W wyniku wojen czy epidemii ( np. choroby Heinego-Medina ), nieszczęśliwych wypadków i katastrof, chorób okaleczających określone części ciała, rzesze nieszczęśliwych ludzi znajdowały się nagle w impasie z którego nie były w stanie same się wydobyć. W rozwiniętych krajach powstało poczucie odpowiedzialności za losy doświadczonych w ten sposób ludzi i powstała tzw. rehabilitacja czyli pewien proces medyczno - społeczny dążący do zapewniania ludziom, którzy utracili sprawność fizyczną, psychiczną, społeczną czy zawodową godziwego życia w poczuciu pożyteczności społecznej i bezpieczeństwa społecznego oraz zawodowego. W Polsce odpowiedzialność tą wzięło na siebie Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej

Definicja niepełnosprawności, uznawana za podstawową definicję, która obowiązuje w Polsce , określa że:

"Niepełnosprawną jest osoba, której stan zdrowia psychicznego lub fizycznego powoduje trwałe lub długotrwałe utrudnienie, ograniczenie lub uniemożliwienie udziału w stosunkach społecznych i wypełnianie ról wg przyjętych kryteriów i obowiązujących norm" .

"Rehabilitacja osób niepełnosprawnych oznacza zespół działań, w szczególności organizacyjnych, leczniczych, psychologicznych, technicznych, szkoleniowych, edukacyjnych i społecznych zmierzających do osiągnięcia, przy aktywnym udziale tych osób, możliwie najwyższego poziomu ich funkcjonowania, jakości życia i integracji społecznej". (Dz. U. art. 7 z 27 sierpnia 1997r.).

Określone przez Hulka podstawy procesu rehabilitacji to ogólnie przyjęte normy, które dotyczą ludzi niepełnosprawnych takie jak:

- ruch i praca, które (poza odpowiednim leczeniem) przyśpieszają przywracanie pacjentowi zdrowia i maksymalnej sprawności;

-porównanie związku pomiędzy powrotem do zdrowia, rekonwalescencją, a otoczeniem zewnętrznym z którego dany pacjent zostaje skierowany na leczenie, a jego powrotem do normalnego, sprawnego życia,

- stosunek powracania do stanu zdrowia, okresem rekonwalescencji, zachowaniem podczas szkoleń i zajęć, a faktycznymi odczuciami psychicznymi pacjenta,

- zachowanie się, u prawie wszystkich niepełnosprawnych, sprawnych funkcji psychicznych, społecznych oraz zawodowych,

- praca nastawiona na maksymalne korzyści i wymagania nie jest możliwa w przypadku osób niepełnosprawnych. Zarówno w dziedzinie fizycznej, psychicznej jak i społecznej,

- rozpatrywanie potrzeb i możliwości chorych w połączeniu z ogółem ich życia i egzystencji,

Rodzaje możliwego rehabilitowania osób chorych niepełnosprawnych:

Rehabilitacja lecznicza - stosowanie naturalnych zasad wpływających na człowieka z zaburzeniami funkcji organizmu celem poprawy ogólnego poziomu zdrowia i czynności życiowych oraz przywrócenia funkcji narządów,

Rehabilitacja społeczna - polega na przywróceniu do normalności i sprawności społecznej i przystosowaniu do życia w społeczeństwie. Rehabilitacja społeczna może być realizowana przez:

1. wyrobienie poczucia zaradności oraz kształtowanie aktywności społecznej,

2. naukę bycia samodzielnym i umiejętności radzenia sobie z codziennymi problemami,

3.zlikwidowanie granic i przeszkód natury architektonicznej, urbanistycznej, technicznej, transportowej oraz umożliwienie swobodnego komunikowania się i dostępu do informacji,

4. wykształcenie właściwego zachowania, postaw społecznych oraz integracji społecznej,

Rehabilitacja zawodowa - jej celem jest ułatwianie chorym uzyskiwania i utrzymania prawidłowego zatrudniania odpowiedniego awansowania niepełnosprawnych dzięki systemowi motywacji, porad zawodowych, szkoleń i pośredników pracy,

Rehabilitacja pedagogiczna - realizacja etapowego nauczania, które musi być dostosowane do indywidualnych możliwości osób chorych,

W większości przypadków rehabilitowanie charakteryzuje się leczeniem funkcjonalnym czyli stosowaniem ćwiczeń ruchowych mających na celu usprawnienie niesprawnej części ciała. Może być połączone z fizykoterapią do której zaliczamy między innymi następujące zabiegi:

- elektroterapia - prąd galwaniczny, prądy małej, średniej i wielkiej częstotliwości;

- magnetoterapia - stosowanie pulsującego pola magnetycznego małej częstotliwości;

-termoterapia - hydroterapia, prądy wielkiej częstotliwości, promienie podczerwone, parafinoterapia, krioterapia;

- fototerapia - światło słoneczne, promieniowanie nadfioletowe, chromoterapia i lasery,

- terapia zajęciową.

