Układ oddechowy ma właściwie ciągły kontakt ze światem zewnętrznym, gdyż dociera do niego powietrze bezpośrednio ze środowiska otaczającego organizm człowieka. Z tego względu drogi oddechowe narażone są na niebezpieczeństwa. Chodzi głównie o mikroorganizmy wywołujące choroby, ale też o zanieczyszczenia, które mogą dostawać się bezpośrednio do płuc i osadzać się w nich na stałe. Zakażenia wywoływane są przez wirusy lub bakterie dostające się do płuc wraz z powietrzem. Wirusy wywołują nie tylko pospolity i dobrze wszystkim znany katar, ale także ból gardła, zapalenie płuc, oskrzeli i wszelkie objawy tym schorzeniom towarzyszące, czyli gorączkę, osłabienie. Najczęściej atakującym drogi oddechowe wirusem jest wirus grypy. Powikłania związane z przebiegiem grypy mogą dotyczyć dolnych dróg oddechowych, a niekiedy nawet narządów zupełnie niezwiązanych z układem oddechowym, np. serca, opon mózgowo-rdzeniowych. Wszelkie choroby wirusowe, w tym grypa nie poddają się leczeniu, gdyż nie istnieją obecnie skuteczne leki, służące do zwalczania wirusów. Antybiotyki służą do zwalczania chorób bakteryjnych, a nie wirusowych, dlatego lekarz nie przepisuje nigdy antybiotyków ludziom chorym na grypę. Jeśli już to czyni, to tylko po to, aby zapobiec infekcjom bakteryjnym, które mogłyby się wdać w czasie grypy, kiedy to organizm człowieka jest silnie osłabiony i podatny na wszelkie choroby. Szczepienia przeciw grypie dają 100 % pewności, że nie dojdzie do powikłań, jeśli człowiek zachoruje na grypę. Znacznie też zmniejszają samą zachorowalność na grypę.

Choroby bakteryjne płuc występują o wiele rzadziej, niż choroby wirusowe, ale są bardzo niebezpieczne, zwłaszcza u osób starszych, dzieci i ludzi, którzy nie mogą się poruszać (stale leżących w łóżku). Płyn wysiękowy, który gromadzi się w płucach w stanie zapalnym musi być wydalany z płuc. Wydalanie takie jest znacznie upośledzone, a wręcz uniemożliwione, gdy człowiek nie porusza się (leży w łóżku w jednej pozycji). Należy więc dbać o to, aby osoby z zapaleniem płuc miały zapewnioną odpowiednią dawkę ruchu, zmian pozycji ciała (chorego należy sadzać na łóżku, oklepywać, smarować maścią rozgrzewającą, dziecko należy brać na ręce). Bakteriami wywołującymi zapalenia płuc są najczęściej Diplococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae. Bardzo groźne zapalenie płuc mogą wywoływać gronkowce, zwłaszcza gronkowiec złocisty- Staphylococcus aureus (bakterie żyjące u każdego człowieka w przedsionku nosa). Jest to bakteria, która obecnie wywołuje najcięższe infekcje i uodparnia się stopniowo na wszystkie antybiotyki. Jedynym antybiotykiem, skutecznym prawie w stu procentach w leczeniu infekcji wywołanych wszelkimi szczepami gronkowca złocistego jest wankomycyna. Znane są już pojedyncze przypadki infekcji gronkowcowych, w których podanie pacjentowi wankomycyny nie odniosło skutku terapeutycznego.

Znaną chorobą płuc, powszechną w dawnych czasach, a obecnie bardzo szybko powracającą i zbierającą obfite żniwo jest gruźlica. Bakterie wywołujące tą chorobę, to prątki gruźlicy (prątek gruźlicy-Mycobacterium tuberculosis). Prątki gruźlicy wnikają do płuc i osadzają się tutaj prowadząc do trwałych i niebezpiecznych zmian w tkance płucnej. Odpowiadają za powstawanie zwapnień (gruzełków). Stąd prątki mogą rozprzestrzeniać się po całym organizmie i powodować choroby w nerkach, kościach, układzie pokarmowym, właściwie w każdym miejscu w organizmie. Jednak najczęściej bytują w płucach (90 % ludzi z gruźlicą cierpi na gruźlicę płuc), gdyż tutaj panują warunki dla nich najodpowiedniejsze, tzn. obfitotlenowe. Prątki w ostatnich latach stają się coraz bardziej odporne na antybiotyki (leki stosowane w gruźlicy, to np. rifampicyna, izoniazyd, etambutol). Największe spustoszenie gruźlica sieje wśród ludzi chorych na AIDS (obie te choroby współistniejące ze sobą prowadzą do śmierci człowieka w okresie sześciu miesięcy). Gruźlicą człowiek zaraża się przede wszystkim wdychając prątki wydostające się z płuc człowieka chorego.

Wszelkiego rodzaju czynniki alergizujące, a więc pyłki traw, kurz, substancje chemiczne (ogólnie: alergeny) dostają się do organizmu przez układ oddechowy i to właśnie ten układ w pierwszej kolejności narażony jest na reakcję alergiczną. Astma oskrzelowa jest przykładem choroby alergicznej. Oskrzela kurczą się w kontakcie z czynnikiem uczulającym. W czasie napadu astmy choremu należy szybko podać środek rozkurczający oskrzela, gdyż te w stanie skurczenia utrudniają ( a wręcz uniemożliwiają) oddychanie.

POChP (Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc) jest wywołana najczęściej paleniem papierosów. Dym papierosowy prowadzi do zwężenia dróg oddechowych na pewnych odcinkach, a to objawia się jako duszność, która pojawia się w czasie wysiłku fizycznego (chory dostaje zadyszki). Duszność z czasem pojawia się przy coraz mniejszym wysiłku, aż w końcu męczy chorego nawet w stanie spoczynku.

Nowotwory płuc też wywoływane są paleniem tytoniu. Są one niebezpieczne z tego względu, że przez długi czas nie dają żadnych objawów swego istnienia, a gdy już dadzą takie objawy, to zazwyczaj jest wtedy za późno na leczenie.

Pylice płuc zmniejszaj[B1] ą wydajność pracy płuc i prowadzą do zmian patologicznych w tkance płucnej. Szczególnie niebezpieczna jest pylica azbestowa, która indukuje powstawanie nowotworów (azbest jest substancją rakotwórczą, jest szczególnie niebezpieczny w postaci pyłu, który łatwo wnika do dróg oddechowych.

[B1] wydajność prac