomii w dostosowywaniu treści nauczania do rzeczywistych potrzeb i możliwości poszczególnych klas oraz uczniów”. Czy badanie PISA 2025, jak również wszystkie pomysły zostaną wysłuchane przez MEN, a potem wprowadzone do szkół? 

Źródło: bryk.pl, pisa.ibe.edu.pl, szkolazklasa.org.pl. 

Magdalena Skawińska 

Przeczytaj także:

Polscy uczniowie w czołówce UE. Jak wypadły testy wśród piętnastolatków?

Czego Polacy oczekują od szkoły? Nie tylko przygotowania do egzaminów

Nie przegap tego terminu. Deklarację na egzamin trzeba złożyć do 15 września