W niektórych schorzeniach np. w leczeniu skolioz , w porażeniach obwodowych i ośrodkowych. Rehabilitowanie ruchowe ma zasadnicze znaczenie Czasami jest tylko uzupełnieniem i zakończeniem leczenia podstawowego np. w leczeniu złamań kości czy zwichnięciach stawów. W rehabilitowaniu ruchowym prowadzi się nauczania w celu wyegzekwowania umiejętności wykonywania codziennych czynności, opieki pielęgniarskiej, psychoterapii. Celem pomocy osobom niepełnosprawnym jest umożliwienie im radzenia sobie z ciężkimi sytuacjami życia codziennego, które sprawiają chorym trudności i są trudne do przezwyciężenia. Oraz zapewnianie koniecznych do życia potrzeb w celu zapewnienia godnego dla człowieka życia. Przykładem może być zaopatrzenie ortopedyczne ( protezowanie i aparatowanie), pomagające w rekonwalescencji i przywracaniu sprawności Postęp techniczny sprawia że takie działania i postępowanie znajduje coraz szersze zastosowanie w medycynie i w życiu. Niestety dotyczy zwłaszcza krajów rozwiniętych, mających takie możliwości egzystowania, natomiast w Polsce mamy do czynienia ze znacznym zatrzymaniem rozwoju w tej dziedzinie.

Inną forma pomocy jest rehabilitacja zawodowa, czyli poradnictwo zawodowe, przygotowywanie do pracy, zatrudnianie i opiekowanie się chorymi właściwego zakładach pracy chronionej.

Niezbędnym warunkiem do zapewniania prawidłowych warunków zatrudnienia jest: dobieranie dla nich pracy zgodnej z ich zdrowiem i kwalifikacjami, prawidłowa organizacja stanowiska pracy, życzliwość oraz pomoc innych pracowników.

Ważne jest adoptowanie mieszkań, przejść podziemnych, podjazdów itd. dla niepełnosprawnych ( pacjentów używających do poruszania się kul oraz wózków inwalidzkich). W zgodzie z Rozporządzeniem Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980r "w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki" zawiera wymóg dostępności budynków użyteczności publicznej i mieszkalnych dla osób niepełnosprawnych. Budynki takie powinny być wyposażone w odpowiednie podjazdy i dźwigi, a także odpowiednio szerokie drzwi i poręcze umocowanej na odpowiedniej wysokości.

W zależności od stopnia i poziomu inwalidztwa maja prawo do ubiegania się o pomoc i opiekę. W Polsce instytucjami obsługującymi takie osoby są: Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie, Kasy Chorych, Zakłady Opieki Zdrowotnej.

Niepełnosprawni mogą korzystać z:

1/ warsztatów terapii zajęciowej czyli organizacyjnych oraz finansowych placówek, które stwarzają chorym aktualne podjęcie pracy, możliwość udziału w rehabilitacji społecznej i zawodowej przez terapię zajęciową.

2/ turnusów rehabilitacyjnych będących formą rehabilitowanie aktywnego, połączonego etapowym wypoczynkiem, Celem jest ogólne poprawienie wydolności i sprawności fizycznej, zaradności, stymulacja zainteresowań i umiejętności.

3/ z zespołów ćwiczeń fizycznych usprawniających psychoruchowo, w zgodzie z zapotrzebowaniem osób chorych - np. poradni psychologicznych czy gabinetów fizjoterapeutycznych.

W ostatnim czasie wiele zmieniło się w statusie osób niepełnosprawnych w Polsce; niestety mimo że ich problemy są problemami społecznymi które jeśli rozwiązane zostaną prawidłowo przyniosłyby korzyści niepełnosprawnym i państwu jako całości, zła sytuacja ekonomiczna i źle działająca służba zdrowia ogranicza dostęp do rehabilitacji, opieki pielęgniarskiej i zabiegów fizjoterapeutycznych. Ograniczona możliwość uczestnictwa w terapii zajęciowej i bariery architektoniczne które zamiast znikać wciąż pojawiają się w nowych miejscach - nawet w publicznych obiektach - utrudniają życie dotkniętym przez los osobom chcącym tak jak my żyć normalnie. Ciągle jeszcze nie zwraca się uwagi na ich bezradność i bezsilność, ciągle jeszcze dla wielu są tylko obciążeniem.

LITERATURA:

1. W. Dega, K. Malinowska - "Rehabilitacja medyczna" - Warszawa 1993r.

2. S. Kowalik - "Psychospołeczne podstawy rehabilitacji osób niepełnosprawnych" - Warszawa 1996r.

3. K. Podolski, W. Turnowiecki - "Polityka społeczna" - Gdańsk 1993r.

4. G. Straburzyński, A. Straburzyńska - Lupa - "Medycyna fizykalna" - Warszawa 2000r.

5. E. Kostrzewa, E. Marek, J. Patkiewicz, M. Wójcik - "Vademecum niepełnosprawnych" - Wrocław 1993r.